Алматыда жыл басынан бері дара кәсіпкер саны 47 мыңға азайды
2026 жылдың алғашқы төрт айында Алматы қаласында шағын бизнестің, атап айтқанда, дара кәсіпкерлік субъектілерінің жаппай жабылу тенденциясы байқалды. Статистикалық деректерге сүйенсек, жыл басында тіркелген 304 мыңнан астам кәсіпкердің 47 мыңнан астамы көктемнің соңына қарай қызметін тоқтатқан. Бұл қаладағы әрбір алтыншы дара кәсіпкер нарықтан кетті деген сөз.
Құлдырау хронологиясы: мамыр айындағы соққы
Жыл басынан бері кәсіпкерлер санының төмендеуі тұрақты сипатқа ие болды. Дегенмен ең үлкен құлдырау көктемнің соңғы айында тіркелді:
- Қаңтар-ақпан: төмендеу көрсеткіші қалыпты деңгейде болды. Ақпан айында кәсіпкерлер саны 2,6%-ға (296 752-ге дейін) азайды.
- Наурыз-сәуір: динамика тереңдей түсті. Наурызда нарықтан 10 мыңдай кәсіпкер кетіп (-3.4%), сәуірде көрсеткіш 278 514-ке тұрақтады.
- Мамыр: нағыз «тұңғиыққа құлау» кезеңі. Бір айдың ішінде көрсеткіш бірден 7,4%-ға төмендеп, Алматыда небәрі 257 805 дара кәсіпкер қалды. Яғни тек мамыр айының өзінде 20 мыңнан астам бизнес жабылған.
Аудандардағы көрініс: дағдарыс бәрін қамтыды
Қысқару қаланың белгілі бір бөлігін ғана емес, барлық ауданын қамтыған. Әсіресе, кәсіпкерлер ең көп шоғырланған ірі аудандардағы абсолюттік шығын көлемі айтарлықтай:
- Алатау ауданы: 53 246-дан 46 236-ға дейін азайған.
- Әуезов ауданы: 49 976-дан 40 243-ке дейін қысқарған.
- Бостандық ауданы: 47 544 кәсіпкердің 40 684-і ғана қалды. Салыстырмалы түрде шағын саналатын Наурызбай және Түрксіб аудандарында да сәйкесінше 4 мыңдай кәсіпкер қызметін тоқтатқан.
Ең көп зардап шеккен салалар
Қаладағы дара кәсіпкерлердің құрылымына назар аударсақ, басым көпшілігі (116 мыңнан астамы) көтерме және бөлшек сауда саласында жұмыс істейді. Одан кейінгі орындарда өзге де қызмет түрлері (42 мың) және жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар (19 мың) тұр. Демек 47 мың бизнестің жабылу толқыны ең бірінші кезекте халыққа тікелей қызмет көрсететін сауда мен сервис салаларына ауыр тигені анық.
Нарықтан кетудің негізгі себептері қандай?
Макроэкономикалық құбылыстың астарында бірнеше жүйелі фактор жатуы мүмкін:
- Салықтық әкімшілендіру мен заңнамадағы өзгерістер: 2026 жылғы салық режиміндегі талаптардың күшеюі, жалпыға бірдей декларациялау процестері және мобильді аударымдарды бақылаудың қатаңдауы көлеңкелі немесе маржиналдылығы төмен шағын бизнестің ресми жабылуына түрткі болуы ықтимал.
- Тұтынушылық сұраныстың өзгеруі: Инфляциялық қысым мен халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуі бөлшек саудадағы табыстылықты азайтты.
- Бизнестің іріленуі: Бұл көрсеткіш тек негативті трендті ғана білдірмейді. Кейбір тұрақты дамыған дара кәсіпкерлер салықтық оңтайландыру немесе серіктестер тарту мақсатында Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) форматына ауысуы да статистикаға әсер етуі мүмкін.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығы Алматыдағы шағын бизнес үшін нарықтың тазару және трансформациялану кезеңіне айналды. Күзде бұл динамиканың тұрақталатыны немесе құлдыраудың жалғасатыны алдағы макроэкономикалық жағдайларға тікелей байланысты болмақ.
Еске сала кетейік, Қазақстанда 4 айда 220 мың шағын бизнес жабылды.
