Ұлттық банктің жүргізген сауалнамасына сәйкес, қазақстандық кәсіпорындар нарықтағы қатал бәсекелестік пен несие шығынының артуына қарамастан, өндіріс көлемін арттырудың жаңа жолын іздеп жатыр.
Бизнестің дамуына тұсау болған факторлар
2025 жылдың төртінші тоқсанында кәсіпорындардың еркін тыныстауына бірнеше жүйелі мәселелер кедергі келтірді.
Сауда және өңдеу өнеркәсібі салаларындағы кәсіпкерлер үшін ең басты кедергі нарықтағы өзара бәсекелестіктің күшеюі болса, тау-кен және құрылыс секторларында салық ауыртпалығы негізгі қиындық ретінде аталды.
Сонымен қатар ауыл шаруашылығы саласы білікті кадрлардың тапшылығын өткір сезініп отырғанын жеткізді.
Дегенмен кедергілердің арасында оң динамика да байқалады: мәселен, валюта бағамының ауытқуынан келетін кері әсер бұрынғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай бәсеңдеген.
Кредит нарығында жағдай күрделі
Банк несиесінің қымбаттығы мәселесі әлі де болса күн тәртібінен түскен жоқ. Статистикалық мәліметтер тау-кен өндірісі мен құрылысты қоспағанда, экономиканың барлық дерлік саласында несие алу шарттарының қатаңдағанын көрсетеді.
Мәселен, ең жоғары пайыздық ставка тау-кен өндірісінде 20,4% деңгейінде тіркелсе, мемлекеттік қолдау бағдарламаларының арқасында ауыл шаруашылығында бұл көрсеткіш 13,3%-ды құрап, ең төменгі межеде қалды.
Соған қарамастан, көлік және қоймада сақтау саласының кәсіпорындары несиелік жүктеменің салмағын бәрінен де қатты сезініп отыр.
Инвестициялық жоспар қандай
Кәсіпорындардың инвестициялық белсенділігіне келер болсақ, көптеген бизнес өкілдері келесі жылы күрделі шығындарды ағымдағы деңгейде сақтауды жоспарлап отыр.
Десе де, ауыл шаруашылығы секторының 14%-ы инвестиция көлемін ұлғайтуға ниетті екенін білдіріп, болашаққа зор үмітпен қарайтынын көрсетті.
Бұл көрсеткіш тау-кен өндіру өнеркәсібіндегі жағдайға мүлдем қарама-қайшы, өйткені бұл салада керісінше инвестициялық шығындарды қысқартуды жоспарлайтын кәсіпорындардың үлесі басым.
Тау-кен саласынан бөлек, барлық бағытта тұтынушылық белсенділіктің өскені байқалды және бұл үрдіс 2026 жылдың басында да жалғасады деп күтілуде.
Ең маңыздысы, кәсіпкерлердің болжамы бойынша, жақын арада ауыл шаруашылығы мен құрылыстан басқа салаларда дайын өнім бағасының өсу қарқыны біртіндеп баяулай бастайды.
Кәсіпорындардың қаржы тиімділігі бойынша тау-кен өндіру өнеркәсібі 38% табыстылықпен көш бастап тұр.
Одан кейінгі орынға көлік және логистика саласы жайғасып, өздерінің жоғары табыстылығын дәлелдеген.
