Қазақстандық қоғамдық даму институтының Ұлттық баяндамасының дерегі бойынша, қазақстандықтардың 67,6%-ы «қыз алып қашуды» жөн көрмейді. Алайда сауалнамаға қатысқандардың 20,5%-ы бейтарап, яғни дәстүрді айып көрмейді.
2025 жылдың шілдесінде некеге мәжбүрлеу үшін қылмыстық жауапкершілікті енгізетін заңға қол қойылды (ҚР ҚК 125-1-бабы). Заңға сәйкес, ең жеңіл жаза айыппұл салу болса, ең ауыры 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады.
Сонымен қатар, 2026 жылдың наурызында референдумға шығарылатын жаңа Конституцияның жобасында 30-бапта «неке – заңға сәйкес мемлекет тіркеген ерлер мен әйелдердің ерікті және тең құқылы одағы» деп нақты жазылған.
Отбасылық және гендерлік саясат саласындағы зерттеулер орталығының талдаушысы Гаухар Темірханова «қыз баланы ұрлау» тақырыбын адам құқықтары мен жеке адамның қадір-қасиеті мәселесі деп атады. Ол президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылы айтқан сөздерін еске салды: келіндерді ұлттық әдет-ғұрыппен ұрлау, ақтауға тырысу – прогрессивті қоғамға қайшы «қараңғылық».
Гаухар Темірханова қазір неке еріктілігі қағидаты Конституциялық деңгейге көтеріліп жатқанын атап өтті. Кез келген мәжбүрлеу – физикалық, психологиялық немесе экономикалық – жаңа Конституцияға тікелей қайшы келеді.
Оның пікірінше, конституциялық қағидат пен қылмыстық жауапкершілік әр адам үшін еркін таңдаудың нақты кепілдігіне әкелетін нақты қорғаныс жүйесі қалыптасуда.
