Қай қалада коммуналдық қызметтер арзан? (инфографика)

Күнделікті тұрмысымызды жылусыз, жарықсыз және сусыз елестету мүмкін емес. Осы қарапайым игіліктер үшін ай сайын келетін түбіртектегі сома еліміздің әр өңірінде әртүрлі құбылады. Бір қалада жарық су тегін болса, екіншісінде судың бағасы алтынмен тең. Бұл географиялық орналасуға, инфрақұрылымның тозу деңгейіне және табиғи ресурстардың қолжетімділігіне тікелей байланысты.

ҚР Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы қаңтардағы ресми мәліметтеріне сүйене отырып жасалған сараптама еліміздегі тарифтердің арасындағы үлкен айырмашылықты көрсетіп отыр. Сонымен, қай өңірдің тұрғындары коммуналдық төлемдерге көп шығынданады, ал кімдердің әмиянына салмақ аз түседі? Төмендегі сандық мәліметтерге үңіліп көрелік.

ИНФОГРАФИКА 01: Өңірлердегі электр энергиясының тарифтері

Электр энергиясы: Қостанайдағы қымбатшылық пен Ақтаудағы арзан жарық

Электр энергиясының республика бойынша орташа тарифі 100 кВт/сағ үшін 3 877 теңгені құрайды. Дегенмен, бұл орташа көрсеткіш өңірлердегі нақты жағдайды толық ашып көрсете алмайды.

• Ең жоғары тарифтер: Жарық үшін ең көп төлейтін өңір – Қостанай қаласы. Мұнда 100 кВт/сағ құны 5 069 теңгеге жеткен. Одан кейінгі орындарда батыстағы Орал (4 879 теңге) және оңтүстік астанамыз Алматы (4 728 теңге) тұр. Сонымен қатар, Көкшетау (4 483 теңге) мен Қызылорда (4 278 теңге) тұрғындары да жарық үшін орташа республикалық деңгейден әлдеқайда көп төлейді.
• Ең төменгі тарифтер: Электр энергиясы ең қолжетімді қалалар көшін Ақтау бастап тұр – небәрі 2 315 теңге. Яғни, ақтаулықтар қостанайлықтарға қарағанда жарық үшін екі еседен астам арзан төлейді деген сөз. Сондай-ақ, Петропавл (2 880 теңге), Өскемен және Семей (2 931 теңге) қалаларында да тарифтер халық қалтасына қолайлы. Астана қаласы (3 703 теңге) орташа деңгейден сәл төмен көрсеткіште орналасқан.
• Айта кетерлігі, Жезқазған және Қонаев қалалары бойынша электр энергиясына қатысты нақты дерек ұсынылмаған.

ИНФОГРАФИКА 02: Өңірлердегі орталықтан жылыту тарифтері

Орталықтан жылыту: Жылу кімнің қалтасын жұқартады?

Жылу тарифінің (1 Гкал үшін) елдегі орташа көрсеткіші – 5 920,25 теңге. Қысы қатты солтүстік өңірлерде жылу қымбат болар деген қалыптасқан стереотипті статистика жоққа шығарады.

• Қымбат мегаполистер: Ең жоғары тариф, бір қызығы, оңтүстік мегаполисте тіркелген. Алматыда жылу құны рекордтық 8 403,24 теңгені құрайды. Бұл орташа республикалық бағадан әлдеқайда жоғары. Қымбатшылық бойынша екінші орында Орал (6 932,79 теңге), үшінші орында Шымкент қаласы (6 846,03 теңге) орналасқан. Солтүстіктегі Петропавл (6 674,18 теңге) мен Атырау (6 482,36 теңге) да қымбат қалалар қатарында.
• Қолжетімді жылу: Орталықтан жылыту қызметі ең арзан қала – Көкшетау (2 850,69 теңге). Одан кейін Жезқазған (3 255,20 теңге), Қонаев (3 617,18 теңге) және елордамыз Астана (3 660,28 теңге) тұр. Бұл өңірлердегі ЖЭО-лардың жұмысы мен субсидиялау тетіктері жылу бағасын тұрақты ұстап тұруға мүмкіндік берген сыңайлы.

ИНФОГРАФИКА 03: Өңірлердегі ыстық су тарифтері

Ыстық су тарифі: Астаналықтардың жолы болды

1 текше метр ыстық судың республикалық орташа бағасы – 466,07 теңге. Ыстық сумен қамтамасыз ету жүйесі де қалалар арасында айтарлықтай теңсіздікті байқатады.

• Алматы (612,59 теңге) мен Қарағанды (593,69 теңге) тұрғындары ыстық су үшін ең жоғары ақы төлейді. Қостанайда бұл көрсеткіш 452,49 теңге болса, Петропавлда 433,98 теңге.
• Ал Астана қаласы бұл тізімде ең төменгі көрсеткішке ие – елордалықтар 1 текше метр ыстық су үшін бар-жоғы 246,01 теңге төлейді. Бұл Алматымен салыстырғанда 2,5 есеге дерлік арзан! Қонаев қаласында да баға өте төмен (262,86 теңге).
• Көкшетау мен Қызылорда қалалары бойынша ыстық су тарифінің деректері көрсетілмеген.

ИНФОГРАФИКА 04: Өңірлердегі суық су тарифтері

Суық су: Оңтүстіктегі тапшылықтың құны қанша?

Суық су тарифінің орташа бағасы 1 текше метр үшін 112,29 теңгені құрайды. Бұл саладағы тарифтердің алшақтығы еліміздің экологиялық және географиялық проблемаларын айна-қатесіз көрсетіп береді.

• Қымбатшылық пен тапшылық: Ауыз су үшін ең жоғары ақыны Ақтау (372,38 теңге), Түркістан (370,63 теңге) және Тараз (316,67 теңге) тұрғындары төлейді. Неліктен бұлай? Сарапшылардың айтуынша, суық судың оңтүстік және батыс өңірлерде шарықтап тұруы оның табиғи тапшылығымен тікелей байланысты. Бұл аймақтарда тұщы су көздері өте аз. Суды алыстан тасымалдау, теңіз немесе жерасты суларын күрделі технологиялар арқылы тұшытып, тазарту, оны халыққа жеткізу инфрақұрылымы орасан зор қаражатты талап етеді. Сондықтан, бұл өңірлердегі жоғары тариф – табиғи ресурстың тапшылығынан туындаған еріксіз шара.
• Ең арзан су: Су ресурстарына бай немесе инфрақұрылымы оңтайландырылған қалаларда су бағасы әлдеқайда төмен. Мысалы, Жезқазғанда 1 текше метр су бар-жоғы 52,90 теңге тұрады. Алматы (73,92 теңге), Талдықорған (76,16 теңге), Семей (77,66 теңге) және Қызылорда (77,75 теңге) қалаларында да ауыз су өте арзан. Елордадағы баға 89,34 теңгені құрап, орташа республикалық деңгейден төмен болып отыр.

Жоғарыдағы сандар елімізде «коммуналдық қызметі барлық жағынан тамаша немесе толықтай қымбат» деп кесіп айтатын бірыңғай қала жоқ екенін көрсетеді. Мысалы, Алматыда жарық пен жылу, ыстық су елдегі ең қымбат тарифтер қатарында болғанымен, суық су өте арзан. Ал Ақтауда керісінше, жарық ең арзан болғанымен, ауыз су тапшылығына байланысты тіршілік нәрінің тарифі ең жоғары деңгейге жеткен. Астана мен Жезқазған қалалары жалпы алғанда тұтынушылар үшін ең қолайлы тарифтік аймақтардың бірі болып көрінеді.