Әдетте аллергия иммундық жүйе сыртқы әсерге – тозаңға, тағамға, дәрі-дәрмекке немесе жануарлардың жүніне реакция берген кезде пайда болады. Бірақ кейде аллергияға ұқсас белгілер адамның өз ағзасына қатысты факторлардың әсерінен де туындауы мүмкін. Kursiv Health осыған байланысты сирек кездесетін төрт ерекше жағдай туралы ақпарат жинап, мұндай реакциялардың неліктен пайда болатынын қарастырды.
Айта кету керек, мұндай жағдайлардың барлығын классикалық аллергия деп атауға болмайды. Өйткені олардың пайда болу механизмі әртүрлі болуы мүмкін.
Өз теріне немесе терден шығатын заттарға реакция
Жаттығудан кейін немесе қатты қобалжығанда теріде ұсақ қызыл бөртпелер, қышу және күйдіру сезімі пайда болуы мүмкін. Кейде реакцияның күшейетіні сонша, адамға спортпен айналысу немесе ыстыққа төзу қиынға соғады.
Мұның ықтимал себептерінің бірі – холинергиялық реакция. Бұл кезде дене қызуы көтеріліп, адам терлегенде теріде қышитын қызыл бөртпелер мен ұсақ күлдіреуіктер пайда болады.
Дегенмен мұндай реакцияны барлық жағдайда «терге аллергия» деп атау дұрыс емес. Кей адамдардың иммундық жүйесі тер құрамындағы белгілі бір ақуыздарға жауап беруі мүмкін.
Зерттелген аллергендердің бірі – MGL_1304 ақуызы. Оны теріде қалыпты жағдайда кездесетін Malassezia globosa ашытқы саңырауқұлағы өндіреді. Бұл ақуыз тер құрамына түсіп, кей адамдарда иммундық реакцияны қоздыруы мүмкін.
Бұл кезде аллергенді танитын антиденелер іске қосылып, гистаминнің бөлінуіне әсер етеді. Соның салдарынан қышу, терінің қызаруы және ісіну пайда болады.
Яғни кей жағдайда иммундық жүйе терінің өзіне емес, оның құрамына түскен микроорганизм ақуызына реакция беруі мүмкін.
Мұндай жағдайды емдеуде көбіне екінші буын антигистаминдік препараттар қолданылады.
Көз жасына реакция
Адам жылағаннан кейін терісінде қышу, қызыл дақтар немесе ұсақ күлдіреуіктер пайда болуы мүмкін. Алайда мұны тікелей «өз көз жасына аллергия» деп атау дұрыс емес.
Мұндай белгілердің бір ықтимал себебі – аквагендік реакция, яғни тері суға тиген кезде күлдіреуіктер пайда болатын өте сирек жағдай. Белгілер жаңбырдан, душтан, терден немесе көз жасынан кейін де байқалуы мүмкін.
Бұл жағдайдың нақты механизмі әлі толық анықталмаған. Өз көз жасындағы белгілі бір ақуыздарға аллергия дамитыны туралы нақты дәлел жоқ. Жылаған кезде терінің үйкелуі немесе қорғаныш қабатының бұзылуы да тітіркенуге себеп болуы мүмкін.
Емдеу негізінен белгілерді бақылауға бағытталған. Әдетте екінші буын антигистаминдері қолданылады.
Шәуетке аллергия
Шәуетке аллергия шынымен кездеседі, бірақ көбіне адамның өз шәуетіне емес, серігінің шәуетіне реакция болады.
Шәует құрамында көптеген ақуыз бар. Кей адамдардың иммундық жүйесі олардың бірін қате танып, аллергиялық реакция туындатуы мүмкін. Болжамды негізгі аллергендердің бірі – простатаға тән спецификалық антиген (PSA).
Реакция кезінде күйдіру, қышу, қызару және шырышты қабаттың ісінуі байқалуы мүмкін. Кейде бөртпе, бет ісінуі, тыныс алудың қиындауы, тіпті анафилаксия да болуы ықтимал.
Сонымен қатар посторгазмиялық ауру синдромы (POIS) деген сирек жағдай бар. Ол оргазмнан кейін қатты шаршау, зейіннің төмендеуі, ашушаңдық және тұмауға ұқсас белгілермен көрінуі мүмкін.
Кейде POIS-ті «өз шәуетіне аллергия» деп атайды. Бірақ оның аллергия екені әзірге ғылыми тұрғыда дәлелденбеген. Зерттеушілер жүйке және эндокриндік жүйелердегі өзгерістерді қоса алғанда, басқа да себептерді қарастырып жатыр. POIS синдромының жалпы қабылданған емі әзірге жоқ.
Мұның бәрін аллергия деуге болмайды
Тершеңдік, көз жасы, жыныстық қатынас немесе етеккір циклі кезінде пайда болатын ерекше белгілердің бәрін бірден аллергия деп бағалауға болмайды.
Мысалы, тер реакциясында кейде мәселе адамның өз ақуызында емес, терге түскен саңырауқұлақ ақуызында болуы мүмкін. Ал өз көз жасына аллергия пайда болатыны әзірге дәлелденбеген.
Сондай-ақ серіктестің шәуетіне аллергия медицинада мойындалғанымен, оргазмнан кейінгі синдромның аллергия екені әлі нақты анықталмаған.
Сондықтан мұндай белгілер қайталана берсе, себебін өз бетінше анықтамай, дәрігерге қаралған дұрыс.
Тағы да оқыңыз: Неге кей адамдардың қан қысымы ұйқы кезінде төмендемейді – ғалымдар себебін анықтады.
