Reuters агенттігінің хабарлауынша, Қазақстан үкіметі Қарашығанақ кен орнындағы газ өңдеу зауытының (ГӨЗ) құрылысына Karachaganak Petroleum Operating (KPO) консорциумын қатыстырудан ресми түрде бас тартты. Қарашығанақ жобасының операторлары Shell және Eni компаниялары газ өңдеу зауыты ГӨЗ бойынша түпкілікті инвестициялық шешімді (ТИШ) уақытында қабылдай алмады. Бұл шешімнің артында миллиардтаған долларлық талап-арыз бен инвесторларға деген сенімсіздік жатыр.
Шығындардың «көпіршігі» және созылған шешім
Kursiv Media назар аударғандай, бұл қадамның басты себебі – жоба құнының негізсіз өсуі. Ірі мұнай-газ жобаларында мемлекет мүддесін қорғайтын PSA компаниясының мәлімдеуінше, Shell мен Eni бастаған консорциум зауыт құрылысының сметасын бастапқы жоспардан бірнеше есе асырып жіберген.
Бұдан бөлек, инвесторлар түпкілікті инвестициялық шешім қабылдауды тым ұзаққа созған. Нәтижесінде, Қазақстан тарапы бұл серіктестіктің «экономикалық тартымдылығы төмен» деген қорытындыға келді.
3,5 миллиард долларлық дау
Бұл тек зауыт құрылысы төңірегіндегі мәселе емес. Қазақстан үкіметі мен KPO арасындағы қарым-қатынас бұған дейін де шиеленісіп тұрған болатын. 2023 жылы Астана халықаралық алпауыттарға «шығындарды негізсіз есептен шығару» бойынша 3,5 миллиард долларлық талап-арыз қойған еді.
«Мемлекет ГӨЗ құрылысын осы қаржылық дауды реттеудің бір құралы ретінде қарастырған болатын. Алайда, инвесторлардың құрылыс мерзімін кешіктіруі мен бағаны аспандатуы Астананың шыдамын тауысты», – деп жазады басылым.
Энергетикалық тәуелсіздік: Ресей мен санкциялар факторы
Қазіргі таңда Қарашығанақтың жылына 9 млрд текше метр шикі газды Ресейдің «Газпромына» тиесілі Орынбор ГӨЗ-сына жіберіледі. Бұл жағдай Қазақстанды көршілес елдің зауытына және Ресейге қарсы салынған халықаралық санкциялар режиміне тәуелді етіп отыр.
Өз зауытымызды салу – бұл тек бизнес емес, бұл стратегиялық қауіпсіздік. Жеке ГӨЗ іске қосылғанда, Қазақстан ішкі нарықты сұйытылған газбен қамтамасыз етіп, экспорттық әлеуетін арттыра алады.
Келесі қадам: Жаңа инвесторлар және «ҚазМұнайГаз»
Reuters мәліметінше, Қазақстан енді бұл жобаны өз бетінше жүзеге асыруға көшті:
- Жобалау: Зауытты жобалау жұмыстарын мемлекет өз бақылауына алды.
- Оператор: Жобаны іске асыру «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясына жүктелуі мүмкін.
- Серіктестер: Министрлік қазірдің өзінде жобаға қатысатын жаңа, икемді инвесторларды іздестіруде.
Kursiv Media атап өткендей, Қарашығанақ төңірегіндегі бұл оқиға Қазақстанның мұнай-газ секторындағы «ойын ережесін» өзгерткенін көрсетеді. Мемлекет енді шетелдік инвесторлардың кез келген шартына көне бермей, ұлттық мүдде мен экономикалық тиімділікті алдыңғы орынға қоймақ.
