2025 жылғы инфляция: коммуналдық тарифтер қаншалықты өсті (инфографика)

2025 жыл Қазақстан экономикасы үшін инфляцияны тежеу мен әлеуметтік тұрақтылықты сақтау арасындағы тепе-теңдікті іздеу кезеңі болды. Бір жағынан, Үкімет қабылдаған коммуналдық тарифтерді өсіруге мораторий инфляцияның үдеуіне тосқауыл қойса, екінші жағынан, азық-түлік, жанармай, тауарлар мен қызметтер нарығында баға өсімі әлі де айтарлықтай болды.

Инфляция динамикасы: баяулау бар, бірақ қауіп сейілген жоқ

2025 жылы жылдық инфляция қыркүйек айында 12,9%-ға дейін жетіп, одан кейін біртіндеп төмендей бастады. Жыл соңында бұл көрсеткіш 12,3% деңгейінде қалыптасты. Айлық инфляция да жыл бойы құбылып отырды: ең жоғары айлық өсім ақпан (1,5%) мен қыркүйекте (1,1%) байқалса, қазан айында ең төмен көрсеткіш (0,5%) тіркелді.

Инфографика 01: 2025 жылғы инфляция

Бұл динамика инфляцияның шарықтау шегінен өткенін, алайда оның экономика үшін әлі де жоғары деңгейде сақталып отырғанын көрсетеді.

Тарифтерге мораторий: инфляцияны тежеген негізгі фактор

Инфляцияның баяулауына коммуналдық қызметтер тарифтерінің уақытша тоқтатылуы шешуші әсер етті. Осыған байланысты Үкіметте Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау мәселелері бойынша арнайы кеңес өтті. Кеңес қорытындысы бойынша:

2026 жылдың I тоқсанының соңына дейін барлық тұтынушылар тобы үшін коммуналдық қызметтер тарифтерін көтермеу туралы шешім қабылданды.

Бұл шешім:

• халықтың нақты табысын қорғауға,
• инфляциялық күтулерді төмендетуге,
• әлеуметтік шиеленісті болдырмауға бағытталды.

Соған қарамастан, 2025 жылы коммуналдық қызметтердің жекелеген түрлері бойынша баға өсімі тіркелді. Мысалы, газ бен домофон қызметтері 15,3%-ға, тұрғын үйді күтіп ұстау төлемі 10,8%-ға өсті. Ал суық су тарифі керісінше 13,1%-ға төмендеді, бұл тарифтік саясаттағы дифференциацияны көрсетеді.

Инфографика 02: 2025 жылғы инфляция: коммуналдық қызметтер қалай өзгерді?

Азық-түлік инфляциясы: негізгі қысым көзі

2025 жылы инфляцияның ең ауыр салмағы азық-түлік нарығына түсті. Алдыңғы жылмен салыстырғанда:

• сиыр еті – 32,1%,
• қой еті – 28,8%,
• шұжық өнімдері – 19,3%,
• алма – 18,4%,
• күнбағыс майы – 17,5%,
• балық және теңіз өнімдері – 16,5%,
• алкогольсіз сусындар – 16,3%,
• сары май – 13,9%,
• сүт және қышқыл сүт өнімдері – 11,2%,
• құс еті – 10,7% қымбаттады.

Бұл өсім импортқа тәуелділік, логистика шығындары, жем-шөп пен энергия бағасының қымбаттауы сияқты құрылымдық мәселелердің әлі де шешілмегенін аңғартады.

Тауарлар мен техника: импорттық инфляцияның көрінісі

Азық-түлікпен қатар, азық-түлік емес тауарлар да инфляцияны күшейтті:

• зергерлік бұйымдар – 38,2%,
• шаңсорғыштар – 33,2%,
• ноутбуктер – 27,6%,
• кір жуғыш машиналар – 17,7%,
• киім мен аяқ киім – 10,8%,
• жеке пайдалануға арналған тауарлар – 9,4%.

Бұл көрсеткіштер теңге бағамының әлсіреуі, сыртқы нарықтағы баға өсімі және импорт үлесінің жоғары болуы инфляцияны ішкі нарыққа қалай «тасымалдап» отырғанын көрсетеді.

Жанармай мен қызметтер: шығын инфляциясы күшейді

2025 жылы:

• баллондағы сұйытылған газ 23,2%-ға,
• АИ-92 бензині 16,0%-ға,
• АИ-95/96 бензині 14,1%-ға қымбаттады.

Сонымен қатар қызмет көрсету саласында да айтарлықтай өсім байқалды:

• Дубайдағы демалыс – 47,5%,
• тұрғын үйді жалға алу – 14,8%,
• денсаулық сақтау қызметтері – 14,5%,
• қоғамдық тамақтану – 14,0%,
• көлік қызметтері – 10,9%,
• білім беру қызметтері – 8,6%.

Бұл шығын инфляциясының (cost-push inflation) әлі де белсенді екенін көрсетеді.

Қорытынды: 2025 жылдың сабағы

2025 жыл инфляция тұрғысынан өтпелі кезең болды. Үкіметтің тарифтерге мораторий енгізуі инфляцияны бақылауда ұстауға көмектесті, алайда:

• азық-түлік,
• импорттық тауарлар,
• жанармай мен қызметтер

бағытында баға қысымы сақталып қалды.

2026 жылға басты сын – тарифтік тежеуді сақтай отырып, өндіріс, логистика және ішкі бәсекені дамыту арқылы инфляцияның түпкі себептерін жою болмақ. Әйтпесе, уақытша мораторий аяқталған соң, кейінге қалдырылған баға өсімі экономикаға қайта соққы беруі мүмкін.