Freedom Finance Global сарапшысы Турал Әлиев 2026 жылдағы нарықтың бастапқы бағыттарын айқындайтын сигналдарына сараптама жасады.
«Қаңтар барометрі» қайдан шықты
Қаңтар айы нарық үшін ерекше мәнге ие болуы мүмкін деген идея талдаудың заманауи үлгілері пайда болғанға дейін қалыптасты. 1970-ші жылдардың басынан бері қаржы баспасөзінде қаңтар оң басталса, бұл көбінесе жылдың қолайлы болатынын, жыл әлсіз басталса, бұл жыл инвесторлардың құбылмалылығымен және сақтығымен ерекшеленеді деген пікір бар. Уақыт өте келе бұл байқау сауда шешімдерін қабылдау үшін емес, ең алдымен күтулерді бағалау үшін пайдаланылатын нарықтық дәстүрдің тұрақты элементіне айналды.
«Қаңтар барометрінің» «қаңтар әсерінен» айырмашылығы неде
«Қаңтар барометрін» классикалық «қаңтар әсерімен» шатастыру жиі кездесетін қате. Соңғысы жекелеген акциялардың, негізінен шағын капиталдандыру компанияларының, дәл осы қаңтарда жоғары табыстылығын сипаттайды. «Қаңтар барометрі» басқаша жұмыс істейді, ол нарықты тұтастай қарастырады және жылдың бірінші айының динамикасын оның қалған бөлігінің нәтижелерімен байланыстыруға тырысады. Әңгіме маусымдық аномалия туралы емес, күтулер бағытының ықтимал индикаторы туралы болып отыр.
Зерттеулер нені көрсетті
Бұл идеяны академиялық тұрғыдан толық тексерген Майкл Купер, Джон Макконнелл және Алексей Овчинников болды. 1940 жылдан 2003 жылға дейінгі кезеңді қамтитын зерттеуде авторлар қаңтарда нарықтың кірістілігі келесі он бір айдың кірістілігімен статистикалық байланысты екенін көрсетті. Қаңтар айының оң жылдарында нарық жыл басынан кейін орташа алғанда айтарлықтай жоғары нәтижелер көрсетті, ал бұл сценарийлер арасындағы айырмашылық экономикалық тұрғыдан маңызды болды. Авторлар бұл байланыс макроэкономикалық көрсеткіштер, іскерлік цикл кезеңдері, саяси факторлар мен инвесторлардың көңіл-күйі көрсеткіштері ескерілгеннен кейін де сақталатынын көрсетті. Әсер ірі компанияларда да, шағын компанияларда да, сондай-ақ өсу акциялары мен құнында да байқалды. 1929-1939 жылдары Ұлы депрессияның экстремалды жағдайлары көптеген тарихи заңдылықтарды бұзған кезең елеулі ерекшелік болды.
Қаңтар нақты нені «өлшейді»
Бұл жағдайда қаңтар болашақ кірістіліктің себебі болып табылмайтынын түсіну маңызды. Ол портфельдерді қайта қараудан, капиталды бөлуден және күтулерді жаңартудан кейін инвесторлардың бастапқы позициясын көрсетеді. Дәл осы сәтте тәуекелді қабылдауға дайындық пен қорғауға ұмтылу арасында базалық теңгерім қалыптасады, содан кейін ол жыл бойы сақталуы мүмкін.
Бұл неге себеп-салдарлық белгі емес
«Қаңтар барометрінің» барлық статистикалық тұрақтылығының өзінде оның теориялық түсініктемесі жоқ. Академиялық жұмыстардың авторлары әңгіме нарықтың одан әрі қозғалысын анықтайтын тетік туралы емес, корреляция туралы болып отырғанын тікелей көрсетеді. Бұл заңдылықтың нарықтық практикада бекітілген ұзақ уақыт сәйкес келуінің салдары болып табылатындығы қаупі де бар.
