Алматының Алмалы аудандық сотында 15 маусымда «ҚазТАГ» пен «Фридом Финанс» ісі бойынша сот процесі басталды. «ҚазТАГ» ХАА бас редакторы Әмір Касенов пен Астана тұрғыны Жанна Қапарова жалған ақпарат таратты деп айыпталып отыр. Ал агенттіктің бас директоры Әсет Матаев бұзақылық және қызметтік міндеттеріне адал қарамау баптары бойынша сотқа тартылған.
«Курсив» даудың қалай басталғанына шолу жасады.
2024 жылдың қазаны – 2025 жылдың жазы
Оқиға Жанна Қапарованың анасы – зейнеткер Қарлығаш Қапарованың арызынан басталды. Ол қор нарығындағы операциялардан шығынға ұшырағанын айтып, Астанадағы Экономикалық тергеп-тексеру департаментіне жүгінген.
Қапарованың арызы негізінде «Фридом Финанс» компаниясының бұрынғы қызметкері Темірлан Бековке қатысты сотқа дейінгі тергеу 2024 жылдың қазанында басталды. 2025 жылдың жазында Астананың Экономикалық тергеп-тексеру департаменті қылмыс құрамы болмағандықтан істі толық тоқтатты.
Тергеу барысында клиенттің Бековтің компанияда жұмыс істемейтінін біле тұра оған логині мен құпия сөзін өз еркімен бергені анықталды. Әйел брокерлік компанияның ішкі ережелерін бұзып, оған табыстың 20 пайызын төлеуге келіскен. Сондай-ақ тәуекелі жоғары қор нарығындағы барлық шығынды мәмілелерді SMS-кодтар арқылы өзі растаған.
2025 жылдың көктемі: ақпараттық шабуылдың басталуы
«ҚазТАГ» бас редакторы Әмір Касеновтің айтуынша, оған «Фридом Финанс» компаниясының бұрынғы қызметкері Виталий Световойдың әрекетінен зардап шеккен азаматтар жүгінген.
Еске салсақ, Виталий Световой 2025 жылдың 23 қаңтарында қамауға алынған. Оған сол жылдың 5 қаңтарында клиенттердің сенімін теріс пайдалану және алаяқтық жасады деген күдікпен қылмыстық іс қозғалды. Световойға қатысты сот әлі жалғасып жатыр.
Агенттік адвокат Светлана Оралбаеваның қатысуымен баспасөз мәслихатын ұйымдастырды. Ол жерде «брокерлік компанияның лицензиясы жоқ деп, адамдарды алдап, мәмілелер іс жүзінде жасалмайды» деген мазмұндағы мәлімдемелер айтылған.
Сол кезде «ҚазТАГ» «Фридом Финанс» пен оның негізін қалаушы Тимур Турловқа қарсы кампанияны бастады. Шамамен 300-ге тарта негатив мәндегі материал жарияланған.
Кампанияның алғашқы кезеңі 2025 жылдың 3 сәуіріне тура келді. Сол күні кешке агенттік бірден шындыққа сәйкес келмейтін 12 материал жариялап, онда алаяқтық, қаржы пирамидасы және клиенттер қаражатын шоттан шығарып алғаны туралы тұжырым жасаған.
Келесі күні «Фридом Финанс» жарияланған мәліметтерді теріске шығаруды талап етіп, сотқа дейінгі талап арыз жолдады және ресми ақпарат таратты. Алайда бұл талаптар орындалмағандықтан, компания сотқа жүгінген.
2025 жылдың жазы: қылмыстық іс қозғалды
Азаматтық талап арыз жолдаумен қатар холдинг құқық қорғау органдарына да жүгінді. Алайда арызды тіркеу шамамен үш айға созылған.
Тек Бас прокуратураға шағымданғаннан кейін ғана 2025 жылдың жазында бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жалған ақпаратты қасақана тарату фактісі бойынша қылмыстық іс ресми түрде қозғалды.
Журналистер күдікке ілінді
Әсет Матаев Қылмыстық кодекстің 254-бабы (Міндеттеріне адал қарамау), ал Әмір Касенов 274-бап (Көрінеу жалған ақпарат тарату) бойынша күдікті деп танылды.
Сот шешімімен агенттік кеңсесіне тінту жүргізілді.
Әмір Касенов 2025 жылдың 23 желтоқсанында ұсталып, Астана қалалық полиция департаментінің уақытша ұстау изоляторына қамалды. Осыдан кейін ол өзін азаптағанын және психологиялық қысымға ұшырағанын мәлімдеді. Алайда құқық қорғау органдары бұл айыптауларды жоққа шығарып, барлық әрекет заң аясында жүргізілгенін хабарлады.
2026 жылдың 27 ақпаны: «ҚазТАГ» азаматтық сотта жеңілді
Алматы қаласының Медеу аудандық соты «Фридом Финанс» компаниясының іскерлік беделін қорғау туралы алғашқы азаматтық талап арызын қанағаттандырды.
Сот тағайындаған сараптама жарияланған материалдардың беделге нұқсан келтіруге бағытталғанын растады.
Сот мақалалардағы мәліметтерді жалған деп танып, оларды өшіруге және ресми түрде жоққа шығаруға міндеттеді.
2026 жылдың 17-18 наурызы: мас күйде көшеде төбелесу
Ақпараттық кампания уақытша бәсеңдегенімен, іс фигуранттары қойылған шектеулерді бұза бастаған. Ешқайда кетпеу туралы қолхат берген Әсет Матаев 18 наурызға қараған түні Алматыда көшедегі төбелеске қатысқан. Ол танысымен бірге мас күйінде өтіп бара жатқан адамдарға тіл тигізіп, жанжал шығарып, бөтен көлікке зақым келтірген.
