Жаңалықтар

Түркістан облысы Созақ ауданында орналасқан «Ақбикеш» (немесе «Ақсүмбе») тарихи мұнарасы құлады. Бұл туралы әлеуметтік желіде Жазушылар одағының мүшесі Төреғали Тәшенов жазды.

Мұнара «Ақсүмбе» ауылының маңында Қаратаудың етегінде орналасқан. Оны шамамен XII-XIII ғасырда Дешті-Қыпшақ тайпасы тұрғызған.

Ақынның жазуынша, мұнара Әмір Темір кезінде қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылған деген деректер бар.

Жылбек Керімбек есімді ұстаздың жазуынша, мұнараға Қазқайтажаңғыру мекемесі реставрация жүргізіп, ол тарихи ескерткіштер қатарында, мемлекет меншігінде болған.

«Қолда бар тарихи ескерткіштен айырылдық.  12-13 ғасырларда тұрғызылған «Ақбикеш» мұнарасы құлады. Дабыл қақтық, ешкім құлақ аспады. Жауын-шашын тимеу үшін төбесін жабу керек дедік. Олай істемеді, төбеден жауған жаңбыр, қар суы...

Премьер-министр Олжас Бектенов Алматыда өтіп жатқан DIGITAL Almaty форумына қатысып, Қазақстанда ЖИ-ді дамытуға қатысты жоспарын айтты.

«Тек IT мамандарын ғана емес, жасанды интеллектті күнделікті өмірде тиімді пайдалануды үйретуде кешенді тәсілді қолдану маңызды. Сондықтан біз алдағы бес жыл ішінде Қазақстанда осы салада 1 миллион адамды оқытуды басты мақсатымыз ретінде қойып отырмыз», – деді ол форумда сөйлеген сөзінде.

Сондай-ақ Бектенов ЖИ-ді дамыту үшін ЕАЭО елдерін күш біріктіруге шақырды. Ол үшін Alem.ai. халықаралық орталығында арнайы экожүйе құрылатынын мәлімдеді.

«Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев Alem.ai Халықаралық жасанды интеллект орталығы негізінде құзыреттер экожүйесін құруды тапсырған...

2024 жылдың желтоқсан айында ақша аударымдары жүйелері арқылы Қазақстанға 56,8 млрд теңге ақша аударылды. Ал Қазақстанға шетелден 19,5 млрд теңге жөнелтілген.

Желтоқсан айында ақша аудару жүйелері арқылы Қазақстанға жіберілген қаражат көлемі қарашамен салыстырғанда 9,7%-ға, ал аударымдар саны 16,9%-ға өскен.

Қазақстанға Ресей мен Түркиядан көп ақша аударылған

Ұлттық банк мәліметінше, бір ай ішінде елге 63,2 мың транзакция жасалып, жалпы сомасы 19,5 млрд теңге ақша аударылған. Қазақстанға ақша негізінен Ресей мен АҚШ-тан аударылған. Ресейден жөнелтілген ақша 4,2 млрд теңгені құраса, АҚШ-тан 3,3 млрд теңге аударылған.

Түркиядан 1,9 млрд теңге келген. Сонымен қатар Өзбекстаннан аударылған ақша...

Ағылшын футболының аңызы Сол Кэмпбелл Digital Almaty 2025 форумында Челсиге ауысқан қазақстандық жас футболшы Дастан Сәтпаев жайлы пікір білдірді.

Кэмпбелл жасанды интеллекттің футболдағы рөлі, скаутинг, жас таланттарды табу және Африкадағы жаңа жобасы туралы қазақстандық кәсіпкерлермен кездесулер өткізеді.

Сол Кэмпбелл өзбек футболшысы Абдуқодир Хусановтың «Манчестер Ситиге» және қазақстандық Дастан Сәтпаевтың «Челсиге» ауысуына пікір білдірді:

Бұл – ағылшын премьер-лигасының Орталық Азия футболына қызығушылығы артқанын көрсетеді. Егер қазақстандық ойыншылар кәсіби түрде дамуды жалғастырса, АПЛ мен Еуропаға жол ашылады, — деді Кэмпбелл.

