Демографиялық өзгеріс: Бес жылда бала туу көрсеткіші 25%-ға қысқарған
Kursiv Media зерттеуінше, Қазақстандағы демографиялық «бум» кезеңі біртіндеп бәсеңдеп, еліміз бала туу көрсеткішінің төмендеу фазасына аяқ басты. ҚР Ұлттық статистика бюросының мәліметтеріне сүйене отырып жасалған талдау соңғы бес жылдағы динамиканың айтарлықтай өзгергенін көрсетеді.
Рекордтан рецессияға: 2021 жылдың «жаңғырығы»
Қазақстандағы туу көрсеткішінің шарықтау шегі 2021 жылға тұспа-тұс келді. Сол жылы республика бойынша 445 875 сәби дүниеге келіп, тарихи рекорд орнатылған еді. Алайда, содан бергі төрт жыл ішінде бұл көрсеткіш тренді төмен қарай бағыт алды.
2025 жылдың қорытынды көрсеткіші (335 005 сәби) 2021 жылғы жоғарғы деңгеймен салыстырғанда 24,8%-ға немесе 110 870 балаға азайған. Бұл еліміздегі демографиялық толқынның қайта бастағанының айқын белгісі.
Өңірлік көшбасшылар: Түркістан тағы да алда
Бала туу саны бойынша дәстүрлі түрде еліміздің оңтүстік өңірлері мен мегаполистер көш бастап тұр. Дегенмен, тіпті «демографиялық донор» саналатын аймақтарда да сандардың селдірегені байқалады:
Түркістан облысы: Абсолютті көшбасшы. 2025 жылы мұнда 47 813 сәби дүние есігін ашты. Бұл республикадағы барлық туылған балалардың 14,2%-ын құрайды. Бірақ 2021 жылғы көрсеткішпен (65 002 бала) салыстырғанда өңірдегі туу саны 26,4%-ға қысқарған.
Алматы қаласы: Мегаполистер арасында бірінші орында 32 268 сәби.
Шымкент қаласы: 27 740 көрсеткішімен үшінші мегаполис елорданы (27 416) аз ғана айырмашылықпен басып озды.
Солтүстіктегі жағдай
Еліміздің солтүстік және орталық өңірлерінде туу көрсеткіші ең төменгі деңгейде қалып отыр. Мәселен, Солтүстік Қазақстан облысында 2025 жылы небәрі 4 653 бала туылған. Бұл Түркістан облысының көрсеткішінен 10 есе аз.
Сонымен қатар, ең аз көрсеткіш жаңадан құрылған Ұлытау облысында тіркелді — 3 560 сәби. Бұл аймақтың демографиялық әлеуетінің әлі де төмен екенін білдіреді.
Кесте: 2021 жылғы кезеңмен салыстырғанда
| Өңір (2025 ж) | Туылғандар саны | 2021 жылмен салыстырғандағы өзгеріс |
| Қазақстан Республикасы | 335 005 | -24,8% |
| Түркістан облысы | 47 813 | -26,4% |
| Алматы қаласы | 32 268 | -14,6% |
| Шымкент қаласы | 27 740 | -21,5% |
| СҚО | 4 653 | -28,2% |
Жалпы тенденция және себептер
2020-2025 жылдар аралығындағы деректерді талдай отырып, мынадай қорытынды жасауға болады:
Урбанизацияның әсері: Астана, Алматы және Шымкент қалаларында төмендеу қарқыны өзге өңірлерге қарағанда баяуырақ. Бұл ішкі миграцияның әсерінен жас отбасылардың ірі қалаларға шоғырлануымен түсіндіріледі.
Экономикалық фактор: 2021 жылдан кейінгі инфляциялық қысым мен экономикалық тұрақсыздық отбасын жоспарлауға өз салқынын тигізген болуы мүмкін.
Демографиялық цикл: 90-шы жылдардағы «демографиялық шұңқырда» туылған ұрпақтың қазіргі уақытта репродуктивті жасқа келуі де жалпы сандардың азаюына себепкер.
