Қазақтардың дастарқанындағы басты өнім – ет бағасы соңғы жылдары тұрақты өсу үстінде. 2025 жылдың желтоқсанындағы көрсеткіштерге сүйенсек, еліміздің әр қиырында баға әртүрлі қалыптасқан. Бір аймақта қой еті қымбат болса, екіншісінде сиыр етінің құны шарықтап тұр. Kursiv.Media ұсынған ресми мәліметтер негізінде еліміздегі ет нарығына терең шолу жасап көрдік.
Ет нарығындағы жалпы ахуал: үш жылдық динамика
Соңғы үш жылдың (2023-2025 жж.) статистикасына көз жүгіртсек, ет өнімдерінің барлық түрі бойынша бағаның өскенін байқаймыз. Алайда бұл өсім әртүрлі қарқынмен жүруде.
Инфографика 01: Ет бағасы 2023-2025 жылдар
- Қой еті: 2023 жылы орташа баға 2 551 теңге болса, 2024 жылы 2 564 теңгеге дейін ғана көтерілген. Ал 2025 жылдың соңына қарай күрт өсіп, 3 635 теңгеге жетті. Бұл – соңғы бір жылдағы ең елеулі қымбаттау.
- Сиыр еті: Дәстүрлі түрде ең көп тұтынылатын сиыр еті 2023 жылы 2 571 теңгеден басталды. 2024 жылы 2 634 теңгеге, ал 2025 жылы 3 515 теңгеге дейін өсті. Ең қызығы, 2025 жылы қой етінің орташа бағасы тарихи тұрғыда сиыр етінен асып түсті.
- Тауық еті: Ең қолжетімді ақуыз көзі болып қала бермек. 2023 жылғы 1 508 теңгеден 2025 жылы 1 661 теңгеге дейін баяу көтерілген. Бұл өсім басқа ет түрлерімен салыстырғанда әлдеқайда тұрақты.
Инфографика 02: Қой етінің өңірлердегі бағасы
Қой еті: Астана – көш басында, ал ең арзаны Оралда
Қой етінің республикалық орташа бағасы 3 635 теңгені құрағанымен, өңірлер арасындағы алшақтық өте үлкен.
- Қымбат аймақтар: рекордтық көрсеткіш Астана қаласында тіркелді – 4 227 теңге. Елордадан кейінгі орындарда Шымкент (3 960 тг) және Қарағанды (3 921 тг) тұр. Орталық және оңтүстік мегаполистерде сұраныстың жоғары болуы бағаның шарықтауына әсер етсе керек.
- Арзан аймақтар: қой етін ең тиімді бағамен Орал (2 785 тг) қаласының тұрғындары сатып ала алады. Сондай-ақ Қызылорда (3 175 тг) мен Семей (3 198 тг) қалаларында баға республикалық деңгейден төмен.
- Батыс пен оңтүстік: Ақтау (3 782 тг) мен Түркістан (3 520 тг) арасындағы айырмашылық логистика мен жергілікті мал басының санына тікелей байланысты.
Инфографика 03: Сиыр етінің өңірлердегі бағасы
Сиыр еті: солтүстік пен батыстың баға қайшылығы
Сиыр етінің орташа бағасы – 3 515 теңге. Бұл сегментте географиялық орналасу бағаға тікелей әсер етіп тұр.
- Максималды баға: ең жоғары баға Петропавлда (4 061 тг) тіркелген. Бұл таңғаларлық жағдай, себебі Солтүстік Қазақстан ауыл шаруашылығы дамыған аймақ саналады. Сондай-ақ Көкшетау (3 874 тг) және Ақтау (3 858 тг) қалаларында да сиыр еті қымбат.
- Минималды баға: ең арзан сиыр еті Ақтөбеде (3 025 тг) сатылуда. Одан кейін Атырау (3 065 тг) және Қызылорда да (3 097 тг).
- Мегаполистер: Астанада сиыр еті 3 825 теңге болса, Алматыда 3 800 теңге маңайында. Бұл қалалардағы жоғары сатып алу қабілеті бағаның жоғары деңгейде сақталуын қамтамасыз етіп отыр.
Инфографика 04: Тауық етінің өңірлердегі бағасы
Тауық еті: тұтынушының «құтқарушысы»
Тауық етінің бағасы басқаларға қарағанда тұрақтырақ және халықтың әлеуметтік әлсіз топтары үшін негізгі таңдау болып қалуда. Орташа баға – 1 661 теңге.