Сондай-ақ, Дастан Сәтпаевты Челси футбол клубы қалай таңдады деген сұраққа жауап берді. Кэмпбеллдің айтуынша:

Көлік министрлігі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолымен жүру ақысын қымбаттататын бұйрық жобасын жариялады.

Министрлік бұл пайдаланушыларды жол ақысын төлеуге ынталандыру үшін жасалып отырғанын жеткізді. Егер төлем жүріп өткеннен кейін 15 күн ішінде жасалса, жол ақысы 50%-ға қысқарады.

Жаңа тарифтер

Жол ақысы айлық есептік көрсеткішпен есептелген. 2025 жылғы АЭК мөлшері – 3932 теңге.

– Жеңіл автомобильдер үшін – 0,14 АЕК (500 тг);

– 16 орынға дейінгі автобустар және жүк көтергіштігі 2,5 тоннаға дейінгі жүк автомобильдері үшін – 0,16 АЕК (629 тг);

– 32 орынға дейінгі автобустар және жүк көтергіштігі 5,5 тоннаға дейінгі жүк автомобильдері үшін – 0,28 АЕК...

Болат Жәмішев президент Қасым-Жомарт Тоқаев тапсырмасымен құрылған «Қазақстан халқына» қорының басқарма төрағасы қызметінен кетті. Бұл туралы қордың баспасөз қызметі хабарлады.

Мән-жайы

Жәмішев қордың 2022 жылы құрылуына ықпал етіп, оны үш жыл басқарды.

«Өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты Болат Жәмішев қордағы жұмысын аяқтауға шешім қабылдады», – делінген қор хабарламасында.

Жаңа басшы

Қоғамдық қорды 1 ақпаннан бастап Ләззат Шыңғысбаева басқарады. ол бұған дейін қор басқарма төрағасы орынбасарының қызметін атқарған.

«Басшылықтың ауысуына қарамастан, Қор өз қызметін әдеттегідей жалғастырады. Қордың қамқоршылық кеңесінің пікірінше, басшылықтың ауысуы қайырымдылық қызметін дамыту үшін қосымша мүмкіндіктер...

Қазақстанның 1223 елді мекені су басу қаупі бар аймақта орналасқан. Бұл туралы Сенаттағы Үкімет сағатында төтенше жағдайлар министрі Шыңғыс Әрінов айтты.

Су басу қаупі

Министрлік осы елді мекендерді қорғау үшін, инфрақұрылымды су тасқынына дайындау үшін жергілікті билік өкілдерімен бірге жұмыс жасап жатыр.

«Елді мекендерді қорғау үшін 576 шақырым қорғаныс бөгеттері тұрғызылып, нығайтылды. 164 шақырым арық жүйелер жөнделіп, салынды. Автомобиль және темір жолдардың астына 960 су өткізу арықтары салынып, арнайы жүйелер орнатылды. 74 өзеннің қауіпті учаскелерінде үш жүз шақырымнан астам тереңдету және жағалауды нығайту жұмыстары жүргізілді, – деп атап өтті Әрінов.

Бұдан бөлек, министр...

Су ресурстары және ирригация бірінші вице-министрі Болат Бекнияз үкімет сағатында Солтүстік Қазақстан облысындағы Сергеев және Петропавл су қоймалары 97-100%-ға дейін толып тұрғанын мәлім етті.

Болат Бекнияз бұл көлем аталған су қоймаларының ерекшелігі екенін айтып, судың ернеуінен асуы қауіп төндірмейтінін жеткізді. Оның сөзінше, артық су қоймалардан автоматты түрде қақпалардың жиегі арқылы ағызылып отырады.

«Су қоймаларының жоғары деңгейде толуы 2024 жылғы қарқынды өткен су тасқындарымен және жер асты суларының деңгейінің көтерілуімен байланысты, бұл су қоймаларына келетін судың ағынын арттырды. Су басу қаупін азайту үшін Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігі Есіл өзенінің су өткізу қабілетін арттыру бойынша жұмыстар жүргізуде, сондай-а...

