2025 жылғы номинал ЖІӨ деректері әлемдік экономиканың аймақтық асимметриясын айқын көрсетіп отыр. Әлем картасына қарасақ, экономикалық қуат бірнеше орталыққа шоғырланған: Солтүстік Америка, Шығыс Азия және Батыс Еуропа. Ал Қазақстан осы құрылымда орта деңгейлі, бірақ стратегиялық маңызы бар экономика ретінде көрінеді.
Қазақстанның 2025 жылғы болжамды номинал ЖІӨ көлемі –300 млрд доллар. Бұл көрсеткіш елді әлемде шамамен 55–60 орын аралығына орналастырады. Kursiv Media Халықаралық валюта қоры ұсынған әлем елдерінің болжамды ЖІӨ-і арқылы салыстырып көрейік.
Үш тірек, қалғаны – көлеңке
Әлем экономикасы үш алыптың айналасында шоғырланған: Солтүстік Америка, Шығыс Азия және Батыс Еуропа. АҚШ, Қытай және ЕО-ның ірі елдері картада «экономикалық гравитация» тудырады. Олардың жанында тіпті 1 трлн долларлық экономикалар да орташа көрінеді.
Мәселе тек көлемде емес. Бұл елдер қаржы ағындарын, технологиялық стандарттарды және сауда ережелерін анықтайды. Қалған мемлекеттер осы жүйеге бейімделуге мәжбүр.
Әлем экономикасындағы Қазақстан
Азия: сан көп, салмақ әркелкі
Азия – ең үлкен құрлық, бірақ ең біркелкі емес аймақ. Қытай мен Үндістан бір жағында тұрса, екінші жағында ондаған ел 100 млрд доллардан да төмен экономикамен өмір сүріп жатыр.
Қазақстан осы кеңістікте орта белдеуде орналасқан. Ол аймақтағы көршілерінен айқын алда, бірақ Азия алпауыттарының жанында шағын ойыншы болып қалады. Бұл – артықшылық та, шектеу де.
Еуропа: тығыз экономика, сирек мүмкіндік
Еуропа картасы – экономикалық мозаика. Мұнда әрбір ел бір-біріне жақын, бірақ олардың салмағы тең емес. Германия мен Франция бүкіл құрлықты сүйреп тұрса, Балқан мен Шығыс Еуропа елдері жүйенің төменгі қабатында.
Қазақстан көптеген еуропалық елдерден экономикалық көлемі бойынша үлкен, бірақ олардың басым бөлігінен институционалдық сапасы бойынша артта. Бұл айырмашылық болашақ өсімнің басты факторы.
Еуропаның 22 елі Қазақстан экономикасынан кіші
2025 жылғы номинал ЖІӨ деректері бойынша Қазақстанның экономикасы 300 млрд доллар шамасында. Осы межемен қарағанда, Еуропаның едәуір бөлігі Қазақстаннан кіші экономикаға ие. Бұл айырмашылық әсіресе Балқан мен Шығыс Еуропада анық көрінеді: Сербия, Болгария, Хорватия, Словения, Словакия, Албания, Босния және Герцеговина, Солтүстік Македония, Черногория, Косово, сондай-ақ Балтық елдері — Латвия, Эстония және Литва экономикалық көлемі жағынан Қазақстаннан айқын төмен.
Батыс Еуропаның да бірқатар шағын мемлекеттері бар: Исландия, Мальта, Кипр, Люксембург, Лихтенштейн, Андорра және Сан-Марино. Бұл елдердің кейбірінде жан басына шаққандағы табыс өте жоғары болғанымен, халқы аз болғандықтан жалпы ЖІӨ көлемі шектеулі.
Алайда бұл салыстыру Қазақстанның Еуропадан «озып кеткенін» білдірмейді. Көптеген еуропалық елдер бізден кіші экономика болғанымен, олардың артықшылығы — құрылымында: өңдеу өнеркәсібі, экспорттық әртараптандыру, институттар мен адами капитал деңгейі. Сондықтан бұл жерде айырмашылық сандық емес, сапалық. Қазақстан Еуропаның ірі экономикаларынан артта, бірақ оның перифериялық бөлігінен алда тұр. Бұл — артта қалу да емес, көшбасшылық та емес, таңдау нүктесі.
Африка: үлкен кеңістік, шағын экономика
Африка – картада үлкен, экономикада шағын. Мұнда ЖІӨ көлемі бойынша Қазақстаннан асатын елдер саусақпен санарлық. Бірақ бұл басымдық уақытша артықшылық қана. Себебі Африканың негізгі капиталы – демография мен әлеует.
Қазақстан үшін Африка – бәсекелес емес, айна. Қай бағытта дамымау керегін көрсететін аймақ.
Латын Америкасы: Қазақстанның «экономикалық сыныбы»
Латын Америкасы елдері – Қазақстанмен ең салыстырмалы топ. Чили, Перу, Колумбия, Аргентина – көлемі әртүрлі, бірақ даму логикасы ұқсас. Ресурс бар, нарық бар, бірақ секіріс жетіспейді.
Бұл елдермен салыстыру Қазақстанның нақты орнын көрсетеді:
ол дамушы елдердің төменгі сатысында емес, бірақ дамыған елдердің есігінде де тұрған жоқ.
Қазақстан: ортада тұру – қауіп пе, мүмкіндік пе?
Қазақстанның 300 млрд долларлық экономикасы – тақырыпқа айналмайтын көрсеткіш. Ол тым үлкен емес, тым кіші де емес. Бірақ дәл осы «орта» – ең қауіпті аймақ.
Ортада қалған елдер:
- не жоғары көтеріледі,
- не төмен сырғиды.
Бұл жерде бейтараптық болмайды.
