Бүгін, 17 наурызда, мұнай нарығындағы жағдай соңғы бірнеше жылда болмаған ерекше феноменді көрсетіп отыр: қазақстандық CPC Blend мұнайы әлемдік эталон Brent маркасынан айтарлықтай қымбат сатылып жатыр. Әдетте, CPC Blend сапасы мен логистикалық ерекшеліктеріне байланысты Brent-тен бірнеше долларға арзан (3–5 доллар дисконт) саудаланатын.
Баға айырмашылығының себебі: Геосаяси «шок»
Қазіргі уақытта Астана уақыты бойынша сағат 13:13-тегі нарық көрсеткіші Brent бағасы 104,4 доллар, ал CPC Blend-тің 115 доллар болуы нарықтың іргелі (сұраныс пен ұсыныс) заңдылықтарынан гөрі, геосаяси факторлардың әсері.
Ормуз бұғазының жабылуы: Таяу Шығыстағы қақтығыстарға байланысты Ормуз бұғазы арқылы өтетін әлемдік мұнайдың 20%-ы бұғатталды. Бұл Парсы шығанағынан келетін (Сауд Арабиясы, БАӘ, Кувейт) мұнайдың Еуропа мен Азия нарығына жетпей қалуына әкелді.
Қазақ мұнайының стратегиялық маңызы: CPC Blend (КҚК) құбыры Ресей арқылы Новороссийск портына шыққанымен, ол Каспий өңірінің мұнайы ретінде Таяу Шығысқа тәуелді емес. Еуропалық мұнай өңдеу зауыттары Парсы шығанағының шикізатын алмастыру үшін «жедел жеткізілетін» (spot) мұнайға зәру. Осы тапшылық CPC Blend-ке деген сұранысты күрт арттырып, оны премиум деңгейге шығарды.
Логистикалық артықшылық
Brent – бұл Солтүстік теңіздегі мұнай кен орындарының жиынтық бағасы. Ал CPC Blend тікелей Жерорта теңізі нарығына жақын орналасқан порттардан жөнелтіледі.
Тасымалдау қауіпсіздігі: Қазіргі уақытта танкерлер үшін Қара теңіз бен Жерорта теңізі бағыты (қауіптерге қарамастан) Суэц каналы мен Баб-эль-Мандеб бұғазына қарағанда тартымдырақ болып тұр.
Сапалық фактор: CPC Blend жеңіл және күкірті аз мұнай. Одан бензин мен дизель отынын алу оңайырақ, бұл жанармай тапшылығы сезіліп отырған Еуропа үшін өте маңызды.
Қазақстан экономикасы үшін салдары
Бағаның 115 долларға жетуі және оның Brent-тен қымбат болуы еліміз үшін екіұдай жағдай туғызады:
Бюджет түсімі: Ұлттық қор мен республикалық бюджетке түсетін салық көлемі еселеп артады. Егер 2026 жылға арналған бюджетте мұнай бағасы 60–75 доллар деңгейінде жоспарланса, бұл – үлкен профицит.
Еске сала кетейік, Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, мұнай бағасы берреліне 100 доллардан асса, Қазақстан бюджетіне қосымша 20 млрд доллар түсетінін айтқан болатын.
