Екі аптадан кейін Парламент ресми түрде жұмысын тоқтатып, қыркүйекте Құрылтай жұмысқа кіріседі. Жаңа саяси режимге өтпес соңғы төрт жыл жұмыс істеген Мәжіліс депутаттарының жұмысына көз жүгіртіп көрдік. Қай депутат белсенді болды, ал қайсысы үнсіз отырды? Қай министрліктің көбірек «мазасын алды»? Осы сұрақтарға жауап табу үшін Kursiv.Media 2023 жылғы 29 наурыздан бері жиналған депутаттық сауалдарға талдау жасады. 4 сессиядағы депуттардың рейтингісін құрап, белсенділерін анықтадық.
Мәжілістің 8-шақырылымның депутаттары 2023 жылғы Парламент сайлауынан кейін жұмысын бастаған. Олар жолдаған сауалға қарап, қандай мәселе алаңдатып отырғанын, өңірдегі проблемаларды және оған қатысты мемлекеттік органдардың ұстанымын білуге болады.
Мәжіліс сайтындағы деректерге сүйенсек, 98 депутат соңғы үш жылда 10 177 сауал жолдаған.
Ең белсенді депутаттар тізімін Ирина Смирнова бастап тұр. Ол төрт сессияда 324 сауал жолдаған. Одан кейін Қазыбек Иса екінші орында, 321 сауал жолдаған. Ал депутат Тимұр Серіков 249 сұрақ жіберген.
Алғашқы ондыққа Ерлан Бейсенбаев( 243), Нартай Тау (235), Айгүл Сағандықова (233), Гүлдара Танашева (230), Азат Перуашев (226), Дания Еспаева (217) және Еркін Барлыбаев (215) кірді.
Жалпы 200-ден көп сауал жолдаған депутаттар саны – 12. Оларды шартты түрде ең белсенді топ деуге болады. Ал 100-ден жоғары сауал жібергендер саны – 40 депутат.
«Үндеместер»
Дегенмен белсенділік барлық депутатта бірдей емес. Кесте бойынша ең төмен көрсеткіш көрсеткен депутаттар қатарында Ғалымжан Елеуов – 7, Мәди Такиев – 8, Мұрат Ескендіров – 8, Светлана Имашева – 11, Татьяна Савельева – 14, Марат Башимов – 16, Талғат Адамбеков – 17, Айгүл Құспан – 18 және Дмитрий Колода – 19 тұр. Бұл жерде ескере кететін жағдайлардың бірі, арасында депутаттық өкілеттілігін тоқтатқандар да бар.
Бұл топты шартты түрде «үндемес депутаттар» деп атауға болады. Бірақ мұнда бір нәрсені ескеру керек: кесте тек сандық белсенділікті көрсетеді. Ал депутат жұмысының сапасы тек сөйлеу, сауал жолдау немесе тіркелген белсенділік санымен ғана өлшенбейді. Кейбір депутаттар комитет жұмысы, заң жобаларын әзірлеу немесе фракция ішіндегі талқылаулар арқылы да жұмыс істеуі мүмкін.
Соған қарамастан, ашық дерек депутаттардың жария алаңдағы белсенділігі әртүрлі екенін көрсетіп отыр. Бір топ депутат тұрақты түрде көзге түссе, екінші топтың көрсеткіші өте төмен. Сайлаушы үшін мұндай рейтинг депутаттың Мәжілістегі нақты белсенділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Депутаттар ең көп сауалды кімге жолдады?
Мәжіліс депутаттары үкімет пен құзырлы органдарға мыңдаған сауал жолдады. Статистикалық талдау көрсеткендей, халық қалаулылары көбінесе салалық министрліктерден гөрі, тікелей премьер-министрден немесе оның орынбасарларынан саяси шешімдер мен нақты жауап күтеді.
Сессиялар бойынша қарасақ, ең жоғары белсенділік 2-сессияда тіркелген. Бұл кезеңде депутаттардың жалпы көрсеткіші 3541 болды. 3-сессияда – 3053, 4-сессияда – 1996, ал 1-сессияда 1587 сауал жолданған. Қызығы, алғашқы сессияларда үкіметті Әлихан Смайылов басқарған. Ол Парламент сайлауынан кейін 2023 жылдың 30 наурызынан бастап 2024 жылдың 5 ақпанына дейін министрлер кабинетіне жауап берді. Осы кезде депутаттар тарапынан жолданған сауалдар да өте аз болған. Одан кейін үкіметті басқару Олжас Бектеновтің құзырына өтті, тиісінше депутаттық сауалдар көбейгенін байқауға болады.
Министрлер кабинетінің басшысына 710 сұраным жолданған. Оның ішінде қазіргі премьер-министр Олжас Бектеновке 477 сауал (67,2%) түссе, бұрынғы Үкімет басшысы Әлихан Смайыловтың тұсында бұл көрсеткіш 233 сауал (32,8%) болды.
Әлеуметтік блок алда. Премьер-министрдің орынбасарларына барлығы 224 сауал бағытталған. Бұл қоғамдағы білім, денсаулық сақтау және еңбек қатынастары мәселелерінің Парламент қабырғасында өте өткір тұрғанын көрсетеді.
Экономика және қаржы. Экономика және сауда блогы бойынша Серік Жұманғариннің атына 94 сауал (93,1%) түскен. Қаржы министрлігіндегі жағдай да осыған ұқсас: экс-министр Ерұлан Жамаубаевқа 20 сауал бағытталса, жаңа министр Мәди Такиевке 10 сауал қойылған.
Денсаулық сақтау жүйесі МӘМС (ОСМС) жүйесіндегі олқылықтар мен ауруханаларды қаржыландыру мәселесі Парламентте жиі көтерілетіндіктен, денсаулық сақтау министрлігіне де сұрақ көп. Жыл басында тағайындалған министр Ақмарал Әлназароваға қысқа уақыт ішінде 24 сауал (66,7%) түсіп үлгерген. Салыстыру үшін айтсақ, экс-министр Ажар Ғинияттың тұсында (осы шақырылым аясында) 12 сауал жолданған екен.
Бұл – Kursiv.Media зерттеуінің бірінші бөлімі. Келесі бөлімдерде депутаттықтан министрлікке көтерілген шенеуніктер және олардың бизнесі жайлы материал ұсынамыз.
Бұған дейін депутаттар алдағы Құрылтай сайлауына бара ма деп анықтап көрген едік. Бірқатары партия ұсынса, сайлауға қатысуға дайын екенін айтты. Толығырақ мына жерден оқи аласыз.
