2027 жылдан бастапқы жарнасы аз ипотеканың пайызы қымбат болады
2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап ипотекалық несие беру ережелері жаңа жүйеге көшеді. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық Банктің бірлескен қаулысына сәйкес, ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ) ең жоғары шегі енді қарыз алушы құятын алғашқы жарна көлеміне қарай сараланатын болады.
1 қаңтардан бастап ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСО) ең жоғары шегі LTV коэффициентіне, яғни несие сомасының кепілге қойылатын мүлік құнына болған қатынасына тікелей байланысты болады.
Алғашқы жарнасы көп болса, пайызы азаяды
Жаңа ережеге сәйкес, коммерциялық ипотеканың пайыздық мөлшерлемесі азаматтардың өз қалтасынан төлейтін бастапқы жарнасына тікелей байланысты.
Алғашқы жарна 30% және одан жоғары болса. Егер қарыз алушы үй құнының кем дегенде 30%-ын өз қаражатынан төлесе (несие сомасы үй құнының 70%-ынан аспаса), онда ипотеканың ең жоғары шекті жылдық мөлшерлемесі 20% болып белгіленеді.
Алғашқы жарна 30%-дан аз болса, ипотеканың шекті мөлшерлемесі 25%-ға дейін өседі.
Айта кету керек, 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін бүкіл ипотеканың шекті мөлшерлемесі 25 пайыз болады.
Бұл өзгерістің себебі неде?
Бұған дейін реттеуші органдар барлық ипотека үшін бірыңғай 20%-дық шекті мөлшерлеме енгізуге тырысқан. Алайда бұл қадамнан кейін екінші деңгейлі банктер ипотека беруді дерлік толықтай тоқтатып тастады.
Өйткені мұндай төмен пайыздық маржа банктер үшін тиімсіз болып шықты.
Осы олқылықтың орнын толтыру және нарықты қайта жандандыру мақсатында мөлшерлемелерді саралау (дифференциациялау) шешімі қабылданды. Жаңа жүйе арқылы банктер алғашқы жарнасы төмен, тиісінше тәуекелі жоғары ипотекалық несиелерден көбірек табыс табу мүмкіндігіне ие болады.
Несие мен кепіл құны қалай есептеледі?
Жаңа ережеде ипотека пайызын анықтау үшін қарыз мөлшерінің кепіл құнына қатысы коэффициенті (ҚКК) қолданылады. Мұндағы үйдің құнын есептеудің өз тәртібі бар.
Несие рәсімделетін тұрғын үйдің құны ретінде сатып алу-сату шартында көрсетілген баға мен тәуелсіз бағалаушы белгілеген нарықтық құнның арасындағы ең төменгі мәні алынады.
Егер азаматтың банкте қосымша салымы (депозиті) бар болып, ол да кепілге қойылса, онда бұл сома үйдің жалпы кепіл құнына қосылады. Егер осы есеп бойынша қарыз сомасы үй бағасының 70%-ынан аспаса, пайыз 20%-бен шектеледі, ал 70%-дан асып кетсе, 25%-ға дейін барады.
Бұл өзгерістермен қатар, қаулы аясында несие нарығының өзге де бағыттары бойынша шекті мөлшерлемелер нақтыланды. Мәселен, банктердегі кепілсіз тұтынушылық қарыздар үшін ең жоғары шек 46% деңгейінде бекітілсе, кепілмен қамтамасыз етілген несиелер бойынша бұл көрсеткіш 35%-ды құрады,
Ал микроқаржы ұйымдары (МҚҰ) беретін шағын несиелердің өсімі күніне 0,3%-дан аспауы тиіс, бірақ жалпы алғанда 179%-дық шектен аспауы міндеттелді.
