
Фондық музыканың адам денсаулығына әсері — ғылыми дәлелденген факт
Фондық музыка адамның психикалық және физикалық жағдайына ықпал етеді. Бұл жай айтылған сөз емес – бұл ғылыми тұрғыдан дәлелденген факт. Сондықтан фондық әуендерді аса мұқият таңдау керек.
Адам миы музыканы қалай қабылдайды?
Адам құлағы сырттағы әрбір дыбысты, әр толқынды қабылдап, оларды жүйке импульстарына айналдырады. Ал бұл импульстар есту жүйкесі арқылы ми қабығындағы есту аймағына жеткізіледі. Ол жерде дыбыстың тембрі, дауысы және тональдылығы ажыратылады. Ал музыканы тұтас бір композиция ретінде қабылдау үшін орталық жүйке-жүйесінде күрделі процесс жүруі керек.
Мидың музыканы қабылдауында оның ырғағы ерекше рөл атқарады. Нейрондар музыкалық соққылардың ырғағына сай бейімделе алады. Бұл құбылыс ритмдік синхронизация деп аталады — ол тыңдаушының назарын музыкаға аударуға көмектеседі.
Музыкадан мида дофамин бөлінеді
Адам қандай да бір музыкадан рахаттануы мүмкін. Бұл кезде дофамин нейромедиаторы жұмыс істей бастайды. Яғни дофамин миымыздағы «марапат жүйесін» қоздырып, жағымды эмоциялар тууына себеп болады. Сонымен бірге музыка тыңдаған кезде ми дыбысты қабылдап қана қоймай, музыканың жалғасын болжауға тырысады. Егер болжамды дыбысты дәл тапса, ми қуанып, дофамин бөлінеді. Ал кейде күтпеген, бірақ үйлесім тапқан әдемі әуен де дофаминнің бөлінуіне себеп болады.
Музыкалық білім — мидың жұмыс қабілетін арттырады
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде музыкалық білімі жоғары адамның миы күрделі ырғақтарды жақсы қабылдайтыны анықталған. Сол себепті мұндай адамдарға түрлі жанрдағы әуендер ұнайды.
«Пайдалы» фондық дыбыстар қандай болады?
Жалпы фондық дыбыстар әртүрлі болып бөлінеді. Соңғы жылдары арнайы «пайдалы» фондық шу композициялары танымалдыққа ие. Бұл бағыт әлі толық зерттелмеген. Десе де, ғылыми деректерде дұрыс таңдалған фондық дыбыстардың адам миына оң әсер ететіні анықталған.
Ақ шу
Фондық дыбыстардың ішінде ақ шу (белый шум) деген ұғым бар. Онда барлық естілетін жиіліктерді қамтитын, біркелкі спектрге ие дыбыс болады. Оның даусы радионың немесе желдеткіштің үніне ұқсайды. Бұл дыбыстар кенеттен пайда болып, адамды шошытып жіберетін жағымсыз сыртқы дыбыстардан сақтайды. Мәселен, көлік сигналдары. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде ақ шу жұмыс өнімділігін арттырып, назар тапшылығы мен гиперактивтілік синдромының белгілерін жеңілдетуге көмектесетіні белгілі болған.
Қызғылт шу
Қызғылт шу. Қызғылт шудың ақ шудан айырмашылығы оның жоғары жиіліктері аз, ал төмен жиіліктері көп болады. Олар терең әрі бірқалыпты болуына байланысты құлаққа жағымды естіледі. Қызғылт шуға желдің, жаңбырдың, теңіз толқындарының немесе алыстағы қалалық көлік дыбыстары жатқызылады. Бұл дыбыстар тыныштандыратын әсерге ие және күйзелісті жеңілдетуде пайдалы әсерге ие.
Қоңыр шу
Қоңыр шу. Бұл дыбыстардың жоғары жиіліктері өте аз болады. Сондықтан ақ және қызғылт шуларға қарағанда жұмсақ, терең және жылы естіледі. Қоңыр шу алыстағы найзағайдың немесе желдің гуілін еске салады. Кейбір адамдарға осы дыбыстар көбірек ұнайды. Бұл дыбыстар адамдарды тыныштандыратын әсерге ие. Дегенмен, бұл дыбыстардың пайдасы ғылыми тұрғыда әлі дәлелденген жоқ. Бұл дыбыс ең аз зерттелген.
Жасыл шу
Жасыл шу. Негізінен орташа жиіліктерді қамтиды. Ағын судың немесе сарқыраманың сылдырына ұқсайды. Бұл дыбыстың адам ағзасына әсері туралы ғылыми деректер жоқтың қасы. Бірақ жасыл шудың да ұйқыны жақсартуға және мазасыздықпен күресуге көмектесетін әсері бар екені айтылады.
Табиғат дыбыстары
Табиғи дыбыстар. Табиғаттағы дыбыстар — түрлі «түсті» дыбыстар үйлесімінен тұрады. Мұндай табиғи дыбыстар күйзеліс пен ашуды басаып, созылмалы ауырсынуды азайтып, когнитивті қабілеттер мен көңіл-күйді жақсартады.
Әуен тыңдаған кезде қандай талаптарды орындау керек?
Музыка тыңдағанда шамадан тыс қатты дыбыстан сақтану керек.
Себебі қатты дыбыстың зияны бар. Ұзақ уақыт бойы қатты дыбыстарды тыңдау ішкі құлаққа зақым келтіреді. Салдарынан есту қабілеті нашарлап, құлақта шу немес сыңғыр пайда болады.
Қаты дыбыста әуен тыңдаудың зияны уақыт өте келе пайда болуы да мүмкін. Қатты дыбыстардың зияны уақыт өте кел жинақтала келе, емдеуге келмейтін жағдайға жа жеткізуі ықтимал.
Ішкі құлақ функцияларына жағымсыз өндірістік шу ғана емес, жағымды әуен де қатты дыбыста тыңдаған кезде зиянын тигізе алады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) ұсыныстары
Құлаққап таңдағанда сыртқы шуды басатын тығыз құлаққаптарды қолданған абзал. Бұл сыртқы шудан қорғап, дыбыс деңгейін арттырудың қажеті болмай қалады. Құлаққаппен музыка тыңдағанда құрылғының дыбыс деңгейін 60%-дан асырмаған жөн. Сондай-ақ қауіпсіз тыңдау функциясы бар құрылғыларды таңдап, дыбыс деңгейін бақылайтын қосымшаларды пайдалану керек. Жалпы дыбыс деңгейі 80 dB-ден төмен болғаны дұрыс.
Светлана Белицкая