- Қымбат қалалар: Мұнда да Ақтау (1 960 тг) көш бастап тұр. Маңғыстау облысының табиғи-климаттық ерекшелігі мен жем-шөптің сырттан келуі кез келген өнімнің бағасына «үстеме» қосады. Талдықорғанда да баға жоғары – 1 891 теңге.
- Арзан қалалар: Ең төменгі баға Қызылордада (1 326 тг) байқалады. Сондай-ақ Ақтөбе (1 382 тг) мен Семей (1 435 тг) тұрғындары тауық етін қолжетімді бағада сатып алады.
- Орталық Қазақстан: Жезқазған (1 774 тг) мен Қарағанды (1 758 тг) қалаларында баға республикалық деңгейден сәл жоғары.
Импорт шырмауы: ет қайдан келеді?
Қазақстан ет экспорты бойынша әлемдік деңгейге шығуды мақсат еткенімен, ішкі нарықтың сұранысын өтеуде импорт әлі де шешуші рөл атқарып отыр. 2025 жылдың қорытындысы бойынша елге сырттан 68 949,9 тонна ет және ет субөнімдері әкелінген. Бұл тауар ағыны үшін мемлекет қазынасынан 104,4 млн доллардан астам қаржы жұмсалды.
Ет импортының географиясына үңілсек, біздің дастарқанымыздағы еттің «төлқұжаты» өте қызықты:
- Мұхит асып келген «стейктер»: елге келетін еттің басым бөлігі, яғни 48 153,7 тоннасы АҚШ-тан жеткізіледі. Бұл жалпы импорттың шамамен 70%-ын құрайтын үлкен көрсеткіш.
- ТМД-ның негізгі серіктесі: жақын көршілер арасында Украина сөзсіз көш бастап тұр. Ол жақтан бізге 11 335,2 тонна ет өнімі импортталған.
- Оңтүстік Америка лебі: дәмді етімен танымал Бразилия (2 436 тонна) мен Уругвай (1 239,3 тонна) да қазақстандық нарықта өз орнын нықтап алған.
- Тіл үйірер экзотика: тіпті алыс жатқан Жапониядан да (0,5 тонна болса да) ет әкелінгені нарықтағы талғамның әртүрлі екенін көрсетеді.
Бір қызығы, импорттық өнімдердің құны да өңірлерге қарай құбылып тұрады. Мәселен, Монғолиядан келетін 920 тонна еттің бағасы 2,6 млн долларға бағаланса, Латвиядан келген 721,9 тонна ет небәрі 274,4 мың долларды құраған. Бұл жеткізілетін еттің сұрпы мен сапасына (мәселен, мәрмәр еті немесе қарапайым субөнімдер) тікелей байланысты болуы мүмкін.
Осылайша, елде ет бағасының өсуі тек ішкі жағдайларға емес, сонымен қатар мұхиттың арғы бетінен келетін импорттық тасымал мен әлемдік нарықтағы доллар бағамына да тығыз байланған.
Баға неге әртүрлі?
Деректерді саралай келе, Қазақстандағы ет бағасына бірнеше фактор әсер ететінін көреміз:
- Логистика және тасымал: Ақтау сияқты өндірісі аз, бірақ импортқа тәуелді аймақтарда баға барлық ет түрі бойынша жоғары.
- Маусымдық фактор: 2025 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтер қысқа дайындық пен мерекелік сұраныстың әсерін көрсетіп отыр. Әсіресе, қой етіне деген сұраныс қыс айларында артатыны белгілі.
- Жем-шөп құны: 2024-2025 жылдардағы жем-шөп базасының өзгеруі қой мен ірі қара етінің өзіндік құнын көтеріп жіберді. Бұл инфографикадағы 2024 жылдан 2025 жылға дейінгі күрт өсімнен анық көрінеді.
- Урбанизация: Астана мен Алматы сияқты ірі қалалардағы делдалдардың көптігі мен сауда нүктелерінің жалдау ақысы еттің сөредегі бағасын 15-20%-ға қымбаттатады.
Қорытынды
2025 жылдың соңындағы көрсеткіштер Қазақстан нарығында ет өнімдерінің жаңа бағалық деңгейге шыққанын көрсетті. Егер бұрын сиыр еті ең қымбат өнім саналса, қазір қой еті көш бастап тұр. Тұтынушылар үшін ең тиімді нұсқа әлі де тауық еті болып қала бермек, бірақ оның да бағасы инфляциялық қысымнан ада емес.
