2025 жыл Қазақстан экономикасы үшін инфляцияны тежеу мен әлеуметтік тұрақтылықты сақтау арасындағы тепе-теңдікті іздеу кезеңі болды. Бір жағынан, Үкімет қабылдаған коммуналдық тарифтерді өсіруге мораторий инфляцияның үдеуіне тосқауыл қойса, екінші жағынан, азық-түлік, жанармай, тауарлар мен қызметтер нарығында баға өсімі әлі де айтарлықтай болды.
Инфляция динамикасы: баяулау бар, бірақ қауіп сейілген жоқ
2025 жылы жылдық инфляция қыркүйек айында 12,9%-ға дейін жетіп, одан кейін біртіндеп төмендей бастады. Жыл соңында бұл көрсеткіш 12,3% деңгейінде қалыптасты. Айлық инфляция да жыл бойы құбылып отырды: ең жоғары айлық өсім ақпан (1,5%) мен қыркүйекте (1,1%) байқалса, қазан айында ең төмен көрсеткіш (0,5%) тіркелді.
Инфографика 01: 2025 жылғы инфляция
Бұл динамика инфляцияның шарықтау шегінен өткенін, алайда оның экономика үшін әлі де жоғары деңгейде сақталып отырғанын көрсетеді.
Тарифтерге мораторий: инфляцияны тежеген негізгі фактор
Инфляцияның баяулауына коммуналдық қызметтер тарифтерінің уақытша тоқтатылуы шешуші әсер етті. Осыған байланысты Үкіметте Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау мәселелері бойынша арнайы кеңес өтті. Кеңес қорытындысы бойынша:
2026 жылдың I тоқсанының соңына дейін барлық тұтынушылар тобы үшін коммуналдық қызметтер тарифтерін көтермеу туралы шешім қабылданды.
Бұл шешім:
- халықтың нақты табысын қорғауға,
- инфляциялық күтулерді төмендетуге,
- әлеуметтік шиеленісті болдырмауға бағытталды.
Соған қарамастан, 2025 жылы коммуналдық қызметтердің жекелеген түрлері бойынша баға өсімі тіркелді. Мысалы, газ бен домофон қызметтері 15,3%-ға, тұрғын үйді күтіп ұстау төлемі 10,8%-ға өсті. Ал суық су тарифі керісінше 13,1%-ға төмендеді, бұл тарифтік саясаттағы дифференциацияны көрсетеді.
Инфографика 02: 2025 жылғы инфляция: коммуналдық қызметтер қалай өзгерді?
Азық-түлік инфляциясы: негізгі қысым көзі
2025 жылы инфляцияның ең ауыр салмағы азық-түлік нарығына түсті. Алдыңғы жылмен салыстырғанда:
- сиыр еті – 32,1%,
- қой еті – 28,8%,
- шұжық өнімдері – 19,3%,
- алма – 18,4%,
- күнбағыс майы – 17,5%,
- балық және теңіз өнімдері – 16,5%,
- алкогольсіз сусындар – 16,3%,
- сары май – 13,9%,
- сүт және қышқыл сүт өнімдері – 11,2%,
- құс еті – 10,7% қымбаттады.
Бұл өсім импортқа тәуелділік, логистика шығындары, жем-шөп пен энергия бағасының қымбаттауы сияқты құрылымдық мәселелердің әлі де шешілмегенін аңғартады.
Тауарлар мен техника: импорттық инфляцияның көрінісі
Азық-түлікпен қатар, азық-түлік емес тауарлар да инфляцияны күшейтті:
- зергерлік бұйымдар – 38,2%,
- шаңсорғыштар – 33,2%,
- ноутбуктер – 27,6%,
- кір жуғыш машиналар – 17,7%,
- киім мен аяқ киім – 10,8%,
- жеке пайдалануға арналған тауарлар – 9,4%.
Бұл көрсеткіштер теңге бағамының әлсіреуі, сыртқы нарықтағы баға өсімі және импорт үлесінің жоғары болуы инфляцияны ішкі нарыққа қалай «тасымалдап» отырғанын көрсетеді.
Жанармай мен қызметтер: шығын инфляциясы күшейді
2025 жылы:
- баллондағы сұйытылған газ 23,2%-ға,
- АИ-92 бензині 16,0%-ға,
- АИ-95/96 бензині 14,1%-ға қымбаттады.
Сонымен қатар қызмет көрсету саласында да айтарлықтай өсім байқалды:
- Дубайдағы демалыс – 47,5%,
- тұрғын үйді жалға алу – 14,8%,
- денсаулық сақтау қызметтері – 14,5%,
- қоғамдық тамақтану – 14,0%,
- көлік қызметтері – 10,9%,
- білім беру қызметтері – 8,6%.
Бұл шығын инфляциясының (cost-push inflation) әлі де белсенді екенін көрсетеді.
Қорытынды: 2025 жылдың сабағы
2025 жыл инфляция тұрғысынан өтпелі кезең болды. Үкіметтің тарифтерге мораторий енгізуі инфляцияны бақылауда ұстауға көмектесті, алайда:
- азық-түлік,
- импорттық тауарлар,
- жанармай мен қызметтер
бағытында баға қысымы сақталып қалды.
2026 жылға басты сын – тарифтік тежеуді сақтай отырып, өндіріс, логистика және ішкі бәсекені дамыту арқылы инфляцияның түпкі себептерін жою болмақ. Әйтпесе, уақытша мораторий аяқталған соң, кейінге қалдырылған баға өсімі экономикаға қайта соққы беруі мүмкін.