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) 2025 жылдан біліктілігі жоқ инвесторлардың бірқатар бағалы қазғаз сатып алуына шектеу қойды. ҚНРДА Бағалы қағаздар нарығы департаментінің директоры Айдын Дәулетбақтың айтуынша, бұл шектеулер жеке инвесторлар бекер шығынға ұшырап қалмас үшін қойылған. Осы ретте білікті инветор деген кім, оған қандай талаптар қойылатынын түсіндірді.

Инвесторларға қойылған жаңа талаптар

ҚНРДА енгізген талаптарға сәйкес, кейбір қаржы құралдарын тек білікті инвесторлар ғана сатып ала алады. Бұған туынды бағалы қағаздар, депозитарлық қолхаттар (GDR/ADR) және бөлшек инвесторларға арналмаған өзге де қаржы құралдары жатады.

Депозитарлық қолхаттар – бұл шетелдік акциялардың белгілі бір санына иелік ету құқығын растайтын...

АҚШ Президенті Дональд Трамп доллардан бас тартамыз деген БРИКС елдеріне ескерту жасады. Егер олар өз валютасын шығаратын болса, Америкаға кіргізетін тауарларға 100%-дық тариф салынуы мүмкін. Бұл туралы ол Truth Social атты әлеуметтік желісіндегі парақшасында жазды.

«Біз олардан, мүмкін дұшпан елдерден, БРИКС-тің жаңа валютасын шығармауды және АҚШ-тың қуатты долларын ауыстыратын басқа валютаны қолдамауды талап етеміз. Онда 100 пайыздық тарифтермен бетпе-бет келіп, АҚШ-тың тамаша экономикасымен қош айтысуына тура келеді», – деп жазды ол парақшасында.

Трамптың сөзінше, «БРИКС–тің халықаралық саудада долларды ауыстыратындай ешқандай мүмкіндігі жоқ». Оны жасауға тырысатын кез келген ел «тарифтерді қабылдап, Америкамен қош айтысуға» дайын...

Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева әлеуметтік желі қолданушыларын «ойланбай әрекет етпеуге», сондай-ақ онлайн-платформаның бұғатталуы мүмкін жазбалар мен пікірлер қалдырмауға шақырды.

Министрдің айтуынша, былтыр 78 539 материалдың заңға қайшы екені анықталып, олардың 24,3%-ы ғана жойылыпты.

Желі қалай бұғатталады?

«Қазіргі уақытта интернет кеңістігінде бірқатар өзекті мәселелер қызу талқылануда. Мониторинг көрсеткендей, онлайн-платформаларда көбінесе заңға қайшы, қарапайым тілмен айтқанда, шындыққа жанаспайтын ақпарат жиі таралады», – деп ескертті ақпарат министрі.

Аида Балаева әлеуметтік желілік ресурстардың әкімшілеріне жауапкершілік артып отыр. Ақпараттарды жіті тексеруге, расталмағандарын таратпай, сүзгіден өткізуге, заңға томпақ келетін контенттерді жойып отыруға шақырды. Желіге жазба, пікір қалдырушыларға...

Су тасқынының алдын алу жұмысы аясында бірнеше министлік бірігіп әзірлеген «Tasqyn» болжау жүйесі ықтимал су басу аймақтарын 7 күнге дейін 85% дәлдікпен модельдей алады. Бұл туралы үкімет сағатында су ресурстары және ирригация бірінші вице-министрі Болат Бекнияз мәлім етті.

Мән-жайы

Оның айтуынша, ақпараттық жүйе төтенше жағдайлардың алдын алу бойынша жаһандық GLOFAS жүйесімен біріктірілген. Оған елдің, соның ішінде су тасқыны қаупі бар 17 мың өзеннің деректер базасы енгізілген.

«Жалпы, «Tasqyn» жүйесі су шығыны мен өзен деңгейінің 30 күнге дейінгі ұзақ мерзімді және 15 күнге дейінгі қысқа мерзімді болжамын жасай алады. Яғни су көлемін, келетін су деңгей...