Басқа күнтізбелік индикаторлармен салыстыру
«Қаңтар барометрі» аясында жылдың алғашқы бес сауда күнінің ережесі мен әртүрлі аралас тәсілдерді қоса алғанда, басқа да күнтізбелік бағдарлар жиі айтылады. Алайда деректер қысқа мерзімді индикаторлардың, әсіресе теріс басталған жылдары әлсіз болжамдық күшке ие екендігін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда қаңтар тұтас бір ай ретінде жекелеген бірнеше сессияларға қарағанда нарықтық көңіл-күй туралы көбірек мазмұнды ақпарат береді.
Неліктен классикалық «қаңтар әсері» әлсіреді
Қазіргі заманғы зерттеулер мен нарықтық деректер классикалық «қаңтар әсері» 2000 жылдан кейін айтарлықтай әлсірегенін көрсетеді. Пассивті инвестициялардың өсуі, биржалық қорлардың таралуы және ірі технологиялық компаниялардың үстемдігі нарық құрылымын өзгертті. Нәтижесінде маусымдық ауытқулар аз байқалып, айлар арасындағы айырмашылықтар онша елеулі болған жоқ.
Инвесторлар бүгін «қаңтар барометрін» қалай пайдаланады
Бүгінде «қаңтар барометрін» ең алдымен контекстік индикатор ретінде пайдаланады. Ол жыл басындағы нарықтың жалпы көңіл-күйін бағалауға және оны макроэкономикалық ортамен, орталық банктің саясатымен және компаниялардың пайдасы бойынша күтулерімен салыстыруға көмектеседі. Қаңтардың өзі дайын жауап бермейді, бірақ нарықтың жаңа жылға қандай режимде кіретінін түсінуге мүмкіндік береді.
Назар аударуға тиіс компаниялар
Теңгерімді портфель ірі капиталдандыру акцияларының әртараптандырылған жиынтығынан және көгілдір фишкалардан қалыптастырылады, сондай-ақ өсу секторлары мен облигацияларға ETF үлесін қамтиды. Портфель ірі және орташа капиталдандыру компанияларының акцияларын, сондай-ақ биржалық инвестициялық қорларды (ETF) қоса алғанда, қор нарығының қаржы құралдарына инвестицияларға бағдарланған. Ұсынылатын инвестициялық көкжиек 6 айдан 3 жылға дейін құрайды. Тәуекелдерді басқару құралдардың түрлері бойынша, капиталдандыру және стиль бойынша секторлар мен акциялардың түрлері бойынша лимиттерді пайдалану есебінен жүзеге асырылады
Microsoft Corporation – бұлтты шешімдер мен жасанды интеллект өсімі, жоғары рентабельділік және болжамды корпоративтік кірістер. Өсу әлеуеті 35%, тәуекел: бұлттың өсуінің баяулауы және күрделі шығындардың өсуі.
Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, Limited – алдыңғы қатарлы микросхемалардың көшбасшысы, есептеу мен ЖИ үшін негізгі жеткізуші, жоғары технологиялық кіру кедергісі. Өсу әлеуеті 17%, тәуекел: геосаясат және жартылай өткізгіштердің циклділігі.
Apple Inc. – экожүйенің тұрақты ақша ағыны, сервистік кірістердің өсуі және ауқымды кері сатып алу. Өсу әлеуеті 17%, тәуекел: смартфондар нарығының қанығуы және реттеу.
Alphabet Inc. – цифрлық жарнамадағы үстемдік, күшті теңгерім және табыстың өсуіне бұлтты қызметтердің үлесі. Өсу әлеуеті 12%, тәуекел: ЖИ-іздестіру тарапынан бәсекелестік және монополияға қарсы істер.
Mastercard Incorporated – қолма-қол ақшасыз төлемдердің құрылымдық өсімі, жоғары маржа және капитал сыйымдылығы төмен модель. Өсу әлеуеті 22%, тәуекел: комиссияларды реттеу және тұтынудың баяулауы.
