Бірі қазына тізгінін бірнеше ай ғана ұстады, енді бірі алты жылға жуық басқарды. Бірі министрлікке қайта оралса, бірі осы қызметке тағайындалған жалғыз әйел ретінде тарихта қалды. Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның қаржы министрі болған 15 тұлға кімдер және олар ел қазынасын қанша уақыт басқарғанын Kursiv Media шолып шықты.
Тәуелсіздікпен тұспа-тұс келген міндет
Қаржы министрінің жұмысы көпшілікке бюджеттегі сандар арқылы көрінеді. Бірақ сол сандардың ар жағында мектеп пен аурухана, жалақы мен зейнетақы, өңірлердің дамуы мен мемлекеттің күнделікті міндеттері тұр. Қазына тізгінін ұстаған әр министр осы қажеттіліктерді елдің қаржылық мүмкіндігімен үйлестіруге тиіс болды.
Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы қаржы министрі – Төлеубек Әбдіқадыров. Ол ведомствоны 1990 жылы, әлі кеңестік жүйе кезінде басқарып, 1992 жылдың қарашасына дейін қызмет атқарды. Оның министрлік кезеңі бұрынғы экономикалық байланыстар үзіліп, жас мемлекеттің дербес қаржы жүйесі қалыптаса бастаған уақытқа сәйкес келді.
1992–1994 жылдары министрлікті Еркешбай Дербісов басқарды. Қазақстанның ұлттық валютасы – теңге дәл осы кезеңде айналымға енді. Ел өз ақшасымен бірге дербес экономикалық саясат жүргізудің жауапкершілігін де мойнына алды. Осы министрдің тұсында салық та алғаш рет теңгемен жинала бастаған еді.
Қайта оралған министр
Александр Павловтың бұл тізімдегі орны бөлек: ол Қаржы министрлігін екі рет басқарған. Алғаш рет 1994–1998 жылдары қызмет атқарса, екінші рет 2002 жылдың қаңтарында тағайындалып, сол жылдың тамызына дейін жұмыс істеді. Екі кезеңді қосқанда, оның министрлік өтілі шамамен төрт жылға жетеді.
Павловтан кейін келген Сауат Мыңбаев ведомствоны 1998–1999 жылдары басқарды. Ораз Жандосовтың қаржы министрі ретіндегі қызметі де бір жылға толмады – ол бұл лауазымды 1999 жылы атқарды.
Одан кейін қазына тізгіні Мәжит Есенбаевқа өтіп, ол министрлікті 2002 жылдың қаңтарына дейін басқарды.
Жиі ауысқан басшылар
2000-жылдардың басында Қаржы министрлігінің басшылығы жиі жаңарды. Павловтың екінші тағайындауынан кейін, 2002 жылдың тамызында министр қызметіне Зейнулла Кәкімжанов келді. Ол 2003 жылдың маусымына дейін жұмыс істеді.
Оның ізін ала тағайындалған Ерболат Досаев министрлікті 2004 жылдың сәуіріне дейін басқарды. Екеуінің де бұл қызметтегі уақыты шамамен он айдан болды.
2004–2006 жылдары министр болған Арман Дунаевтан кейін ведомство тізгінін Наталья Коржова ұстады. Ол тәуелсіз Қазақстан тарихында қаржы министрі қызметін атқарған жалғыз әйел. Коржова министрлікті 2006 жылдың қаңтарынан 2007 жылдың қарашасына дейін басқарды.
Ең ұзақ мерзім – алты жылға жуық
Осы тізімде ведомствоны үздіксіз ең ұзақ басқарған тұлға – Болат Жәмішев. Ол 2007 жылдың қарашасында тағайындалып, 2013 жылдың қарашасына дейін қызмет атқарды. Алты жылға жуық уақытқа созылған бұл кезең жаһандық қаржы дағдарысы мен оның салдарын еңсеру жылдарын қамтыды.
Жәмішевтен кейін министр болған Бақыт Сұлтанов та бұл қызметте ұзақ отырған басшылардың қатарында. Ол Қаржы министрлігін 2013–2018 жылдары, шамамен төрт жыл он ай басқарды.
Қазіргі кезеңге дейін
2018 жылдың қыркүйегінде министр болып Әлихан Смайылов тағайындалды. Ол 2020 жылдың мамырына дейін қызмет атқарды. Одан кейін ведомствоны басқарған Ерұлан Жамаубаев 2024 жылдың ақпанына дейін жұмыс істеді. Оның қызмет кезеңі пандемия мен одан кейінгі экономикалық қалпына келу уақытына сәйкес келді.
2024 жылғы 6 ақпанда Қаржы министрі болып Мәди Такиев тағайындалды. 2026 жылғы 12 қарашадағы жағдай бойынша оның бұл қызметті атқарғанына екі жыл тоғыз айдан асты.
Министрлердің қызмет мерзімі әртүрлі болғанымен, олардың алдында тұрған негізгі сауал ортақ: елдің қажеттілігіне қаржыны қалай жеткізу керек? Сондықтан Қаржы министрлігінің тарихын тағайындаулар тізбегі арқылы да, сол жылдары мемлекет қаржысына түскен салмақ арқылы да оқуға болады.
