2026 жылдың басынан бері ұлттық валюта таңқаларлық төзімділік танытып келеді. Жыл басынан бергі динамикаға көз жүгіртсек, теңге долларға шаққанда шамамен 4,7 пайызға нығайып, бүгінде бағам 482 теңге деңгейінде тұрақтап тұр. Алайда, бұл нығаюдың артында нақты экономикалық өсім бе, әлде уақытша техникалық факторлар жатыр ма? Kursiv Media сарапшылардың пікірін сұрап көрді.
Бұл жағдайға байланысты ETSE тауар биржасының басшысы Ерлан Тәжібаев өзінің кәсіби болжамын білдірді.
Доллар бағамы
Салық «қысымы» және 1998 жылдың сабағы
Ерлан Тәжібаевтың пікірінше, қазіргі KASE-дегі жағдай 1998 жылғы Ресейдегі дефолт кезіндегі қолма-қол ақша іздеу қарбаласына ұқсас, бірақ бұл жолы процесс әлдеқайда «кідіріссіз» әрі нақты жүріп жатыр.
«Біз қазір классикалық «салық қысымының» эпицентрінде тұрмыз. 20 наурызға дейін экспорттаушылар ҚҚС пен акциздерді жауып, ай соңында 2025 жылдың КТС бойынша есеп беруі тиіс. Бұл – нарықтағы теңге тапшылығын тудырған басты себеп», – дейді маман.
Оның айтуынша, РЕПО нарығындағы TONIA мөлшерлемесінің 17,68%-ға дейін секіруі – теңгеге деген сұраныстың шектен тыс жоғары екенінің айқын дәлелі. Банктер мен ірі корпорациялар фискалдық міндеттемелерін орындау үшін доллардан кез келген бағамен құтылуға мәжбүр.
«Өлі мысықтың секіруі» немесе Наурыз факторы
Сарапшы бұл нығаюды экономиканың іргелі нығаюы емес, алдағы Наурыз мерекесі мен төлем мерзімдерінің жылжуынан туындаған «техникалық спазм» деп атайды. «Өлі мысықтың секіруі» деп акцияның немесе кез келген активтің бағасы қатты құлдырап бара жатқанда, кенеттен аздап көтерілуін айтады. Бірақ бұл «өсу» – трендтің өзгергені емес, жай ғана уақытша құбылыс. Одан кейін баға бұрынғыдан да төмен құлдилауы мүмкін.
«Ірі ойыншылар бағамды әдейі көтеріп, ұсақ алыпсатарларды нарықтан ығыстырып шығарды. Бірақ салықтар төленіп, мерекелік демалыс басталғанда валюта ұсынысы бірден саябырсиды. Осыдан кейін біз «өлі мысықтың секіруі» феноменін көреміз: жиналып қалған импорттық сұраныс теңгені қайтадан әлсіз деңгейіне қайтарады», – деп ескертеді Ерлан Тәжібаев.
Арзан долларды сатып алу керек
Маманның пайымдауынша, қазіргі 482 теңге деңгейі – доллар сатып алу үшін осы тоқсандағы ең тиімді нүкте.
- Стратегия: Долларды алдағы 48 сағатта бөліп сатып алған жөн. 31 наурызға дейін күту қауіпті, өйткені өтімділік қайта оралғанда курс жоғарылап кетеді.
- Сыртқы факторлар: Мұнайдың 100-120 доллар төңірегінде болуы теңгені уақытша қолдап тұр. Егер кросс-курспен есептесек (Ресейдегі 82,1 көрсеткіші бойынша), теңге тіпті 451 деңгейіне дейін «әдемі» көрінуі мүмкін, бірақ бұл ұзаққа созылмауы ықтимал.
- Балама жол: Валюта айырбастау кезіндегі шығынды азайту үшін «ақылды долларларды» облигация түрінде сақтау тиімдірек.
Ерлан Тәжібаевтың қорытындысы бойынша, теңге қазір қатты тартылған ішек сияқты – салық апталығы біткен бойда серпін кері бағытқа қарай бағытталады.
