Орталық Азия елдерінің 2025 жылғы экономикалық өсімі қандай
2025 жыл Орталық Азия үшін тек күнтізбелік кезең емес, аймақтық экономиканың сапалы жаңа деңгейге көтерілген айрықша белесіне айналды. Соңғы сараптамалық деректерге сүйенсек, өңір елдерінің жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) көлемі мен оның өсу динамикасы әлемдік турбуленттілікке қарамастан, тұрақтылық пен ішкі резервтердің әлеуетін паш етіп отыр. Өткен жылдың соңына қарай Орталық Азияның бес елінің (Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстан) жиынтық номиналды ЖІӨ көлемі алғаш рет 500-550 млрд доллар аралығындағы межені бағындырды.
Экономикалық көшбасшылық: Қазақстанның 500 млрд долларлық межесі
Аймақтың экономикалық локомотиві ретіндегі Қазақстанның орны бұл жолы да айқын. 2025 жылдың қорытындысы бойынша елдің ЖІӨ көлемі 300 млрд долларлық тарихи межеге жетті. Бұл көрсеткіш Орталық Азияның жалпы экономикалық салмағының жартысынан астамын құрап, елдің инвестициялық тартымдылығын тағы бір дәлелдеді.
Қазақстан экономикасының 6,5% деңгейіндегі өсімі тек мұнай мен шикізат экспортының есебінен емес, өңдеу өнеркәсібі, көлік-логистика және IT салаларының жандануымен қамтамасыз етілді. Әсіресе, аймақтық хабқа айналу стратегиясы аясындағы транзиттік тасымал көлемінің артуы ЖІӨ-нің сапалы өсуіне мультипликативті әсер етті.
Инфографика 01: Орталық Азия елдерінің 2025 жылы ЖІӨ өсімі
ЖІӨ көлеміндегі «қуып жету» эффектісі
Егер бұрын Қазақстан экономикасы Өзбекстаннан 3-4 есе үлкен болса, қазір бұл пропорция өзгере бастады:
- Өсу қарқыны: Өзбекстан экономикасы соңғы жылдары тұрақты түрде 6-7% аралығында өсіп келеді. Ал Қазақстан экономикасының орташа өсімі 4-5% деңгейінде. Бұл Өзбекстанға «базалық өсім» арқылы алшақтықты жыл сайын бірнеше пайызға қысқартуға мүмкіндік береді.
- Номиналды көрсеткіш: 2025 жылы Қазақстан ЖІӨ-сі 300 млрд доллар межесінен асса, Өзбекстан ЖІӨ-сі 147 млрд доллар шамасына жақындады. Яғни, арақатынас қазір 2:1 деңгейіне келді (бұрын 3:1 болатын).
Өсім қарқыны бойынша «Азия жолбарыстары»: Қырғызстан мен Тәжікстан
Егер ЖІӨ-нің абсолюттік көлемі бойынша Қазақстан көш бастаса, өсу қарқыны жағынан көршілес елдер таңғаларлық көрсеткіш көрсетіп отыр.
- Қырғыз Республикасы 2025 жылы 11,1% өсіммен аймақтағы ең серпінді экономика атанды. Бұл феноменді сарапшылар мемлекеттік инвестициялардың артуымен, құрылыс секторының бумымен және реэкспорт пен қызмет көрсету саласының бейімделгіштігімен түсіндіреді.
- Тәжікстан да қалыспай, 8,4% өсімді тіркеді. Мұндағы негізгі қозғаушы күш – гидроэнергетикалық жобалардың іске қосылуы және тау-кен өндірісіндегі реформалар.
Бұл екі елдің ЖІӨ көлемі сәйкесінше 19 млрд және 22,6 млрд доллар құрағанына қарамастан, олардың қарқынды дамуы аймақ ішіндегі сауда-саттық пен кооперацияның жаңа мүмкіндіктерін ашады.
Инфографика 02: Орталық Азия елдерінің 2025 жылы ЖІӨ көлемі
Өзбекстан мен Түрікменстан: тұрақтылық пен модернизация
Өзбекстан экономикасы 147,1 млрд доллар көлемімен аймақтағы екінші ірі нарық мәртебесін бекемдеді. 2025 жылы тіркелген 7,7% өсім – елдегі демографиялық дивиденд пен жүйелі реформалардың жемісі. Өзбекстан бүгінде тек ауыл шаруашылығы емес, тоқыма өнеркәсібі, автомобиль жасау және химия саласы бойынша өңірлік орталыққа айналып келеді.
Түрікменстан болса, өзінің дәстүрлі энергетикалық секторына сүйене отырып, 72,1 млрд доллар ЖІӨ көлемін және 6,3% өсімді сақтап қалды. Газ экспортының маршруттарын әртараптандыру және ішкі өндірісті қолдау саясаты ел экономикасының сыртқы соққыларға төзімділігін арттырды.
Сараптамалық түйін: сапалы бетбұрыс
2025 жылдың сандары бізге мынадай маңызды қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:
- Ішкі сұраныстың рөлі: Аймақ елдері бұрынғыдай тек сыртқы нарыққа тәуелді емес, ішкі тұтыну мен қызмет көрсету саласы экономиканың маңызды тірегіне айналды.
- Инфрақұрылымдық байланыс: «Бір белдеу – бір жол» және басқа да халықаралық көлік дәліздері аймақтың транзиттік әлеуетін ЖІӨ-нің нақты пайыздарына айналдырды.
- Демографиялық артықшылық: Орталық Азияның жас халқы еңбек ресурстарының толығуына және инновациялық сектордың дамуына жол ашты.
Қорыта айтқанда, Орталық Азия 2025 жылды экономикалық «ояну» және интеграциялық серпіліс кезеңі ретінде аяқтап отыр. Қазақстанның көлемі, Қырғызстанның қарқыны және Өзбекстанның реформалары бір арнаға тоғысып, өңірді жаһандық экономикалық картадағы маңызды ойыншыға айналдырды.
