Сайлау алдында теңге ұдайы нығайып отыратыны рас па
Қазақстанда сайлау немесе референдум жақындағанда «доллар қымбаттай ма?» деген сұрақ жиі айтылады. Бірақ 2015 жылдан бергі дерекке қарасақ, USD/KZT әр науқан алдында бір бағытта қозғалған жоқ: кейде доллар өсті, кейде керісінше арзандады.
Kursiv Media Ұлттық банк, ОСК және KASE деректеріне сүйеніп, президент сайлауы, парламент сайлауы және референдумдар алдындағы 1 айда теңге қалай өзгергенін салыстырды.
Сайлау алдында доллар арзандай ма?
Қазақстанда саяси науқандар жақындағанда валюта нарығына қатысты болжам көбейеді. Әсіресе доллар бағамы өседі деген пікір жиі айтылады. Алайда соңғы жылдардағы дерек мұндай тұрақты заңдылықты көрсетпейді.
2015 жылғы президент сайлауы алдында доллар бар болғаны 0,16% қымбаттаған. 2016 жылғы парламент сайлауы алдында, керісінше, теңге нығайып, доллар 2,73% арзандады. 2019 жылғы президент сайлауы алдында USD/KZT 0,74% өсті, ал 2021 жылғы парламент сайлауы алдында өзгеріс өте аз болды – доллар 0,23% төмендеді.
2022 жылғы конституциялық референдум алдында да теңге нығайды. Доллар бір айда 1,12% арзандаған. Сол жылы өткен президент сайлауы алдында USD/KZT 2,36% төмендеді. Ал 2023 жылғы парламент сайлауы алдында басқа көрініс байқалды – доллар 3,73% қымбаттады.
2024 жылғы референдум алдында бағам шамамен бір деңгейде қалды. Ал 2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдум алдында доллар 0,95% арзандады. Ақорда жарлығында бұл референдум 2026 жылғы 15 наурызға белгіленгені жазылған, ал ОСК кейін дауыс беру қорытындысын жариялады.
Сайлау мен референдум алдында доллар қалай өзгерді?
Дауыс беруге дейінгі шамамен 1 айдағы USD/KZT өзгерісі. Оң мән — доллар қымбаттап, теңге әлсіреді. Теріс мән — доллар арзандап, теңге нығайды.
Неге бұлай болды?
Теңге бағамына тек саяси күнтізбе әсер етеді деу дұрыс емес. Валюта нарығы көбіне нақты ақша ағынына, экспорттық түсімге, мұнай бағасына, доллар индексіне, рубль динамикасына, базалық мөлшерлемеге және ішкі нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа тәуелді.
Сондықтан сайлау немесе референдум алдындағы кезеңде доллардың өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Мысалы, нарыққа экспорттаушылардың валюталық түсімі көп болса немесе доллар ұсынысы артса, теңге нығаяды. Ал сыртқы қысым күшейсе, мұнай арзандаса немесе нарықта долларға сұраныс артса, USD/KZT көтерілуі мүмкін.
Осы тұрғыдан қарағанда, саяси науқан бағамға әсер ететін жалғыз фактор емес. Кейде ол нарықтың көңіл күйіне ықпал етуі мүмкін, бірақ теңгенің нақты қозғалысын көбіне макроэкономикалық жағдай мен валюталық өтімділік анықтайды.
Тағы да оқыңыз: Құрылтай депутаттарының сайлауы 23 тамызда өтеді.
