11 қыркүйек терактісіне 25 жыл: әлемдегі қандай биік ғимараттарға шабуыл жасалды

2001 жылғы 11 қыркүйекте Нью-Йорктегі дүниежүзілік сауда орталығының қос мұнарасына жасалған шабуыл әлем тарихындағы ең белгілі терактілердің біріне айналды. Алайда биік ғимараттардың террорлық шабуыл нысанына айналуы сол күннен басталған жоқ. Бұған дейін де әлемнің әр түкпіріндегі зәулім ғимараттар мен көпқабатты нысандар жарылыс, қарулы шабуыл және басып алу әрекеттеріне тап болған. Kursiv.media тілшісі биік ғимараттарға жасалған ең ірі террорлық шабуылдарға тоқталып, олардың қалай болғанын саралады.

Дүниежүзілік сауда орталығы алғаш рет 1993 жылы шабуылға ұшырады

11 қыркүйектегі шабуыл Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған алғашқы террорлық әрекет емес еді. 1993 жылғы 26 ақпанда қос мұнараның астындағы автотұрақта фургонға жасырылған бомба жарылды. Жарылыс салдарынан алты адам қаза тауып, мыңнан астам адам жараланды. Ғимараттың жерасты бөлігінде үлкен ойық пайда болып, түтін мұнараларға тарады.

Алайда 1993 жылғы шабуылдың салдары 2001 жылғы оқиғадан мүлде өзгеше болды. Мұнаралар құлаған жоқ. Дегенмен бұл оқиға биік ғимараттағы адамдарды эвакуациялау, байланыс және төтенше жағдай кезіндегі әрекет жүйелерінде елеулі әлсіздіктер барын көрсетті. 9/11 комиссиясының есебінде 1993 жылғы шабуылдан кейін ғимараттағы электр, байланыс және кейбір эвакуация жүйелерінде проблемалар болғаны атап өтіледі.

1996 жыл: Сауд Арабиясындағы Khobar Towers

Биік ғимараттарға жасалған ірі шабуылдардың тағы бірі 1996 жылы Сауд Арабиясының Дахран қаласында болды.

25 маусымда әскери қызметкерлер тұрған Khobar Towers тұрғын үй кешенінің маңында жүк көлігіне тиелген жарылғыш зат іске қосылды. FBI дерегінше, шабуылдан 19 америкалық әскери қызметші қаза тауып, жүздеген адам жараланды.

Бұл оқиға биік нысандардың тек кеңсе немесе қаржы орталығы ретінде емес, әскери және дипломатиялық инфрақұрылым орналасқан орын ретінде де терроршылардың назарына ілінетінін көрсетті.

2003 жыл: Джакартадағы Marriott қонақүйі

2003 жылғы 5 тамызда Индонезия астанасы Джакартадағы JW Marriott қонақүйінің алдында автокөлікке қойылған бомба жарылды.

АҚШ Мемлекеттік департаментінің дерегінше, шабуылдан 12 адам қаза тауып, 149 адам жараланған. Жарылыс қонақүйдің маңындағы ғимараттарға да зақым келтіріп, терезелер 21-қабатқа дейін сынған. Шабуылды «Әл-Каидамен» байланысы бар Jemaah Islamiyah ұйымы ұйымдастырғаны хабарланды.

Халықаралық қонақүй шетелдіктер, бизнес өкілдері мен туристер көп жиналатын орын еді.

2008 жыл: Мумбайдағы биік қонақүйлер қоршауда қалды

2008 жылғы Мумбай терактілері биік ғимараттарға жасалған шабуылдардың сипаты өзгергенін көрсетті.

26-29 қараша аралығында қарулы топ қаланың бірнеше нысанына бір мезгілде шабуыл жасады. Олардың арасында Taj Mahal Palace және Oberoi-Trident қонақүйлері болды. Қарулы адамдар ғимараттарға кіріп, адамдарды кепілге алып, бірнеше күн бойы қауіпсіздік күштерімен қақтығысты. АҚШ Әділет министрлігі бұл шабуылдардан 166 адамның қаза болғанын хабарлайды.