Егер криптоқоржыныңызды 2025 жылы қалай әртараптандырсам деп ойланып жүрсеңіз, биткоин мен Ethereum-нен басқа да криптовалюта барын ескеріңіз. Әрине, инвесторлардың назары осы екеуінде болатыны сөзсіз. Дегенмен биыл бағасы өсуі мүмкін басқа да криптовалюталар бар. Олай болса, 2025 жылға арналған болжамдарға шолу жасайық.

Биткоин

Сөздің басын биткоиннан бастамаса болмас. 2024 жылы 43 000 доллардан бастап, бір жылда 120 пайызға өскен еді. Басында халвиң болғандықтан, инвесторлар BTC еселеп қымбаттайды деген болжам жасаған. Бір қызығы, бір жыл ішінде бағасының құбылғаны құдды америкалық әткеншектің тербелгеніндей әсер қалдырды. Олай дейтін себебіміз, бастапқыда 30 пайызға өсіп, кейін құлдырай жөнелді. Одан кейін бағам...

Қазақ тілін түсініп, сол тілде жауап бере алатын жасанды интеллект – Kаz LLM моделі жасалды. Бұл туралы Цифрлық даму министрлігіне қарасты Жасанды интеллект және инновациялар комитеті төрағасының орынбасары Мирас Закиев Digital Almaty форумында мәлімдеді.

Kaz LLM-ның ерекшелігі неде?

Алғашқы қарағанда, Kаz LLM әлемге танымал ChatGPT секілді мәтінмен жұмыс істейтін қарапайым құралға ұқсайды. Пайдаланушылардың сұраныстарын өңдеп, жауаптар құрастырады және түрлі тапсырмаларды орындайды. Алайда, оның басты айырмашылығы – қазақ мәдениеті мен менталитетін терең түсінуінде.

Kаz LLM Қазақстан тарихы мен мәдениетіне жақсы бейімделген, отандық әдебиеттермен, ғылыми еңбектермен және заманауи ашық дереккөздердегі контенттер енгізілген. Бұл модельдің ұлттық ерекшеліктерге бейімделуіне мүмкіндік берді.

Отбасылық бизнестің дәурені ұзағырақ әрі діңі берігірек болады. EY and University of St.Gallen жүргізген How the world’s largest family businesses are outstripping global economic growth зерттеуінде осындай тұжырым жасалған екен. Атап айтқанда, 2023 жылдың қорытындысы бойынша бір отбасының мүшелері бірігіп ашқан кәсіп басқа бизнестерге қарағанда екі есе көп табыс әкеледі деседі. Олай болса, отбасылық бизнестің қандай құпиялары болатынын, артықшылықтары мен кемшіліктерін, сондай-ақ, әлемге әйгілі әулеттердің кәсібін шолып шығайық.

Отбасылық бизнес деген не?

Отбасылық бизнес деген — бір отбасы мүшелерінің бақылауында болатын компания. Мысалы ағалы-інілі, әпкелі-сіңлілі, ерлі-зайыптылар бірігіп бастайды. Бастысы бизнес үлесінің кемінде 50 пайызына иелік етуі керек. Сәтті жүріп кетіп...

Италиядағы App Store және Google Play онлайн дүкендерінен қытайлық DeepSeek чат-боты жоғалып кетті. Оны мемлекеттік орган бұғаттаған.

Мәселенің мәні

Елдің жеке деректерді қорғауға арналған органы шұғыл түрде чат-боттың жұмысын тоқтату туралы шешім қабылдаған. Қытайлық Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence және Beijing DeepSeek Artificial Intelligence компанияларына итальяндық пайдаланушылардың деректерін өңдеуді шектеуді бұйырды. Шектеу шаралары орындалмағандықтан, олардың жұмыстарын бұғаттады.

Итальяндық органның ақпаратына сүйенсек, Deep Seek жасанды интеллектінің адам әңгімелерін түсінуге және өңдеуге арналған жүйесі бар. Жақын арада шыға салып, оны жүктеу жедел артқан және ол автоматты түрде қолданушылар туралы ақпарат жинай бастаған.

