2026 жылдың сәуір айында түрік лирасы тағы да қысым астында қалып, USD/TRY жұбы 44.2–44.5 диапазонында саудаланып жатыр. Бұл валюта жұбы өзінің тарихи ең жоғарғы көрсеткіштеріне жақын тұр. Лираның мұндай күйзеліске ұшырауына не себеп және алдағы уақытта жағдай өзгере ме? Талдап көрейік.
Негізгі факторлар: Инфляция және «керри-трейдтің» әлсіреуі
Лираның құнсыздануының басты себебі – кірістіліктің желінуі. Қазіргі уақытта Түркияның базалық мөлшерлемесі 37% болса, тұтынушылық баға индексі (CPI) 31.53% деңгейінде. Нарық қатысушылары 2026 жылдың соңына қарай инфляция 25.38%-ға дейін төмендейді деп күтеді.
Бұл жағдайда лира нығаюы үшін нақты мөлшерлемелердің тұрақтылығы маңызды. Алайда, инвесторлар арасында инфляция мен мөлшерлеме арасындағы «қауіпсіздік жастығы» тарылып бара жатқандай қабылданады. Бұл девальвацияны тоқтатуға жеткілікті болғанымен, лираның бағасын кері көтеруге қауқарсыз.
Сыртқы тапшылық пен энергия бағасы
Түркияның сыртқы балансы әлі де болса ұлттық валютаны төменге тартып жатыр:
- Ағымдағы шот тапшылығы: 2026 жылдың қаңтарында тапшылық 6.807 млрд долларды құрады.
- Жылдық болжам: Сарапшылардың пікірінше, 2026 жылдың қорытындысы бойынша тапшылық 31.6 млрд долларға жетуі мүмкін.
Геосаяси жағдайлардың ушығуы энергия ресурстарының қымбаттауына әкелді. Бұл Түркияның импорт шығындарын арттырып, лираға деген сұранысты азайтып отыр. Әлемдік инвесторлардың тәуекелге баруға дайындығы төмендеген сайын, Түркия сияқты жоғары кірісті, бірақ қаупі көп нарықтарды қаржыландыру азайып барады.
Түркия Орталық банкінің (CBRT) жауабы
Түркия Республикасының Орталық банкі курсты белгілі бір деңгейде ұстап тұрудан гөрі, құбылмалылықты тегістеуге көшті. 1 наурыздан бастап реттеуші мынадай қадамдар жасады:
- Лирамен есептесетін форвардтық келісімшарттарды сатуды бастады.
- Бір апталық репо-аукциондарды уақытша тоқтатты.
- Өтімділікті басқару құралдары арқылы қаржыландырудың орташа құнын 40%-ға дейін көтерді.
Бұл стандартты мөлшерлемені өзгерту емес, ликвидтілікті қатаңдату арқылы уақыт ұту және девальвация қарқынын бәсеңдету стратегиясы.
Резервтердің жай-күйі
Орталық банктің резервтері де өзгеріске ұшырап жатыр. Ақпан айында ресми резервтер 208 млрд долларға жеткенімен, 19 наурыздағы мәлімет бойынша бұл көрсеткіш 177.5 млрд долларға дейін төмендеді. Бұл валюта бағамын тұрақтандыру үшін Орталық банктің өз мүмкіндіктерін жоспарлағаннан тезірек жұмсап жатқанын көрсетеді.
Лираны қолдау үшін алтында сатуда
Еске сала кетейік, сонымен қатар 2 сәуір күні жарияланған деректерге сәйкес, өткен аптада Түркия Орталық банкінің алтын қоры 69,1 тоннаға азайып, 702,5 тоннаны құрады. Ирандағы соғыстың нарыққа тигізер зардабын азайтуға тырысқан биліктің әрекетінен соңғы екі аптадағы жалпы кему көрсеткіші 118 тоннадан асып жығылды.