Welltower Inc. – халықтың қартаюына, объектілердің толымдылығының өсуіне және операциялық көрсеткіштерді қалпына келтіруге назар аудару. Өсу әлеуеті 9%, тәуекел: пайыздық ставкаларға сезімталдық.
Chevron Corporation – дивидендтер мен инвестициялар тәртібіне назар аударатын тұрақты мұнай-газ бизнесі. Өсу әлеуеті 8%, тәуекел: мұнай бағасының құбылмалылығы және геосаясат.
Caterpillar Inc. – инфрақұрылымдық және шикізаттық циклдердің бенефициары, күшті сервистік құрамдас бөлігі. Өсу әлеуеті 8%, тәуекел: инвестициялық белсенділіктің төмендеуі.
Amazon.com, Inc. – бизнестің ауқымы кезінде бұлтты қызметтер мен жарнамалық сегмент есебінен кірістіліктің өсуі. Өсу әлеуеті 24%, тәуекел: күрделі салымдардың өсуі және бұлттың баяулауы.
The Home Depot, Inc. – тұрғын үйді жөндеу нарығының көшбасшысы, қалыпты кезеңдегі ақшалай қаражаттың жоғары генерациясы. Өсу әлеуеті 10%, тәуекел: жоғары пайыздық ставкалар және тұрғын үй нарығының әлсіздігі.
PepsiCo, Inc. – тұрақты сұранысы және күшті брендтері бар тұтыну бизнесі. Өсу әлеуеті 9%, тәуекел: өзіндік құнның өсуі және баға қысымы.
Johnson & Johnson – қорғаушы денсаулық сақтау, әртараптандырылған портфель және жоғары қаржылық тұрақтылық. Өсу әлеуеті 5%, тәуекел: реттеуші және заңгерлік факторлар.
NextEra Energy, Inc. – коммуналдық сектордың және жаңартылатын энергетиканың ұзын көкжиекте өсуі. Өсу әлеуеті 9%, тәуекел: қаржыландыру құны және пайыздық ставкалар.
SPDR Gold Trust – тұрақсыз макросредте портфельдік тәуекелдерді төмендетуге арналған қорғаныш актив. Өсу әлеуеті 7%, тәуекел: нақты ставкалардың өсуі.
Schwab US Dividend Equity ETF – дивидендтік тұрақтылық және портфельдің төмендетілген құбылмалылығы. Өсу әлеуеті 7%, тәуекел: нарықтың өсу пайдасына айналуы.
IShares 20 + Year Treasury Bond ETF – капиталды қорғау және пайыздық ставкаларды төмендетуге бағдарлану. Өсу әлеуеті 12%, тәуекел: инфляциялық факторлар.
Айдың алғашқы апталары индикатордың дәл осы рөлін растайды. Қаңтарда нарық қозғалысы маусымдық әсерлердің айналасында емес, ставкалар бойынша күтулерді қайта бағалау, экономикалық өсімнің орнықтылығы және ірі компаниялардағы кірістіліктің шоғырлануы айналасында қалыптасады. Тарихи тұрғыдан алғанда «қаңтар барометрі» бойынша қорытындыларды тек бір айдың қорытындысы бойынша ғана дұрыс жасау керек – дәл сол кезде нарықтың жылына қандай көңіл-күймен кіретіні түсінікті болады. Қаңтар айындағы барометр сөздің қатаң мағынасында нарықты болжамайды және іргелі талдауды алмастырмайды. Алайда, ол жыл басында инвесторлардың күтулері мен тәуекелге деген көзқарастарының қандай теңгерімі қалыптасқанын тарихи тұрғыдан бірінші болып көрсетіп отыр. Оның құндылығы кірістілікті уәде етуден емес, нарықтың жылды қандай көңіл-күймен бастайтынын түсінуден тұрады.