«Итальяндық пайдаланушылардың деректерін қорғау...

Ұлттық ұлан әскери қызметшілердің тамақтану рационына қазақтың ұлттық тағамдарын қосу бастамасын көтерді. Бұл туралы Ұлттық ұланның Бас қолбасшылығында Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі, Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК), ҰҚК Шекара қызметі және Төтенше жағдайлар министрлігінің тыл қызметі өкілдерінің қатысуымен өткен дөңгелек үстелінде ұсынылды.

Жаңа мәзірге қандай тағамдар қосылады?

Жаңартылған рационға қазақша ет, сірне, наурыз-көже, нарын, кеспе, бауырсақ және басқа да ұлттық ас түрлері енгізілмек.

«Әскери тамақтануға ұлттық тағамдарды енгізу – бұл аспаздық жаңалық қана емес, әскери қызметшілеріміздің жауынгерлік рухын нығайту мен мәдени бірегейлігін сақтаудағы маңызды қадам», – деп атап өтті Ұлттық ұлан Бас қолбасшысының тыл...

Экология министрлігі Қазақстанда тұран жолбарыстарының популяциясын қалпына келтіру және олардың санын арттыру мақсатында 1,1 миллиард теңгеден астам қаражат бөлуді сұрады.

Ведомствоның мәліметінше, амур және тұран жолбарыстары жеке түрлерге жатпайды. Осыған байланысты Қазақстан аумағына әкелінген жолбарыстар автоматты түрде тұран популяциясының бөлігі болып есептеледі.

Жолбарыстарының популяциясын қалпына келтіру

Бүгінде «Іле-Балқаш» табиғи қорығында екі жолбарыс – Богдан және Кума өмір сүріп жатыр. Бұл жоба 2017 жылы басталып, Қазақстанда бұрын жойылып кеткен тұран жолбарысын қайта көбейтуге бағытталған. Мамандардың айтуынша, Іле өзенінің бойындағы экожүйе мен қорықтың климаты жолбарыстардың өмір сүруіне қолайлы.

Министрліктің жоспарына сәйкес, биыл Ресейдің жабайы табиғатынан тағы үш-төрт жолбарысты...

Болгариядағы «Лукойл Нефтохим Бургас» мұнай өңдеу зауытын сатып алуға 7 үміткер қызығушылық білдірген. Олардың қатарында қазақстандық «ҚазМұнайГаз» бен мажарстандық MOL компаниялары бар. Бұл туралы елдің премьер-министрі Розен Желязков айтты.

Мәселенің мәні

РБК басылымының жазуынша, ресейлік Лукойл компаниясына тиесілі зауытқа болгариялық компаниялар қызығушылық танытпаған. Ресейлік компания зауытты шамамен 2 млрд долларға бағалаған. Келіссөздер ақпан айының басында басталады деп күтілуде.

«Бұл ретте Болгария мемлекеті әлеуетті сатып алушылар тізімінде жоқ. Әрине қаржы болса, халықтың қолдауы болса, сатып алуға болар еді, – деді премьер.

Парламентте сөз сөйлеген премьерді депутаттар зауытты мемлекет қаржысына сатып алуға шақырған. Алайда...

Қазақстандық аралас жекпе-жек шебері, жеңіл салмақта өнер көрсететін Асу Алмабаев EA Sports UFC 5 ойынының ойын кейіпкерлер қатарына енгізілді. Бұл туралы әзірлеушілер ойынның ресми сайтында хабарлады.

Асу Алмабаев ойында қолжетімді болуы үшін соңғы 1.19 нұсқасын орнату қажет. Осылайша, UFC 5-тағы екінші қазақстандық спортшы қосылды. Бұған дейін 2022 жылдың желтоқсанында ойынға алғаш болып Шавкат Рахмонов енгізілген еді.

Айта кетейік, Асу Алмабаев 1 наурыз күні октагонға шығады. АҚШ-тың Лас-Вегас қаласында өтетін жекпе-жекте ол бразилиялық Аллан Насиментомен күш сынасады.

