Қазақстан экономикасының салмағы қай өңірлерге ауып жатыр

2018-2025 жылдар аралығындағы ЖӨӨ ( жалпы өңірлік өнім) динамикасы Қазақстан экономикасында маңызды өзгеріс жүріп жатқанын көрсетеді. Бір қарағанда көшбасшылар сол қалпында қалғандай. Бірақ өңірлердің орын ауыстыруына қарасақ, ел экономикасының салмағы біртіндеп ірі қалалар мен агломерацияларға қарай ауып барады.

Алматы абсолют көшбасшы, Астана қарқыны қатты

Алматы қаласы рейтингте әлі де абсолют көшбасшы. 2018 жылы да бірінші орында болды, 2025 жылы да бірінші орнын сақтап қалды. Қаланың ЖӨӨ көлемі 2025 жылы 71,5 млрд долларға жетті. Бұл – елдегі ең ірі экономикалық орталық әлі де Алматы екенін көрсетеді. Қаржы, сауда, қызмет көрсету, құрылыс және тұтыну нарығы қала экономикасын алға сүйреп отыр.

Ең маңызды өзгеріс – Астананың көтерілуі. 2018 жылы елорда ЖӨӨ бойынша 3-орында болса, 2024 жылдан бастап Атырау облысын басып озып, 2-орынға шықты. 2025 жылы Астананың ЖӨӨ көлемі 36,3 млрд доллар болды. Бұл елорда экономикасы соңғы жылдары өте жылдам өскенін көрсетеді.

Атырау облысы ұзақ уақыт бойы екінші орында тұрды. Бірақ 2024–2025 жылдары 3-орынға түсті. Бұл Атырау экономикасы әлсіреді деген сөз емес. 2025 жылы өңірдің ЖӨӨ көлемі 31,8 млрд доллар болды. Бірақ Астананың өсімі одан жылдамырақ болды. Мұнайға тәуелді өңірлерде көрсеткіштер сыртқы нарыққа, өндіріс көлеміне және бағаға көбірек тәуелді. Ал Астана ішкі сұраныс, құрылыс, мемлекеттік сектор және қызмет көрсету арқылы тұрақты өсім көрсетіп отыр.

Қарағанды облысы рейтингте ерекше тұрақтылық танытты. 2018 жылдан 2025 жылға дейін 4-орынды сақтап қалды. 2025 жылы облыстың ЖӨӨ көлемі 21,2 млрд доллар болды. Бұл өңірдің өнеркәсіптік базасы әлі де мықты екенін білдіреді. Металлургия, тау-кен өндірісі және өңдеу өнеркәсібі Қарағандыны ел экономикасындағы негізгі тіректердің бірі ретінде ұстап тұр.

Орта топтағы құбылыстар

Орта топта да қызық қозғалыстар бар. Алматы облысы 2021 жылы 10-орынға дейін төмендегенімен, 2023 жылдан бастап 5-орынға қайта көтерілді. 2025 жылы облыстың ЖӨӨ көлемі 12,8 млрд доллар болды. Мұнда Алматы агломерациясының әсері анық байқалады. Халық саны, логистика, сауда, құрылыс және өндірістің өсуі облыс экономикасын күшейтіп отыр.

Павлодар мен Қостанай да позициясын жақсартты. Павлодар 2025 жылы 6-орынға, Қостанай 7-орынға шықты. Бұл екі өңірде өнеркәсіп пен өндірістің рөлі жоғары. Қостанайдың 2018 жылғы 12-орыннан 2025 жылы 7-орынға көтерілуі – рейтингтегі ең маңызды оң өзгерістердің бірі.

Шымкент те біртіндеп жоғары көтеріліп келеді. 2018 жылы 11-орында болса, 2025 жылы 9-орынға шықты. Қаланың ЖӨӨ көлемі 10,9 млрд долларға жетті. Шымкент экономикасын халық саны, сауда, қызмет көрсету және құрылыс секторлары қолдап отыр.

Төмендегі өңірлер

Ал төмендеу жағынан Батыс Қазақстан облысы көзге түседі. 2018 жылы 8-орында болған өңір 2025 жылы 14-орынға түсті. Бұл өңірдің экономикасы кішірейді дегенді білдірмейді. Бірақ басқа облыстармен салыстырғанда өсу қарқыны баяу болғанын көрсетеді.

Маңғыстау облысының да динамикасы тұрақсыз. 2018 жылы 5-орында тұрған өңір 2025 жылы 11-орынға түсті. Мұнай-газ секторына тәуелділік, инвестиция қарқыны және өндірістік циклдер мұндай өңірлердің рейтингтегі орнын жиі құбылтады.

Еске сала кетейік, Азия экономикасында Қазақстанның ЖІӨ бойынша 17-орынға шықты