Xinhua агенттігі Қасым-Жомарт Тоқаевтың толық сұхбатын жариялады
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымы 2025 жылдың қорытындысы бойынша 50 млрд долларға жуықтағанын, ал 2026 жылдың алғашқы жартысында 27,2 млрд долларға жеткенін айтты. Мемлекет басшысы бұл туралы «Синьхуа» агенттігіне берген жазбаша сұхбатында мәлімдеді, деп хабарлайды Kursiv.Media.
Президенттің айтуынша, екі ел арасындағы қарым-қатынас бұрын-соңды болмаған жоғары деңгейге көтерілді. Қытай Қазақстан үшін аса достық қарым-қатынастағы мемлекет болып қала береді.
«Тарихтың өзі Қазақстан мен Қытайдың бірге болып, бір-бірін қолдап, халықтарымыздың жарқын болашағын бірге құруын айқындап берді. Қазақтың «Жолы бірдің – жүгі бір» деген белгілі мақалы бар», – деді Президент.
Ол Қазақстан мен Қытайдың стратегиялық серіктестігі сауда, инвестиция, энергетика, көлік, өнеркәсіптік кооперация, ауыл шаруашылығы, цифрландыру, медицина, ғылым, білім және мәдениет салаларын қамтитынын атап өтті.
2025 жылдың қорытындысы бойынша екі ел арасындағы тауар айналымы 11%-ға өсіп, 50 млрд долларға жуықтады. Ал 2026 жылғы қаңтар-маусым аралығында бұл көрсеткіш шамамен төрттен біріне артып, 27,2 млрд долларға жетті. Қытай Қазақстанның сыртқы саудадағы негізгі серіктесі болып отыр.
Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан тек сауда көлемін арттыруға ғана емес, экономикалық ынтымақтастықтың құрылымын өзгертуге де мүдделі екенін айтты.
«Әлемдік даму жағдайында негізінен шикізатқа сүйенетін модельден біртіндеп өнеркәсіптік және технологиялық кооперацияға көшу қажет. Яғни ірі бірлескен өндірістер құрып, терең өңдеуді дамыту, жоғары қосылған құны бар өнім шығаруды арттыру және озық технологияларды трансферттеу маңызды», – деді Мемлекет басшысы.
Көлік және логистика – негізгі бағыттардың бірі
Екі ел арасындағы ынтымақтастықтың маңызды бағыттарының бірі көлік және логистика. Қытайдан Еуропаға бағытталған құрлықтағы транзиттік тасымалдардың шамамен 85%-ы Қазақстан аумағы арқылы өтеді.
2025 жылы шекара арқылы теміржолмен тасымалданған жүк көлемі 35 млн тоннадан асты. Ал автомобиль көлігімен шамамен 8 млн тонна жүк жеткізілді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 40%-ға көп.
Тоқаев сондай-ақ Арал – Каспий жаңа магистралі құрылысы туралы айтты. Оның сөзінше, бұл жоба Шығыс – Батыс бағытындағы өткізу қабілетін екі есе арттырып, Қазақстан аумағы арқылы жүк жеткізу уақытын бес тәуліктен үш тәулікке дейін қысқартуға мүмкіндік береді.
Президенттің Шанхайға жақында жасаған сапары барысында Достық – Алашанькоу теміржолының екінші тармағын салу туралы үкіметаралық келісімге қол қойылды.
«Оны іске қосу маңызды шекара өткелінің өткізу қабілетін екі есе арттыруға мүмкіндік береді», – деді Тоқаев.
Сонымен қатар Аягөз – Тачэн үшінші теміржол желісінің құрылысы жалғасып жатыр. Жаңа желі қосымша 20 млн тонна жүк өткізуге мүмкіндік беріп, қолданыстағы инфрақұрылымға түсетін жүктемені азайтуы тиіс.
Орта дәлізді дамыту
Транскаспий халықаралық көлік бағытына, яғни Орта дәлізге де ерекше көңіл бөлініп отыр.
«Біздің ортақ міндетіміз – бұл бағытты барынша бәсекеге қабілетті ету. Сондықтан «ақылды кеден» жүйесін енгізуге, құжат айналымын цифрландыруға, ақпараттық жүйелерді өзара үйлестіруге және шекарадағы рәсімдерді автоматтандыруға айрықша мән береміз», – деді Президент.