2026 жылдың 20-30 наурызы: қамауға алу және бұлтартпау шарасының жеңілдеуі
20 наурызда мамандандырылған тергеу соты Әсет Матаевты бұзақылық ісі бойынша екі айға қамауға алды. 30 наурызда бұлтартпау шарасы үйқамаққа ауыстырылды.
Сонымен қатар оның адвокаты Рена Керимова уақытша ұстау изоляторында азаптау болмағанын және тергеу органдарына ешқандай шағым жоқ екенін мәлімдеді.
Ақпараттық шабуылдың жаңа толқыны
1 маусымда Әмір Касенов үйқамақ шарттарын бұзып, жұбайы мен таныстары арқылы видеоүндеу жариялады.
2 маусымда Bloomberg агенттігі АҚШ-тың SEC реттеушісі тарапынан брокерге жіберілген кезекті хабарлама туралы бейтарап ақпарат таратты. Кейін Ulys Media бұл жаңалыққа өз болжамдарын қосып жариялады. Шамамен 20 минуттан соң бұған «ҚазТАГ» қосылып, бұл тақырыпты өздеріне қатысты қылмыстық іспен байланыстырып, жанжалды саяси және медиа кеңістікке шығарды. Сол түні Касеновтің видеоүндеуі қайта таратылды.
3-4 маусым аралығында «ҚазТАГ» сайтында Freedom туралы тағы 13 материал жарияланды. Онда нақты фактілерден гөрі ықтимал санкциялар мен корпоративтік тәуекелдер туралы болжамдарға басымдық берілген. Кейін бұл тақырыпты көптеген анонимді Telegram-арналар іліп әкетті.
2026 жылдың 6 маусымы: медиация туралы ұсыныс
«Фридом Финанс» АҚ дауды медиативтік келісім арқылы реттеуге дайын екенін қайта мәлімдеді.
Брокер материалдық талап арыздан бас тартып, үш шарт ұсынды. Ол:
- жарияланған ақпараттың жалған екенін мойындау;
- ресми түрде жоққа шығарып, материалдарды өшіру;
- Масс-медиа туралы заңға сәйкес кінәні мойындау.
Прокурор Мөлдір Қанисова Қазақстан заңнамасы тараптардың сот талқылауының кез келген сатысында татуласуына мүмкіндік беретінін айтты. Егер редакция медиативтік келісімге келуге келіспесе, іс белгіленген тәртіппен қаралады. Ол сондай-ақ істің сотқа жолдануы сотқа дейінгі тергеп-тексеру кезеңінде жеткілікті дәлелдеме жиналғанын көрсететінін атап өтті.
Сотқа келмеу
Сот отырысы 11 маусымға белгіленген болатын. Алайда Әмір Касенов пен Жанна Қапарова сотқа келмегендіктен, судья Ернар Қасымбеков процесті 15 маусымға шегерді.
Кейін Алматы соты әлеуметтік желілерде сотталушылардың сотқа қатысуы олардың процессуалдық міндеті екенін түсіндірді.
Соттың мәліметінше, сотқа дәлелді себепсіз келмеу істі қарауға кедергі келтіріп, процестің созылуына әкеледі. Мұндай жағдайда сот мәжбүрлеп әкелу немесе бұлтартпау шарасын қатаңдату туралы шешім қабылдай алады.
«Жүктелген шектеулер мен міндеттер бұзылған жағдайда сот заңнамада көзделген тәртіппен бұлтартпау шарасын өзгертуге, оның ішінде неғұрлым қатаң бұлтартпау шарасын қолдануға құқылы», – делінген ақпаратта.
Журналиске тіл тигізу және аштық жариялау
15 маусымда сот процесі қайта басталды. Сол күні үзіліс кезінде Әсет Матаев пен Әмір Касенов сотқа қатысып жатқан журналиске тіл тигізді.
Әмір Касеновке қатысты бұлтартпау шарасы үйқамақтан қамауға алуға өзгертілді.
Ол аштық жариялағанын мәлімдеді.
Кейін оның бұрынғы жұбайы Роза Есенқұлова ажырасу себептері мен отбасындағы зорлық-зомбылық туралы жазба жариялады.
Кейіннен әлеуметтік желілерде Әмір Касеновтің су ішіп отырған фотосуреті де тарады.
19 маусымда Алматы қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы оның жағдайы тұрақты екенін және өміріне қауіп төніп тұрмағанын хабарлады.
Прокуратураның мәліметінше, бұлтартпау шарасын қатаңдатуды мемлекеттік айыптаушы сұраған. Бұған сот белгілеген шектеулерді өрескел бұзғаны себеп болған.
20 маусымда қоғам белсендісі Марина Рузматова Әмір Касеновті сынға алып, оның ауыр жағдайда екенін туралы мәлімдемелерінің шынайылығына күмән келтірді. Сондай-ақ ол Қаржылық мониторинг агенттігі мен Мемлекеттік кірістер комитетін Касеновтің бұрынғы жұмыс орындарын тексеруге шақырды.
22 маусымда судья Ернар Қасымбеков Әмір Касеновтің денсаулық жағдайына байланысты сот отырысына қатыса алмағанына байланысты істі 29 маусымға ауыстырды.
Сондай-ақ сот Әмір Касеновтің жұбайы Айгүл Касенованы оның қоғамдық қорғаушысы ретінде таныды, бұл оған күйеуімен кездесуге мүмкіндік береді.
Судья 29 маусымдағы сот отырысы міндетті түрде өтетінін атап өтті.