Үндістан Ішкі істер министрінің 2008 жылғы 11 желтоқсандағы мәлімдемесінде қауіпсіздік күштерінің операциясы өте қиын жағдайда өткені, ал террористер кірген биік ғимараттардың биіктігі оларға артықшылық бергені атап өтіледі.

Яғни террор қаупі тек ғимаратты қиратумен шектелмей, оның ішінде ұзақ уақыт бойы кепілге алу және қарулы қақтығыс жүргізу формасына да ауысты.

11 қыркүйек бәрін өзгертті

2001 жылғы 11 қыркүйекте төрт жолаушылар ұшағын басып алған террористердің екеуі Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының қос мұнарасына бағытталды. Тағы бір ұшақ Пентагонға соғылды, төртінші ұшақ Пенсильвания штатында құлады.

Дүниежүзілік сауда орталығының екі мұнарасы 110 қабатты зәулім ғимараттар еді.

NIST зерттеуіне сәйкес, ұшақтардың соққысы ғимараттардың тірек элементтеріне зақым келтіріп, өртке қарсы жабындыны жұлып кеткен. Кейін бірнеше қабатты қамтыған өрт құрылымның әлсіреуіне әкеліп, ақырында екі мұнараның құлауына себеп болды.

Бұл оқиға биік ғимараттардың қауіпсіздігіне қатысты әлемдік талаптарды түбегейлі өзгертті. NIST мәліметінше, кейін құрылыс нормаларына 40-тан астам өзгеріс енгізіліп, эвакуациялық баспалдақтар, жедел лифтілер, өртке төзімді материалдар және ғимараттың прогрессивті құлауына қарсы тұрақтылығы бойынша талаптар күшейтілді.

Неліктен шабуылдарда зәулім ғимараттар таңдалады

Мұнда бірнеше фактор бар. Біріншіден, символдық мәні. Зәулім ғимараттар көбіне мемлекеттің экономикалық қуатын, қаржы жүйесін немесе саяси ықпалын білдіреді. Сондықтан мұндай нысанға шабуыл ғимараттың өзінен әлдеқайда үлкен символдық әсер тудыруы мүмкін.

Екіншіден, адамдардың көп шоғырлануы. Кеңсе мұнаралары, халықаралық қонақүйлер мен ірі бизнес орталықтарында мыңдаған адам болуы ықтимал.

Үшіншіден, эвакуацияның күрделілігі. Ғимарат биіктеген сайын төтенше жағдайда адамдарды қауіпсіз жерге шығару мәселесі қиындай түседі. 1993 жылғы WTC шабуылының өзі осы проблемаларды көрсетті, ал 2001 жылдан кейін бұл мәселе құрылыс қауіпсіздігінің негізгі бағыттарының біріне айналды.

11 қыркүйек әлемге қандай сабақ берді

25 жыл өткенде 11 қыркүйектің ең маңызды мұраларының бірі – биік ғимарат қауіпсіздігіне деген көзқарастың өзгеруі.

Бұрын негізгі назар ғимаратты өрттен, табиғи апаттан немесе техникалық ақаудан қорғауға бағытталса, 2001 жылдан кейін террорлық шабуыл, жаппай эвакуация, байланыс жүйелерінің үздіксіздігі және алғашқы құтқарушылардың қауіпсіздігі де кешенді түрде қарастырыла бастады.

NIST зерттеуінің қорытындысы бойынша, Дүниежүзілік сауда орталығы трагедиясынан кейін әзірленген ұсынымдар биік ғимараттардың қауіпсіздігін арттыруға бағытталған өзгерістерге негіз болды. Олар құрылыс және өрт қауіпсіздігі талаптарының жетілдірілуіне әсер етіп, бүкіл әлемдегі биік ғимараттарды жобалау мен салу тәжірибесіне ықпал етті.