Қазақстандықтар қолма-қол ақшадан бас тартып, жаппай картамен төлеуге көшкен. 2025 жылы қолма-қол ақшасыз жасалған сауда-саттық көлемі 186 трлн теңгеге жетті. Бұл көрсеткіш елдегі бір жылда өндірілген барлық тауар мен қызметтің құнынан екі есе артық.
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының шолуына сәйкес, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нарығы қарқынды өсу сатысынан тұрақты даму кезеңіне аяқ басқан. Транзакциялардың көлемі артқанымен, олардың жалпы нарықтағы үлесінің өсімі бәсеңдеген.
Нарықтың негізгі көрсеткіштері қандай
2025 жылдың қорытындысы бойынша, қолма-қол ақшасыз жасалған транзакциялар көлемі 186 трлн теңгеге жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13%-ға көп және еліміздің жалпы ішкі өнімінен (ІЖӨ) екі есе(187%) асып түседі.
Бұл өсімге бірнеше маңызды фактор әсер етті:
- Сауда-саттықтың артуы: Бөлшек сауда 7,5%-ға, ал көтерме сауда 9,5%-ға өсті.
- Цифрлық белсенділік: Онлайн-банкинг қолданушыларының саны 25,9 млн-нан 34,3 млн-ға дейін көбейді.
- Инфрақұрылымның кеңеюі: Төлем қабылдайтын кәсіпорындар саны 944,9 мыңға жетті.
Дегенмен қолма-қол ақшасыз операциялардың үлесі бар болғаны 86,7%-дан 87,2%-ға өсті. Бұл ірі қалаларда нарықтың мейлінше толыққанын және өсу мүмкіндігінің шегіне жақындағанын көрсетеді.
Қолма-қол ақшаға сұраныс неге сақталып отыр?
Цифрландыруға қарамастан, елдегі қолма-қол ақша көлемі 8,6%-ға өсіп, 4,7 трлн теңгеге жетті. Орташа есеппен әрбір қазақстандықтың қалтасында 232 мың теңге нақты ақша бар.
Бұл құбылыстың себебі – қолма-қол ақшасыз төлемдер нақты ақшаны нарықтан ығыстырып шығару есебінен емес, жалпы экономикалық айналымның ұлғаюы есебінен өсіп жатыр.
Әсіресе, шағын бизнес пен қызмет көрсету саласында қолма-қол ақша әлі де белсенді қолданылады.
QR дәуір басталды
Төлем түрлерінің ішінде QR-төлемдердің үлесі 9,8%-дан 10,3%-ға өсті. Бұл тәсілдің танымал болуына оның бизнес үшін арзан болуы мен тұтынушылар үшін жылдамдығы әсер етіп отыр.
Керісінше, интернет-төлемдер мен POS-терминалдар арқылы жасалатын транзакциялар үлесі аздап төмендеген немесе тұрақты қалған. Сонымен қатар халықаралық төлем жүйелерімен қатар отандық карталардың саны 28 млн-ға дейін артып, маңызды рөл атқара бастады.
Аймақтардағы ахуал: теңсіздік жойылып келеді
Егер бұрын цифрлық төлемдер бойынша Алматы, Астана және Шымкент қалалары алда болса, қазір аймақтар арасындағы алшақтық жойылып жатыр.
2025 жылы қолма-қол ақшасыз төлем өсім бойынша мына өңірлер көш бастады:
- Ұлытау облысы;
- Ақмола облысы;
- Жетісу облысы.
2026 жылға болжам
Сарапшылардың пікірінше, 2026 жылы қолма-қол ақшасыз операциялардың жалпы көлемі өсе береді. Бұл үдеріске үкіметтің көлеңкелі экономиканы ІЖӨ-нің 14,5%-ына дейін қысқарту жоспары оң ықпал етпек.
Жалпы Қазақстан экономикасындағы ақша массасы бір жылда 17,7%-ға өскен.
