Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) 2026 жылға арналған жаһандық экономикалық болжамын төмендетіп, әлемдік жалпы ішкі өнім өсімі 3,1% болады деп есептейді.
Бұған дейін 3,3%-ды құрайды деген болжам жасалған еді. Болжамның нашарлауына Таяу Шығыстағы қақтығыс салдарынан мұнай нарығында қалыптасқан дағдарыс себеп. Егер соғыс ұзаққа созылып, энергия тасымалдау жүйелері зақымдалса, әлемдік экономика бұдан да қиын жағдайға тап болуы мүмкін.
Мұнай бағасы мен инфляцияның қысымы
Қазір Ормұз бұғазының жабылуы мұнай бағасының күрт өсуіне әкелді. Бұл жағдай бүкіл әлемдегі бағаның өсуіне, яғни инфляцияға тікелей әсер етіп отыр.
ХВҚ-ның ең нашар сценарийі бойынша, мұнайдың баррелі орташа есеппен 110 доллардан асса, жаһандық экономикалық өсім 2%-дан төмен түседі.
Мұндай төмен көрсеткіш соңғы рет тек 2008 жылғы қаржы дағдарысы мен пандемия кезінде ғана тіркелген. Осындай жағдай болатын болса, инфляция биыл 5,8%-ға, ал 2027 жылы 6,1%-ға дейін көтерілуі ықтимал.
Аймақтарға тиетін соққы
Дағдарыстан, ең алдымен, дамушы елдер зардап шегеді. Олардың экономикалық өсім болжамы 3,9%-ға дейін қысқарды. Еуропаның ірі елдері, атап айтқанда, Германия мен Ұлыбританияның экономикасы биыл өте баяу, яғни небәрі 0,8%-ға ғана өседі деп болжанған.
АҚШ мұнай экспорттаушы ел болғандықтан, бұл дағдарысқа біршама төзімдірек болып шықты. Ал Таяу Шығыс пен Орталық Азия елдерінің экономикалық белсенділігі 2025 жылмен салыстырғанда екі есе баяулап, 1,9%-ды құрамақ. Әсіресе, Иран экономикасы 6,1%-ға құлдырауы мүмкін.
Болашаққа болжам мен негізгі қауіптер
Жағдайдың одан әрі қалай өрбитіні соғыстың қанша уақытқа созылатыны және энергия ресурстарын тасымалдаудың қаншалықты тез қалпына келетініне байланысты. Ормұз бұғазындағы теңіз блокадасы мен келіссөздердің тоқтап қалуы нарықтағы белгісіздікті күшейте түсті.
Қазір әлем елдерінің қаржы министрлері мен орталық банк басшылары осы экономикалық зардаптарды жеңілдету жолдарын қарастырып жатыр.
ХВҚ мамандары бұл соққы соңғы жылдары байқалған оң экономикалық қарқынды толықтай тежеп тастағанын айтады.
Еске сала кетейік, 2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанның ЖІӨ өсімі 3,0%-ды құраған болатын.
