Отыз күндік Рамазан айынан өткен мұсылман қауымы үшін Ораза айт – ең ұлық мереке. Бұл күн – тақуалыққа баулыған оразадан кейінгі алғашқы қуаныш, Алланың сансыз нығметтеріне шүкіршілік ететін ерекше сәт. Kursiv Media Muftyat деректеріне сүйене отырып, Ораза айт күні жасау керек ізгі амалдарды ұсынады.
Ислам тарихында айт мерекелерінің пайда болуы Мұхаммед Пайғамбардың Мәдинаға келуімен байланысты. Алла Елшісі жәһилия дәуіріндегі ойын-күлкі күндерін одан да жақсырақ екі мерекемен – Құрбан және Ораза айтпен алмастырды.
Қазақ даласында бұл мерекелер ежелден ұлықталған. Тарихи деректерге сүйенсек:
- 1921 жылы Орынборда өткен шешім бойынша Ораза айт пен Құрбан айт 3 күн бойы ресми мереке ретінде тойланған.
- Бұл жиынға Алаш арыстары А. Байтұрсынұлы мен Ә. Бөкейхан қатысып, ұлттық құндылықтарды қорғаған.
- Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл мерекелер қайтадан ресми мәртебесіне ие болып, тарихи әділеттілік орнады.
Айт күні орындалатын сауапты амалдар
Мұсылманның айт күнін ғибадатпен бастауы – берекенің белгісі. Шариғат пен сүннетке негізделген басты амалдарды атап өтсек:
1. Пітір садақасын беру
Рамазан айының соңында, айт намазына дейін берілуі тиіс. Бұл – оразадағы кемшіліктерді толықтырып, мұқтаж жандардың мерекелік дастарқанына септігін тигізетін маңызды құлшылық.
2. Тәкбір айту (Алланы ұлықтау)
Үйден шыққаннан бастап айт намазы басталғанға дейін тәкбір айту – сүннет. Бұл жүрекке шүкіршілік ұялатып, мерекенің айбынын асырады.
3. Айт намазына дайындық
- Жуынған абзал: Мерекеге ғұсыл алып, таза киім киіп барған жөн.
- Құрма жеу: Намазға шығар алдында тақ санмен құрма жеу – оразаның аяқталғанының белгісі (сүннет).
- Жолды өзгерту: Намазға бір жолмен барып, екінші жолмен қайту Пайғамбар сүннеті.
Бауырмалдықты арттыратын ізгі дәстүрлер
Айт – реніштер ұмытылып, ағайынның арасы жақындайтын күн. Қазақ халқының қонақжай пейілі бұл мерекенің мәнін аша түседі:
- «Айттық» сұрау: Балалардың үй-үйді аралап, айттық сұрауы – олардың санасында мерекеге деген сүйіспеншілікті қалыптастырады.
- Ағайынды зиярат ету: Дос-жаранды, ата-ананы зиярат ету үлкен сауап. Хадисте айтылғандай, Алла жолында бір-бірін жақсы көргендерге періштелер сүйінші айтады.
- Дастарқан жаю: «Сәлем жайыңдар, тамақтандырыңдар, туыстық қатынасты күшейтіңдер» деген хадис бойынша, айт күні дәм ауыз тию – бауырмалдықтың нышаны.
Еске сала кетейік, бұған дейін Ораза айт намазының кестесін жариялаған едік.
