Үкімет ҚҚС салығынан 686 млрд теңге кем жинады

2026 жылдың тоғыз айында республикалық бюджет кірісі жоспарға өте жақын орындалды. Алайда жалпы көрсеткіштің артында жекелеген салық түрлері бойынша айтарлықтай ауытқу бар. Әсіресе қосылған құн салығы бойынша түсім жоспардан жүздеген миллиард теңгеге төмен түсті, деп хабарлайды Kursiv.Media.

Бюджетке 16,5 трлн теңге түсті

2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша республикалық бюджеттің жалпы кірісі 16,53 трлн теңгені құрады.

Бұл тоғыз айға арналған жоспардың 99,96%-ына тең. Ал жылдық жоспар әзірге 72,2%-ға орындалған.

Кірістің негізгі бөлігін салықтық түсімдер қамтамасыз етті. Қаңтар-қыркүйекте бюджетке салықтан 12,97 трлн теңге түсті. Бұл барлық кірістің шамамен 78,5%-ы.

Жалпы алғанда салықтық түсімдер жоспары 100,04%-ға орындалған.

ҚҚС жоспары орындалмады

Жалпы салық жоспары орындалғанымен, оның ішінде қосылған құн салығы бойынша жағдай әлсіздеу.

Тоғыз айда ҚҚС түсімі 5,92 трлн теңгені құрады. Бұл жоспарланған көлемнің 89,6%-ы ғана.

Нәтижесінде бюджет ҚҚС бойынша жоспардағы сомадан шамамен 685,8 млрд теңге аз алды.

Бұл тапшылықтың бір бөлігін басқа салықтар мен төлемдер жапқан.

Мәселен, табиғи және басқа ресурстарды пайдаланғаны үшін түсім жоспардан шамамен 547,1 млрд теңгеге артық түсті. Кедендік төлемдер бойынша да жоспар 216,6 млрд теңгеге асыра орындалды.

Соның есебінен жалпы салықтық түсім жоспары 5,8 млрд теңгеге артық орындалған.

Республикалық бюджет

9 ай: салық, шығыс және Ұлттық қор

Нақты түсім мен шығыс — есепті кезең жоспарына қатысты.

ДЕРЕК КҮНІ 01.10.2026

Жалпы кіріс16,53 трлн ₸Жоспардың 99,96%-ы

Салықтық түсім12,97 трлн ₸Жоспардың 100,04%-ы

Шығындар18,74 трлн ₸Жоспардың 99,63%-ы

Ұлттық қордан2,77 трлн ₸Жылдық жоспардың 100%-ы

Кірістің құрылымы

Салықтық түсімдер

78,5%

Трансферттер

20,0%

Салықтық емес түсімдер

1,5%

Салық жоспары +5,8 млрд ₸. ҚҚС бойынша −685,8 млрд ₸ жетпегенімен, ресурстарды пайдаланудан түсім +547,1 млрд ₸, кедендік төлемдер +216,6 млрд ₸ артық түсті.

Негізгі салық көздері

ҚҚС

5,92 трлн

Корпоративтік табыс салығы

3,57 трлн

Кедендік төлемдер

1,99 трлн

Ресурстарды пайдаланудан

1,32 трлн

Ұлттық қор: 2,77 трлн ₸ кепілдендірілген трансферт толық түсті. Бұл барлық кірістің 16,8%-ы және трансферттердің 83,8%-ы.

Шығыстың негізгі бағыттары

Әлеуметтік көмек және қамсыздандыру5,04 трлн ₸100,0%

Трансферттер4,14 трлн ₸100,0%

Борышқа қызмет көрсету2,73 трлн ₸100,0%

Денсаулық сақтау1,36 трлн ₸99,9%

Жалпы мемлекеттік қызметтер1,12 трлн ₸97,5%

Қоғамдық тәртіп және қауіпсіздік1,04 трлн ₸97,3%

Орындалу: қысқа қорытынды

Кіріс, есепті кезең жоспарына16,53 трлн ₸99,96%

Салық, есепті кезең жоспарына12,97 трлн ₸100,04%

Шығыс, есепті кезең жоспарына18,74 трлн ₸99,63%

Шығыс, жылдық бюджетке—71,46%

Кіріс, жылдық бюджетке—72,21%

Негізгі сигнал: ҚҚС әлсіз орындалған, бірақ ресурстық төлемдер мен кеден түсімі салық жоспарын жалпы алғанда ұстап тұр. Шығындар кірістерден 2,22 трлн ₸ жоғары.

Дерек: 2026 жылғы 1 қазанға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп Ескерту: Ұлттық қор блогы қор активтерін емес, республикалық бюджетке түскен трансфертті көрсетеді.

Шығыс 18,7 трлн теңгеден асты

Республикалық бюджет шығысы тоғыз айда 18,74 трлн теңгеге жетті.

Бұл осы кезеңге арналған жоспардың 99,63%-ы.

Ең көп қаражат әлеуметтік көмек пен әлеуметтік қамсыздандыруға жұмсалған — шамамен 5,04 трлн теңге.

Тағы 4,14 трлн теңге трансферттерге бағытталса, мемлекеттік борышқа қызмет көрсету шығысы 2,73 трлн теңгеге жеткен.

Осы үш бағыттың өзіне республикалық бюджет шығысының шамамен 64%-ы тиесілі.

Сонымен бірге кейбір бағыттарда қаражат толық игерілмеген. Ең ірі ауытқулар қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік, сондай-ақ жалпы мемлекеттік қызметтер бойынша байқалады.

Ұлттық қордан жоспарланған ақша толық алынды

2026 жылы республикалық бюджетке Ұлттық қордан 2,77 трлн теңге кепілдендірілген трансферт қарастырылған.

1 қазанға қарай бұл қаражат толық көлемде бюджетке аударылған.

Яғни жыл аяқталуына үш ай қалғанда Ұлттық қордан жоспарланған кепілдендірілген трансферттің 100%-ы пайдаланылып қойды.

Ұлттық қордан түскен ақша республикалық бюджеттің жалпы кірісінің шамамен 16,8%-ына тең. Басқаша айтқанда, бюджетке түскен әр алтыншы теңгеге жуық қаражат Ұлттық қор есебінен қамтамасыз етілген.

Кіріс шығысты жаппай отыр

Тоғыз ай қорытындысында республикалық бюджеттің тікелей кірісі мен шығысы арасындағы айырма шамамен 2,22 трлн теңгені құрады.

Ал бюджеттік кредиттер мен қаржы активтерімен операцияларды есепке алғандағы бюджет тапшылығы шамамен 2,9 трлн теңгеге жетеді.

Осылайша, бюджет жоспарының негізгі көрсеткіштері формалды түрде орындалғанымен, кірістің құрылымында әлсіз тұстар сақталып отыр. Бір жағынан ҚҚС жоспары едәуір орындалмай қалса, екінші жағынан бюджет Ұлттық қор трансфертіне және жекелеген шикізаттық-кедендік түсімдерге сүйеніп отыр.