Қазір Қазақстан мен Қытай арасында Ляньюньганда логистикалық терминал, «Қорғас – Шығыс қақпасы» құрғақ порты, Сиань мен Алматыдағы терминалдар, сондай-ақ Ақтауда контейнерлік хаб жұмыс істеп тұр.
Бұдан бөлек, Чэнду қаласында қазақ-қытай теміржол жүк терминалын салу жобасы жүзеге асырылып жатыр.
Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан Чэнду қаласында Бас консулдық ашуды да жоспарлап отыр.
«Іс жүзінде біз Қытайдың өндірістік орталықтарын Қазақстан арқылы Каспий өңірімен, одан әрі Еуропа нарықтарымен байланыстыратын біртұтас желі құрып жатырмыз», – деді Президент.
Мемлекет басшысы Қазақстан транзиттік экономикадан көлік байланысы жоғары дамыған экономикаға көшіп, Еуразияның көлік-логистикалық хабы ретіндегі орнын нығайтуды көздейтінін айтты.
Қытай капиталы бар 9 мыңнан астам компания жұмыс істейді
Тоқаев сұхбатында технологиялық ынтымақтастыққа да жеке тоқталды. Қазір Қазақстанда Қытай капиталы қатысатын 9 мыңнан астам компания жұмыс істейді. Бұл елдегі шетелдік кәсіпорындардың шамамен әр жетіншісін құрайды.
Өнеркәсіптік кооперация аясында жалпы құны $62 млрд-тан асатын 260 жоба жүзеге асырылып жатыр.
Қазақстанда қазірдің өзінде Қытайдың BYD, Howo, Yutong, Golden Dragon, Shacman, JAC және Jetour брендтерінің автомобильдері мен техникасын шығару жолға қойылған. Ал 2025 жылы Changan, Great Wall Motor және Chery көліктерін сериялық өндіру басталды.
Жасыл энергетикадағы жобалар
Жасыл энергетика саласында Қытай компанияларының қатысуымен жалпы қуаты шамамен 1,5 ГВт болатын 29 жоба іске асырылды. Қазір жалпы қуаты 1,7 ГВт-тан асатын тағы 11 жоба жүзеге асырылып жатыр.
Тоқаев Қытайдың жасанды интеллект, робототехника, цифрлық технологиялар, жаңа энергия көздері және жоғары технологиялық өндіріс салаларында көшбасшы елдердің бірі екенін атап өтті.
«2026 жыл Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жарияланды. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды. Жалпыұлттық Digital Qazaqstan стратегиясы бекітілді», – деді Президент.
Оның айтуынша, Қазақстан мен Қытайдың цифрлық саладағы ынтымақтастығы өнеркәсіп пен тау-кен секторында жасанды интеллектіні қолдану, энергетикалық желілерді интеллектуалды басқару, ұшқышсыз көлік, цифрлық медицина, «ақылды қалалар», спутниктік технологиялар, электронды коммерция, деректерді өңдеу орталықтарын құру және мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағыттарын қамтуы мүмкін.
«Біздің ойымызша, жасанды интеллект ең технологиялық дамыған санаулы мемлекеттердің ғана артықшылығына айналмауы керек. Оны геосаяси текетірес пен қысымның жаңа құралына айналдыруға да жол берілмеуге тиіс. Жасанды интеллект бүкіл адамзаттың дамуына қызмет етуі қажет», – деді Тоқаев.
Президент шілде айында Қазақстан Жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық жөніндегі дүниежүзілік ұйымның (WAICO) негізін қалаған 29 мемлекеттің қатарына қосылғанын еске салды.
Бұдан бөлек, алдағы жылдары Астанада дарынды балаларға арналған қазақ-қытай жасанды интеллект мектебін ашу жоспарланып отыр.
«Дәл технологиялық ынтымақтастық қазақ-қытай қарым-қатынасының жаңа кезеңіндегі ең маңызды бағыттардың біріне айналуы мүмкін», – деді Мемлекет басшысы.
Тоқаев тағы бір ірі цифрлық жоба ретінде Екібастұздағы «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабын» атады. Сонымен қатар ол цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні қаланы басқару, көлік, энергетика, білім беру және қоғамдық қызметтерге енгізу жоспарланып отырған Alatau City жобасына да тоқталды.
«Біз халықаралық тәжірибені, соның ішінде бірнеше онжылдықта жоғары технологиялардың ірі орталығына айналған Шэньчжэньнің әсерлі үлгісін мұқият зерттедік», – деді Президент.
