2026 жылы банктердің табысы қысқарады

Halyk Finance сарапшылары 2026 жылы Қазақстанның банк секторында пайда өсімі тоқтайтынын болжап отыр. Экономикалық белсенділіктің баяулауы, салық жүктемесінің артуы және мемлекеттік несие бағдарламаларының нарықтық заңдылықтарды бұзуы қаржы секторының табыстылығына айтарлықтай қысым түсірмек.

Экономиканың баяулауы мен несие нарығындағы іркіліс

2026 жылы банк секторы бірқатар күрделі факторлармен бетпе-бет келмек. Экономиканың жалпы өсімі 4–4,5% деңгейінде тежеліп, мұнай өндірісінің әлеуеті сарқыла бастады.

Осыған байланысты банк активтерінің өсімі 10–12%-дан аспайды деп күтілуде. Бөлшек сауда несиелері 15%-ға дейін, ал корпоративтік портфель 13%-ға дейін баяулайды. Бұл үрдіс қаңтар айындағы іскерлік белсенділіктің төмендеуімен де расталып отыр.

Таза пайда азаяды

Сарапшылардың пікірінше, банктердің пайдасы алдағы жылы іс жүзінде өспейді. Бұған бірнеше негізгі себеп бар:

Салық және реттеу: корпоративті табыс салығының артуы және реттеуші талаптардың қатаңдауы банктердің шығынын көбейтеді.
Базалық мөлшерлеме: Жоғары базалық ставканың сақталуы тартылған қаражаттың құнын қымбаттатады.
Бәсекелестік: «Бәйтерек» холдингі арқылы жүзеге асатын мемлекеттік бағдарламалардың нарыққа ықпалы артып, банктердің маржасын төмендетеді.

Халық қарызға батып отыр

2025 жылдың соңындағы дерек бойынша, экономикалық белсенді халықтың 90%-дан астамының несиесі бар. Әсіресе, бөлшек несие алушылардың 63%-ы пайдаланатын «бөліп төлеу» (BNPL) құралы тұтынушылық сұранысты жасанды түрде арттырып, инфляциялық қысымды күшейтіп тұр.

Сарапшылар мұндай несиелердің халықтың өмір сүру деңгейін көтерудегі маңызын жоққа шығармайды.

Мемлекеттік бағдарламалар кері әсер етіп жатыр

Halyk Finance мемлекеттік жеңілдікті бағдарламалардың нарықтық несие шартпен несие беруді тежеп отырғанын сынға алды. Қазіргі таңда корпоративтік несие портфелінің шамамен 30%-ы мемлекет тарапынан субсидияланады. Бұл келесідей мәселелерді туындатады:

Бәсекелестіктің бұзылуы: Жеке банктер мемлекет ұсынатын төмен ставкалармен бәсекелесе алмайды.
Инфляцияның өсуі: Мемлекеттік қаржының шектен тыс құйылуы бағаны өсіріп, базалық ставканың төмендеуіне кедергі келтіреді.
Әділетсіз бөлініс: Жеңілдіктердің негізгі игілігін шағын және орта бизнес емес, ірі шикізат компаниялары көруде.

Алдағы уақытта банк капиталының өсуі сақталғанымен, нақты рентабельділік қысым астында қалады. Салық жүктемесі мен шығындардың артуы бизнес үшін несие капиталының қымбаттауына алып келуі мүмкін.

Бұл өз кезегінде елдегі инвестициялық белсенділік пен жалпы бизнес-климаттың дамуын тежейтін факторға айналуы ықтимал.

2025 жыл нәтижесінде банктер 2,7 трлн теңге таза пайда тапқан. Ал 2026 жыл табыс тұрғысынан аса сәтті басталмады.

Қазақстандағы 23 банк 2026 жылдың қаңтар айында 198,5 млрд теңге таза пайда тапқан. 2025 жылдың алғашқы айымен салыстырғанда, бұл 13%-ға аз.