Қазақстандағы риелторлық қызметтердің жасырын табысы 22 млрд теңгеге жетті
Қазақстанның Риелторлар ұлттық палатасы (PANA) мәліметтеріне сәйкес, 2025 жылы тұрғын үйді сатып алу-сату бойынша 448 мыңнан астам мәміле тіркелген. Алайда риелторлық қызметтердің 70%-дан астамы ресми түрде тіркелмей, жасырын жүргізілген.
Жасырын табыс
Сарапшылардың бағалауынша, нарықтың жалпы айналымы жылына шамамен 170 млрд теңгені құрайды. Оның ішінде төленбеген салықтар мен алымдардан мемлекет бюджеті жыл сайын 22 млрд теңгеден астам шығын көреді.
«Қазір елде 25–30 мың адам риелторлық қызмет көрсетеді, бірақ ресми тіркелген мамандар саны шамамен екі есе аз. Қалғандары лицензиясыз, клиент алдында міндеттемесіз және кәсіби жауапкершіліксіз жеке делдалдар ретінде жұмыс істейді», –деп хабарлады сарапшылар.
Құқықтық бақылау жоқ
PANA вице-президенті Әсет Айтбаев атап өткендей, «риелтор» мамандығы құқықтық тұрғыдан ресми түрде белгіленбеген. Оларға міндетті сертификаттау, стандарттар немесе біліктілік талаптары қолданылмайды. Осының нәтижесінде кез келген адам нарыққа шығып, мәміле жасап, артынша жауапкершілік алмай қашып кетуі де ғажап емес.
«Бүгін бізде ережесі нақты анықталмаған үлкен нарық бар. Бұл сұр схемалардың пайда болуына жол береді және мамандыққа деген сенімді төмендетеді. Өзін-өзі реттеу – тыйым салу емес, бұл фильтр. Нәтижеге жауап беруге дайын және ережеге сай жұмыс істейтіндер ғана қалады», – деді Айтбаев.
Ережелер қажет
Қазіргі таңда Мәжілісте риелторлық қызметтерді өздігінен реттеуге көшуге бағытталған реформа басталды. Ол өздігінен реттелетін ұйымдарды құру, кәсіби қызметтерді сертификаттау, жұмыс стандарттарын біріздендіру және клиент алдында жауапкершілік механизмдерін енгізуді көздейді.
Сарапшылардың пікірінше, қысқа мерзімде бұл өзгерістер салалық ұйымдар үшін қиындықтар туғызуы мүмкін. Кейбір ойыншылар нарықтан кетеді, ал қызмет бағасы қымбаттауы мүмкін. Алайда орта мерзімде бұл ашықтықты қамтамасыз етіп, сенімділікті нығайтып, шынайы кәсіби орта қалыптастыруға алып келеді.
Айта кетейік, 2026 жылы Қазақстанда жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату шартын рәсімдеу қымбаттады.
