Қазақстан Орталық Азия елдеріне не сатады, не сатып алады
Қазақстан үшін Орталық Азия – маңызды экспорт нарығы. Ел Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстанға олардан сатып алған тауарынан әлдеқайда көп өнім сатады. Kursiv Media статистика бюросының мәліметтерін талдай отырып, көрші елдермен сауда-саттықты зерттеп көрді.
2026 жылдың алғашқы жартысында Қазақстанның төрт елмен сауда айналымы шамамен 5,1 млрд доллар болды. Оның 3,9 млрд долларға жуығы Қазақстан экспортына, ал 1,2 млрд доллары импортқа тиесілі. Яғни көрші елдермен саудадағы әр төрт доллардың шамамен үшеуі Қазақстаннан шығарылған тауарларға келеді.
Қазақстан кіммен көбірек сауда жасайды?
Ең көп тауарды Өзбекстанға сатамыз
Орталық Азиядағы Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі – Өзбекстан. Екі ел арасындағы сауда айналымы 2,8 млрд долларға жуық.
Қазақстан Өзбекстанға негізінен бидай, ұн, күнбағыс майы, металл және түрлі өнеркәсіп өнімдерін сатады. Кері бағытта Қазақстанға жеміс-жидек, көкөніс, автокөлік бөлшектері және құрылыс материалдары келеді.
Бұл екі елдің экономикасының бір-бірін белгілі бір деңгейде толықтыратынын көрсетеді. Қазақстан астық пен өнеркәсіп тауарларын ұсынса, Өзбекстаннан ауыл шаруашылығы өнімдері мен дайын тауарлар көбірек жеткізіледі.
Көршілерімізге не сатамыз, не сатып аламыз?
Қырғызстанға не сатамыз?
Қырғызстанмен сауда көлемі шамамен 1,3 млрд долларды құрайды.
Қазақстан көрші елге мұнай өнімдерін, металл, азық-түлік және машина жасау өнімдерін экспорттайды. Ал Қырғызстаннан Қазақстанға кен концентраттары, шыны, азық-түлік және кейбір дайын өнімдер әкелінеді.
Бұл бағытта да сауда балансы Қазақстанның пайдасына қалыптасқан. Яғни Қазақстан Қырғызстаннан сатып алғанынан көбірек тауар сатады.
Тәжікстанға экспорт импорттан бірнеше есе көп
Тәжікстанмен саудада айырмашылық одан да үлкен. Қазақстан бұл елге негізінен бидай, ұн, өсімдік майы, газ және металл өнімдерін жеткізеді.
Ал Тәжікстаннан Қазақстанға жеміс-көкөніс, кен және түсті металл шикізаты келеді.
Екі ел арасындағы сауданың басым бөлігі Қазақстан экспортына тиесілі. Басқаша айтқанда, Тәжікстан Қазақстан үшін бірінші кезекте тауар өткізетін нарық.
Түрікменстанмен сауда көлемі әзірге шағын
Орталық Азияның төрт елі ішінде Қазақстанның саудасы ең аз ел – Түрікменстан.
Қазақстан Түрікменстанға астық, ұн, күнбағыс майы, металл және құбыр өнімдерін сатады. Түрікменстаннан қызанақ, күкірт және химия өнеркәсібінің өнімдері импортталады.
Бұл бағытта да Қазақстанның экспорты импорттан жоғары.
Қазақстан көршілеріне көбіне азық-түлік пен шикізат сатады
Жалпы алғанда, Орталық Азия елдеріне Қазақстаннан шығарылатын негізгі тауарларды бірнеше топқа бөлуге болады: астық пен ұн, өсімдік майы, металл, мұнай-газ өнімдері және машина жасау тауарлары.
Ал Қазақстан көрші елдерден көбіне жеміс-көкөніс, кен концентраттары, автокомпоненттер, құрылыс және химия өнімдерін сатып алады.
Сауданың мұндай құрылымы Қазақстанның Орталық Азиядағы рөлін де көрсетеді. Ел өңір үшін астық, азық-түлік, энергия ресурстары мен өнеркәсіп тауарларын жеткізетін ірі экспорттаушылардың бірі болып отыр.
Сонымен бірге Орталық Азия Қазақстан үшін тек көрші нарық емес. Халық саны өсіп, елдердің экономикасы ұлғайған сайын бұл нарықтың қазақстандық компаниялар үшін маңызы арта түсуі мүмкін.
