Қазақстанда мектеп салу қанша тұрады? Бір қарағанда, сұрақ оңай сияқты. Бірақ 350 орындық бір мектеп құрылысына жұмсалған қаржы – 924 млн теңге, ал 150 орындық екінші мектептің құны 2,3 млрд теңгені құрағанын көргенде, құрылысқа кететін қаржы тек орын санымен есептелмейтіні байқалады. Мектеп құнын салыстыру үшін ғимарат көлемін, жабдықтары мен құрылысқа кіретін жұмыстарды бірге қарау қажет.
Орташа баға – төрт миллиард
EC[ON]OMY басылымының Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенген шолуында 2026 жылдың 6 айында 30 мектеп пайдалануға берілгені жазылған. Олардың жалпы құны шамамен 125,64 млрд теңге, сыйымдылығы 16 640 оқушы орнына тең. Осы мәліметтерден бір мектептің орташа құны 4,19 млрд теңге, ал бір орынға шаққандағы сома 7,55 млн теңге болып шығады.
Бұл – тек алғашқы жартыжылдықта ашылған мектептердің арифметикалық орташа бағасы. Ол кез келген мектепті дәл осындай ақшаға салуға болады дегенді білдірмейді. Орташа көрсеткіш арзан және қымбат жобалардың арасындағы айырманы да жасырып қалады.
Бір мектеп салуға қанша ақша кетеді?
2026 жылы жарияланған бес жоба бойынша мектеп құрылысының жалпы құны мен бір оқушы орнына шаққандағы шығын айтарлықтай ерекшеленеді.
| Мектеп / өңір | Орын | Жоба құны | Бір орынға | Мәртебесі / дерек |
|---|---|---|---|---|
| Шымкент Қаладағы мектеп | 350 | 924 млн ₸ | 2,64 млн |
Пайдалануға берілген 2026 жылғы I жартыжылдық · дереккөз |
| Манадыр Ұлытау облысы | 80 | >1,2 млрд ₸ | >15 млн |
2026 жылғы қыркүйекте ашылған Қаржы көлемі · орын саны |
| Мергенсай Қызылорда облысы | 150 | 2,333 млрд ₸ | 15,55 млн |
2026 жылғы қаңтарда ашылған ресми дерек |
| Балпық би Жетісу облысы | 600 | 5,5 млрд ₸ | 9,17 млн |
Құрылыс жүріп жатыр Аяқталуы: 2027 жылдың соңы · Үкімет |
| Астана Нұра ауданы | 1 200 | 7 млрд ₸ | 5,83 млн |
Құрылысқа қаржы бөлінген 2026 жылғы тамыздағы мәлімет · Үкімет |
Есеп: бір оқушы орнының құны жарияланған қаржы көлемін жобалық орын санына бөлу арқылы есептелді.
Құрылысы аяқталған мектептердің нақты құны мен құрылысқа бөлінген қаражат бірдей көрсеткіш емес. Сондықтан бұл салыстыру жобалардың тиімділігіне түпкілікті баға бермейді. Деректер: 13.10.2026.
Орын аз, бірақ шығын көп
Шымкенттегі 350 орындық мектептің шолуда көрсетілген құны – 924 млн теңге. Бір орынға шамамен 2,64 млн теңге келеді. Бұл – есепті кезеңде пайдалануға берілген нақты нысан туралы мәлімет.
Ал Қызылорда облысының Мергенсай ауылындағы 150 орындық мектептің хабарланған құны – 2,333 млрд теңге. Ол 2026 жылғы қаңтарда ашылған. Бір орынға есептегенде 15,55 млн теңге шығады.
Мергенсай мектебінің орын саны аз болғанымен, жалпы құны Шымкенттегі нысаннан шамамен 2,52 есе жоғары. Бір орынға шаққандағы айырма шамамен 5,89 есеге жетеді. Бұл – назар аударуға тұратын алшақтық. Бірақ толық сметаны салыстырмай, оның себебін нақты айту немесе қаржы артық жұмсалды деп қорынтынды жасау асығыстық болады.
Үлкен мектептегі бір оқушы орны арзан ба?
Жетісу облысының Балпық би ауылындағы 600 орындық мектепке 5,5 млрд теңге бөлінген. Құрылысты 2027 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған. Бұл – аяқталған нысанның соңғы шығыны емес.
Ал Астананың Нұра ауданындағы 1 200 орындық мектеп құрылысына 7 млрд теңге бағытталған. 2026 жылғы тамыздағы ресми мәліметте құрылыс жұмыстары жүріп жатқаны көрсетілген.
Бұл цифрларды есептегенде, Балпық бидегі мектептің бір орнына 9,17 млн теңге, Астанадағы білім ордасындағы оқушы орнына 5,83 млн теңге келеді. Астанадағы мектептің сыйымдылығы екі есе үлкен болғанымен, оған бағытталған қаржы екі есе көп емес. Сондықтан бір орынға шаққандағы сома төменірек. Дегенмен бұл есеп екі жобаның барлық шығыны бірдей қамтылғанын дәлелдемейді.
Бағаға кірмей қалатын шығындар
Мектептің бағасын салыстырғанда маңызды сұрақтардың бірі – жарияланған сомаға не кіретіні. Ғимарат, жиһаз, зертхана жабдықтары, су құбыры, электр желісі мен кәріз бір сомамен есептелген бе, әлде бөлек қаржыландырылған ба?
Мысалы, Абай облысының 2026 жылы бекітілген тексеру комиссиясы есебінде Семейдің Водный кентіндегі 600 орындық мектепке инженерлік желілер салуға 2025 жылы 766,5 млн теңге бөлініп, 765,6 млн теңге игерілгені жазылған. Бұл шығын мектеп ғимаратынан бөлек қаралған.
Бір мектептің бағасына бүкіл инфрақұрылым желілер кіріп, екіншісінде олар бөлек төленсе, екі соманы тікелей салыстыру жаңылыстырады. Сондықтан мектептің толық құнын анықтағанда қосымша шығындарды да есепке алу керек.
Шағын мектеп неге қымбатқа түсуі мүмкін?
Оқушы орны аз болса да, мектепке жылу, су, электр, санитарлық торап және ортақ бөлмелер қажет. Осы шығындардың бір бөлігі орын саны азайған сайын дәл солай кемімейді. Сондықтан шағын мектепте ортақ шығын аз орынға бөлініп, бір орынның бағасы жоғары шығуы мүмкін.
Бұл – ықтимал экономикалық түсіндірме. Оны Мергенсайдағы баға айырмасының дәлелденген себебі деп қабылдауға болмайды. Нақты жауап үшін жобаның ауданы, жер жағдайы, инженерлік желілері және жабдықталуы тексерілуі керек.
Мектептің сапасы да есепке кіреді
Мектептердің құрылыс стандарты мен жабдықталуы бірдей емес. Үкіметтің 2026 жылғы мәліметінше, «Келешек мектептерінің» ауданы бұрынғы типтік мектептерден орта есеппен 15–20% үлкен, техникалық жабдықтау деңгейі төрт есе жоғары.
Сондықтан орын санымен қатар, балаларға қандай жағдай жасалғанын да қарау қажет. Бірақ жақсы жабдықталған мектеп деген атаудың өзі кез келген бағаны ақтай алмайды. Шығынның негізділігі нақты құжаттармен көрсетілуі тиіс.
