Батыстағы алыптардың 2025 жылғы салық төлемдері қандай

Қазақстанның батыс өңірлері – еліміздің экономикалық күретамыры. Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстары бюджеттің бүйірін толтырып, Ұлттық қордың негізін қалап отыр. Алайда 2025 жылға арналған салық көрсеткіштері мен аймақтағы әлеуметтік ахуал арасындағы алшақтық «салық парадоксы» деген атпен жаңа сипат алуда. Kursiv Media ҚР Кірістер комитетінің мәліметіне сүйене отырып, елдің батыс өңірлеріндегі 2025 жыл бойынша ең ірі компаниялардың салық төлемдерін анықтады.

Миллиардтар шеруі: кім қанша төлейді?

Мемлекеттік кірістер комитетінің 2025 жылға арналған болжамды деректеріне сүйенсек, батыс өңіріндегі алпауыт компаниялардың бюджетке аударымдары еріксіз таңдай қақтырады. Тек қана төрт облыстан түсетін салық ел қазынасының жартысына жуығын құрап отыр.

Атырау облысы

Өңірдегі салық аударымдарының көшбасшысы – «Теңізшевройл». Компания 2025 жылға рекордтық 3 590,1 млрд теңге салық төлемек. Оған қоса:

• AMOZ (Атырау мұнай өңдеу зауыты): 196,3 млрд теңге;
• NCOC (Қашаған): 127,0 млрд теңге;
• «Ембімұнайгаз»: 125,3 млрд теңге.

Батыс Қазақстан облысы

Бұл өңірде «Karachaganak» кен орны бюджеттің басты доноры болып қала береді. Оның салығы 937,8 млрд теңгеге бағаланса, KPO (128,6 млрд) мен Ural Oil & Gas (18,1 млрд) оған қосымша демеу болып тұр.

Маңғыстау және Ақтөбе: тұрақты түсімдер:

• Маңғыстауда «Маңғыстаумұнайгаз» (290,3 млрд) бен «Өзенмұнайгаз» (164,8 млрд) басты жүк көтеріп отыр.
• Ақтөбе облысында CNPC (176,4 млрд) және металлургия алыбы «Қазхром» (143,3 млрд) негізгі төлеушілер қатарында.

Салық парадоксі: байлық қайда кетіп жатыр?

Қызығы сол, мұнай мен газдың үстінде отырған бұл аймақтардан түсетін негізгі табыс жергілікті бюджетте қалмайды. Салықтардың басым бөлігі (бонустар, роялти, PSA үлесі және экспорттық баждар) тікелей Ұлттық қорға бағытталады. Мысалы, 2024 жылы бұл қорға 7,8 трлн теңге түскен, оның негізгі бөлігі осы батыс өңірінің еншісінде.

Мұнайлы аймақтың «мұңлы» мәселелері

Миллиардтаған доллар инвестиция мен заманауи технологияларға қарамастан, батыс халқы бірнеше маңызды түйткілдермен бетпе-бет келіп отыр:

1. Инфрақұрылымдық дефицит: Атырау мен Маңғыстаудағы ауыз су тапшылығы мен тозығы жеткен жолдар – басты мәселе.
2. Экологиялық зардап: Мұнай өндірісінен шыққан қалдықтар ауаны, суды және топырақты ластап, тұрғындардың денсаулығына тікелей қауіп төндіруде.
3. Жұмыссыздық пен жалақы теңсіздігі: Жоғары жалақы мұнай саласында болса да, ауылдық жерлердегі жұмыссыздық деңгейі жоғары. Сырттан келетін жұмыс күші мен жергілікті халық арасындағы әлеуметтік шиеленіс те сейілмей тұр.

Батыс Қазақстан өңірі – еліміздің экономикалық қауіпсіздігінің кепілі. Алайда «мұнайлы аймақтардың тағдыры» тек сандармен өлшенбеуге тиіс. Сарапшылардың пікірінше, әлеуметтік теңсіздікті жою үшін мұнай мен газдан түсетін түсімнің бір бөлігі тікелей осы аймақтардың әлеуметтік қажеттіліктеріне (мектеп, аурухана, су тазарту қондырғылары) қайта бағытталуы керек.

Қазынаға құйылған миллиардтар халықтың өмір сүру сапасын жақсартқанда ғана, біз әділетті экономикалық модель туралы айта аламыз.

Қазақстанның мемлекеттік бюджетін толықтыруда мұнай-газ секторы сөзсіз көшбасшы болып қала бермек. Еске сала кетейік Kursiv.Media 2025 жыл бойынша салық төлеуші ең ірі 30 компания анықтаған болатын.