Қазақстанда жалақы өскенімен инфляция халықтың қалтасын жұқартып жатыр
Kursiv Media зерттеуіне сәйкес, 2025 жылдың төртінші тоқсанында Қазақстандағы орташа айлық атаулы жалақы 473 158 теңгеге жетіп, 2024 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 8,8%-ға өскен. Алайда қағаз жүзіндегі бұл оптимистік көрсеткіш қазақстандықтардың нақты тұрмыс жағдайын толық көрсете алмайды.
Қағаз жүзіндегі өсім және шынайы көрініс
Статистика бюросының мәліметінше елдегі жалақының медианалық мәні небәрі 339 912 теңгені құрады. Бұл жұмыс істейтін халықтың тең жартысы осы сомадан аз табыс табады деген сөз. Орташа және медианалық жалақы арасындағы 130 мың теңгеден астам айырмашылық табыс теңсіздігінің жоғары екенін анық көрсетеді.
2025 жылы еңбек нарығындағы басты әрі ең алаңдатарлық тренд – нақты жалақының тұрақты құлдырауы болды. Егер 2024 жылы табыстың нақты өсімі байқалса (әр тоқсанда 101,7%-дан 102,7%-ға дейін), 2025 жылдың екінші жартыжылдығынан бастап инфляция жалақы өсімін толықтай жұтып қойған. Үшінші тоқсанда нақты жалақы индексі 100%-дық базалық межеден төмендеп, 98,0%-ды көрсетсе, төртінші тоқсанның қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 96,8%-ға дейін сырғыды. Бұл – атаулы жалақы өскенімен, тұтыну тауарлары бағасының қымбаттауы халықтың тұтыну мүмкіндігін тікелей тарылтып жібергенін дәлелдейді.
Аймақтық теңсіздік: ең жоғары жалақы қай өңірде?
Аймақтық бөліністегі табыс алшақтығы әлі де үлкен. Ең жоғары жалақы дәстүрлі түрде бас қала мен өнеркәсіптік, мұнайлы өңірлерде шоғырланған:
- Астана қаласы: 659 610 теңге
- Маңғыстау облысы: 658 762 теңге
- Ұлытау облысы: 648 620 теңге
- Атырау облысы: 609 534 теңге
Бұл аймақтардағы жоғары көрсеткіштер мұнай-газ, тау-кен өндірісі салаларының дамуымен және ірі корпоративтік сектордың үлесімен тікелей байланысты. Оған қарама-қарсы көрініс оңтүстік өңірлерде байқалады. Түркістан (324 мың тг), Жамбыл (335 мың тг) және Жетісу (349 мың тг) облыстарының тұрғындары ең төменгі табысқа қанағат етуге мәжбүр. Ауыл шаруашылығы басым бұл аймақтарда орташа жалақы көлемі төмен күйінде қалып отыр.
Инфляциялық тұзақ: сатып алу қабілетінің құлдырауы
Өңірлік кесіндідегі нақты табыс жағдайы тіпті күрделі. Еліміздің 20 аймағының 18-інде тұрғындардың нақты табысы азайған. Яғни, жалақы мөлшері жоғары болғанымен, бағаның өсуі халықтың қалтасына қатты соққы болып тиген.
Ең үлкен соққы мұнайлы Атырау облысына тиді – мұндағы нақты жалақы индексі бірден 83,7%-ға дейін құлаған. Бұл халық табысының 16%-дан астамы бір жыл ішінде құнсызданып кеткенін білдіреді. Сонымен қатар, Батыс Қазақстан, Түркістан және Ұлытау облыстарында да табыстың төмендеуі 5-6%-ды құрады.
Бүкіл республика бойынша тек екі өңір ғана бұл инфляциялық тұзақтан аман қалды: Ақмола облысы (103,3%) мен Алматы қаласы (100,1%) ғана мардымсыз болса да, нақты табыс өсімін сақтап қалған. Қалған аймақтар үшін бұл статистика экономикалық өсімнің қарапайым халықтың қалтасына жетпей жатқанының айқын көрінісіне айналып отыр.