2025 жылдағы қаңтар айының соңғы күнінде Қазақстанның көп бөлігіне қалың қар түсіп, екпінді жел соғады. Бұл туралы «Қазгидромет» болжамында жазылған.

Болжам:

Синоптиктердің болжауынша, елдің солтүстігінде қалың қар, боран, екпінді жел, тұман болжанады. Оңтүстікте, оңтүстік-шығыста — көктайғақ, қар жауады. Республиканың батыс облыстарында жауын-шашын болмайды.

«Қазгидрометтің» мәліметтері бойынша, түнде елдің солтүстігінде, шығысында және орталығында ауа температурасы –20 –28°C дейін төмендейді. Бірақ 1 ақпан күні түстен кейін термометр бағандары кері жылжып, күн жылына бастайды.

Маңызды қалалар:

Астанада күндіз -13 -15 °C, түнде -23 -25 °C, жауын-шашынсыз, желдің жылдамдығы-3-8 м / с.

Алматыда күндіз -2 -4 °C, түнде -7 -9 °C, қар жауып...

Доллар бағамының құбылуына байланысты Қазақстанда жаңа көліктер бағасының жылдан жылға өсуде. Бұған ішкі нарықта ұсыныстардың азаюы тағы қосыңыз. Осы жайттар қазақстандықтарды шетелден тізгінделген көліктерді сатып алуға ынталандыруда. Қазіргі таңда ең танымал бағыттар – Қырғызстан, Біріккен Араб Әмірліктері және Грузия. Бұл ретте әр нарықтың өзіндік ерекшеліктері, артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Оларды Kursiv.Media тілшісі қарастырып, талдап шықты. 

Қырғызстандағы аукциондардан көлік сатып алу

Қырғызстан қазақстандықтар үшін көлік сатып алу жағынан ең танымал бағыттардың бірі. Бұл географиялық жақындық пен бағалардың тиімділігіне де байланысты.

Осы тұста «бір туған» елдің аукциондарынан авто импорттаудың артықшылықтарына тоқталсақ:

30 қаңтарда Премьер-Министрдің орынбасары – Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу Еуропалық одақтың Қазақстандағы Елшісі Алешка Симкичті қабылдады деп жазылған ведомство сайтында

Кездесуде екі жақ Еуроодақтың Қазақстан азаматтары үшін визалық режимін жеңілдету мәселесін талқылады.

» Тараптар бұл бағыттағы келіссөздерге дайындықты жалғастыруға қатысты берік ұстанымын растады» – дейді сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі

Шенген визасын қазақстандықтарға жеңілдету туралы мәселесі бұған дейін де бірнеше рет көтерілген. 2017 жылдан бастап ЕО-ның барлық елінің азаматтары Қазақстанға визасыз кіре алады. Бірақ Еуропаға бару үшін қазақстандықтар күрделі процедурадан өтуі керек.

Өткен жылдың соңында Қазақстан СІМ вице-министрі Роман Василенко 2025 жылы виза мәселес...

Жапонияның SoftBank компаниясы ChatGPT атты ботты жасаған америкалық OpenAI стартабына 25 млрд долларға дейін инвестиция салады. Бұл туралы  CNBC жазады.

Шетелдік БАҚ-тың жазуынша, егер SoftBank млрд долларлық инвестициясын жасаса, OpenAI-дың ең ірі қаржылай демеушісі болады.

«Келіссөздер жалғасып жатыр. SoftBank OpenAI-дың негізгі капиталына саламыз деген қаржысы нақты мақсат», – деді бұл туралы журналистерге айтқан дереккөз.

Бұған дейін де жапониялық компания америкалық стартапқа инвестиция жасаған еді, бірақ қаржы қазіргіден әлдеқайда аз болатын. Оған дейін Microsoft та ChatGPT-ге 13 млрд доллар инвестиция жасаған.

Осы жылы Дональд Трамп елдегі ЖИ-ді дамыту үшін Stargate атты...