Қазақ әскеріндегі өлім-жітім: соңғы бес жылдағы көрсеткіш екі есе өскен
2020 жылдан бастап 2026 жылдың сәуір айының басына дейінгі кезеңде әскери қылмыстардан 1,4 мыңға жуық адам зардап шекті, оның ішінде 47 адам қаза тапты. Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің мәліметтеріне сәйкес, әскери қызметшілер жасаған қылмыстық құқық бұзушылықтардан зардап шеккендердің саны жыл сайын 168-ден 241 адамға дейін өзгеріп отырған.
2026 жылдың бірінші тоқсанында әскери қылмыс салдарынан 240 адам зардап шекті. Бұл өткен жылдың толық көрсеткішінен де көп болып отыр.
Соңғы бірнеше жылда елімізде жыл сайын 132-ден 236-ға дейін әскери қылмыстық құқық бұзушылық тіркелген. Ең жоғары деңгей өткен жылы тіркелді, бес жыл ішінде ол екі есеге жуық өсті. 2026 жылдың бірінші тоқсанында тіркелген қылмыстық әскери құқық бұзушылықтардың саны 75%-ға артып, 140 жағдайға жетті.
Ranking.kz мәліметінше, 2025 жылы 163 адам әскери қылмыс жасады деген күдікпен ұсталды. Олардың көпшілігі (115 адам) 18 бен 29 жас аралығындағы қазақстандықтарды құрады. 79 адам «дедовщина» бойынша күдікке ілінді. Осы топтағы 61 әскери қызметшіге қатысты қылмыстық істер әртүрлі негіздер бойынша тоқтатылды. Осылайша, «дедовщина» бойынша күдікті болған 79 адамның тек 18-і ғана (немесе 22,8%-ы) сотқа тартылғаны белгілі болды.
Сонымен қатар, 2020 жылдан бері қазақстандық әскерде барлығы 89 адам өз-өзіне қол жұмсаған. Көбіне келісімшарт бойынша қызмет еткендер суицидке барған.
Әскери қылмыстар салдарынан қаза тапқандар бойынша статистика ерекше алаңдаушылық туғызып отыр. Жыл сайын дәл осындай құқық бұзушылықтар нәтижесінде бірнеше қайғылы жағдай тіркеледі. Өліммен аяқталатын қылмыстық істердің ең жиі кездесетін фактілері «Қызметке салғырт қарау», «Машиналарды жүргізу немесе пайдалану қағидаларын бұзу», «Билікті асыра пайдалану» және «Қарумен жұмыс істеу қағидаларын бұзу» баптары бойынша жіктеледі.
