Ресей экономикасындағы соңғы жаңалықтарды талдайтын болсақ, федералды бюджеттің жағдайы «жыртық қалтаның» кейпін киіп отыр десек артық айтқандық емес. Reuters агенттігінің деректеріне сүйенсек, биылғы жылдың алғашқы үш айында-ақ Ресей билігі бүкіл бір жылға жоспарлаған бюджет тапшылығының межесінен асып түскен. Бұл дегеніміз – мемлекет кірістен гөрі шығысты еселеп арттырып, қазынадағы «тесікті» тез арада жамай алмай жатыр деген сөз.
Бюджеттің «үрейлі» статистикасы: жоспар мен шындық
2026 жылға арналған бюджет заңында Ресей билігі жыл бойына 3,8 трлн рубль тапшылық болады деп болжаған еді. Алайда қаңтар мен наурыз аралығында бұл көрсеткіш 4,58 трлн рубльге жетіп, жылдық жоспарды небәрі тоқсан ішінде 20%-дан асып кетті. Бұл ЖІӨ-нің 1,9%-ын құрайды. Егер өткен жылдың осы кезеңімен салыстырсақ, бюджеттегі тапшылық 2,6 трлн рубльге ұлғайып кеткен. Мұндай қарқынмен кете берсе, жыл соңындағы тапшылықтың қандай болатынын болжаудың өзі қиын.
Шығындар неге бақылаудан шығып кетті?
Бюджеттің осыншалықты терең тапшылыққа ұшырауының басты себебі – наурыз айындағы рекордтық шығындар. Мемлекеттік шығындар ақпан айымен салыстырғанда 10,6%-ға, ал өткен жылдың наурызымен салыстырғанда бірден 43,6%-ға өскен. Жалпы, үш айдың ішінде Ресей 12,89 трлн рубль жұмсап үлгерді, бұл – бүкіл бір жылға бөлінген қаржының 30%-ы. Бұл шығындардың басым бөлігі әскери-өнеркәсіптік кешен мен соғысқа жұмсалып жатқаны жасырын емес, сондықтан үнемдеу туралы сөз қозғаудың өзі артық болып тұр.
Мұнай мен газдың «көмегі» неге азайды?
Ел экономикасының негізгі тірегі саналатын мұнай-газ секторы биыл бюджетті айтарлықтай толтыра алмауда. Жыл басынан бері саладағы түсімдер 45,4%-ға құлдырап кеткен. Бұл Ресейге салынған санкциялар мен энергия ресурстарына қойылған баға шектеулерінің тікелей салдары. Дегенмен сәуір айында Таяу Шығыстағы соғыс өртінің тұтануына байланысты мұнай бағасы күрт өсті. Сондықтан Кремль «мұнай долларларының» жаңа толқыны келеді деп үміт артып отыр, бірақ бұл тек уақытша жеңілдік қана болуы мүмкін.
2025 жылдың сабағы және болашақ болжам
Бюджет тапшылығының мұндай жоғары көрсеткіші Ресей үшін алғашқы рет емес. 2025 жылы да бюджет тапшылығы бастапқы жоспардан бес есе асып түсіп, 5,7 трлн рубльге жеткен болатын. Бұл 2020 жылғы пандемия кезінен бергі ең үлкен рекорд еді. Биылғы жылдың басы да осы тенденцияның жалғасып жатқанын көрсетеді. Салық түсімдері мен мұнайға қатысы жоқ кірістер 7,1%-ға өскенімен, олар орасан зор мемлекеттік шығындарды жабуға қауқарсыз болып тұр. Бұл жағдай Ресейдің алдағы уақытта ішкі резервтерін тауысуға немесе салық жүктемесін тағы да арттыруға мәжбүр болатынын меңзейді.