Мемлекет басшысы қытайлық компаниялар Қазақстандағы осындай жобаларды жүзеге асыруға белсенді қатысады деп үміт білдірді.
25 қыркүйекте Алматыда «Қазақстан – Қытай» инвестициялық форумы өтеді. Тоқаев форумға өзі де қатысуды жоспарлап отырғанын айтты.
Президент халықаралық жағдайға да тоқталды
Сұхбат барысында Президент халықаралық күн тәртібіне де тоқталды. Оның айтуынша, қазіргі халықаралық қатынастар жүйесі терең дағдарысты бастан өткеріп жатыр. Геосаяси текетірес пен өзара сенімсіздік күшейіп, Біріккен Ұлттар Ұйымының беделі төмендеп барады.
«Қазақстан жаһандық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін халықаралық күш-жігерді біріктіру қажет деп санайды. Бұл ретте Қытайдың бейбітсүйгіш ірі держава ретіндегі рөлін асыра бағалау қиын», – деді Тоқаев.
Ол Қазақстан «Біртұтас Қытай» қағидатын ұстанатынын және мемлекеттердің аумақтық тұтастығы қағидатын бұзуға қарсы екенін тағы да растады.
Президент көпжақты ынтымақтастықтың негізгі алаңдары ретінде Шанхай ынтымақтастық ұйымын (ШЫҰ), «Орталық Азия – Қытай» форматын және Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңесті (АӨСШК) атады.
«ШЫҰ ең маңызды құндылық өзара сенімге, теңдікке, диалогқа, мәдени әралуандылықты құрметтеуге және бірлесіп дамуға ұмтылуға негізделген «Шанхай рухын» сақтап қалды. Мен бұл қағидаттарды халықаралық ынтымақтастықтың өзіндік «стандарты» деп қабылдаймын», – деді Мемлекет басшысы.
Білім мен мәдени байланыс нығайып келеді
Тоқаев гуманитарлық байланыстардың да дамып келе жатқанын атап өтті. 2026 жыл Қазақстан мен Қытай арасындағы Мәдениет жылы ретінде өтіп жатыр.
Қазір Қытайда ондаған мың қазақстандық студент білім алып жатыр. Сонымен қатар Қазақстан университеттерін таңдайтын Қытай азаматтарының саны да артып келеді.
Президенттің айтуынша, Қазақстанда Қытайдың жетекші жоғары оқу орындарының филиалдары мен «Лу Бань шеберханалары» жұмыс істейді. Академиялық ұтқырлық және жоғары оқу орындары арасындағы ынтымақтастық бағдарламалары да кеңейіп келеді.
«Меніңше, бұл тек білім беру жобалары ғана емес, екіжақты қарым-қатынастардың болашағына салынған стратегиялық инвестиция», – деп атап өтті ол.
Қытайдан келетін туристер саны артты
Екі ел арасындағы өзара визасыз режимнің енгізілуі туризмнің дамуына да серпін берді.
2025 жылы Қазақстанға Қытайдан 962 мың турист келген. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 47%-ға көп.
Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан қытайлық туристерге Астананы, Түркістанды, Алматы тауларын, Маңғыстаудың табиғи ландшафттарын, Ұлы даланы және Ұлы Жібек жолының тарихи мұрасын танытуды көздейді.
2027 жылы Қазақстан мен Қытай арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанына 35 жыл толады.
«Алдымызда ауқымды, бірақ толықтай жүзеге асыруға болатын міндеттер тұр. Атап айтқанда, өзара сауда көлемін $100 млрд-қа дейін жеткізіп, экономикалық ынтымақтастықтың сапасын арттыруымыз қажет», – деді Тоқаев.
Ол Қазақстан Қытаймен мәңгілік әрі жан-жақты стратегиялық серіктестікті дәйекті түрде нығайтып, өзара ынтымақтастық бағыттарын кеңейте беретінін айтты.
«Қазақстан мен Қытай қарым-қатынасының болашағы зор екеніне кәміл сенемін. Өйткені мұны екі елдің халықтары да қалайды. Қытайдың даналығында айтылғандай, «Адамдар біріксе, Тайшань тауын да орнынан қозғай алады», – деп сөзін түйіндеді Президент.
Тағы да оқыңыз: Тоқаев Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықтың негізгі бағыттарын атады
