Жаңалықтар

Мамандық таңдарда ойы сан-саққа жүгіріп, кім боларын білмей жүргендерге көмектесетін маман бар. Ол — профориентолог. Бұл маман тест алып қана қоймай, жеке қалауыңыз, қызығушылықтарыңыз бен қажетіңізді ескере отырып, мансап құруға қол ұшын береді. Яғни адамның қай жерде әлсіз, қай тұста мықты екенін анықтайды. Одан соң еңбек нарығына анализ жасап, кәсіби жолын бастауға көмектеседі. Профориентация жасөспірім не студенттерге ғана емес, ересек, басқа салада жұмыс істеп көргендерге де артық етпейді. Олай болса, бүгінгі материалымызда профориентация деген не, маманға қашан жүгіну керек екенін талдаймыз.

Профориентация деген не?

Профориентация деген — біреуін таңдау үшін мамандықтармен жақынырақ танысу. Ол үшін адамның қабілеті мен білігіне...

Парижде Telegram мессенджерінің негізін қалаған Павел Дуров тергелмек. Полиция Telegram есірткі айналымы мен тағы басқа қылмысты ашуға мүдделі болмады деген айып тағып отыр.

Дуровтың ұсталуына кейбір танымал тұлғалар әлеуметтік желілер арқылы наразылығын білдірді.

«2030 жылы Еуропада мемге лайк қойғаныңыз үшін өлім жазасына кеседі», – деп мысқылдады Илон Маск X әлеуметтік желісінде.

Ал америкалық журналист Такер Карлсон Франция үкіметі мен барлау қызметінің цензурасына құлақ аспаған соң, Дуровты тұтқындады деген пікірін айтты.

«Павел Дуровтың (…) француз түрмесінде отырғаны – үкімет пен барлау агенттіктерінің талабы бойынша шындыққа цензура қоюдан бас тартатын кез келген...

Jusan Bank (толық атауы – First Heartland Jusan Bank) Kcell ұялы байланыс операторының 10% және одан да көп акцияларына иелік ете бастады деп хабарлайды KASE (Қазақстан қор биржасы).

10% және одан да көп акцияға ие Kcell акционерлерінің құрамы өзгертілді. Бұған дейін бұл тізімге «Қазақтелеком» (51% акция) және Ғалымжан Есенов (14,87%) кірген болатын. Енді оларға Jusan Bank қосылды. 2024 жылдың 30 маусымындағы жағдай бойынша банк акциялардың 9,08%-ын иеленді.

Құжатта қазір қаржы ұйымы иелігіндегі нақты үлес көрсетілмеген, алайда Kcell «Курсивтің» сұрауы бойынша банктің үлесін 0,93%-ға – 9,08%-дан 10,01%-ға ұлғайтқанын хабарлады. Ал «Қазақтелеком» мен ЕсеновтІң акциялары сол қалпында қалды.

Аты аталған үш...

Telegram мессенджерінің иесі, миллиардер Павел Дуров Париж әуежайында ұсталды. Оның Әзербайжаннан ұшып келгені мәлім болды.

TF-1 арнасының мәліметі бойынша 24 тамыз күні кешке Ле Бурже әуежайына жеке ұшағымен қонған Дуровты жандармдар бірден тұтқындаған.

Францияның Дуровты іздеуге жариялау туралы бұйрығын сот полициясының ұлттық басқармасы алдын ала тергеу негізінде шығарды. Енді прокуратура шешім қабылдаса, жуырда сот отырысы басталады. Жандармерия тергеушісі оның тергеу абақтысында отыратыны анық екенін айтқан.

Құқық қорғау органдары Павелді мессенджер арқылы заңсыз есірткі айналымына көмектесті, алаяқтықтың белең алуына, балаларға қарсы қылмыстың өршуіне кінәлі деп отыр.

Павел Дуров Ресей азаматы болған. Оның Ресейден кетіп қалғанына 10 жылдан...

«Жұрттан қалып қоятын болдым» деген үреймен әр нәрсенің басын шалатындар болады. Мұндай қорқынышты FOMO немесе fear of missing out деп атайды. FOMO синдромы кезінде адам басқалардың өмірі қызыққа толы, өз өмірі іш пыстыратындай сұрқай деп ойлайды. Айналасына қараса, бірі саяхаттап, енді бірі қымбат көлікті салоннан қолма-қол ақшаға алып, бірі алпауыт жобаларды іске асырып жатады. Ал өзі осының бәрінен тысқары қалғандай боп сезіледі. Бүгінгі материалымызда осы FOMO синдромы кімдерде және қалай пайда болады, онымен қалай күресеміз — осы туралы айтамыз.

FOMO синдромы деген не?

FOMO синдромы дегенде мұны бір ауыр психикалық-эмоциялық бұзылыс секілді естілуі мүмкін. Бірақ олай емес, алаңдамаңыз. Дегенмен...

Әлемде маймыл шешегі ауруының таралуын тоқтату үшін алдағы жарты жылда шамамен 135 миллион доллар қажет. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Тедрос Гебрейесус осылай деп мәлімдеді.

Ұйым басшысының сөзінше,  қауіпті індетпен күресуде халықаралық қауымдастық тарапынан кешенді шаралар мен бірлескен іс-әрекетті қажет етеді.

«Біздің болжамымызша, аурудың өткір кезеңінде маймыл індетін тезірек тоқтату үшін алдағы алты айда шамамен 135 миллион доллар қажет», – деді ол.

15 тамызда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы маймыл шешегінің өршуіне байланысты жаһандық төтенше жағдай жариялаған еді.

Айта кетейік, 22 тамызда Таиландта еуропалық туристен маймыл шешегінің жаңа, аса қауіпті штамы анықталды. Таиланд...

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ұлттық банк басшылығының жұмысын сынға алды. Басшылардың тиімді жұмыс істемеуініңң әсері ел азаматтарының әл-ауқатына кері әсерін тигізді деген қырғыз басшысы банк төрағасына сөгіс жариялады. Оның екі орынбасарын да қызметінен босатты.

Жапаров Ұлттық банк басшысы Мелис Тұрғынбаевқа «басшылық құрамының жұмысын тиісті деңгейде үйлестірмегені үшін» сөгіс жариялады. Орынбасары Манас Жақыпов «сенімнің жоғалуына байланысты», ал Қайып Күленбеков «берілген арыз бойынша» қызметінен босатылды.

Қырғызстан президенті  кадрлық шешімнің негізі себебін валюта бағамының тұрақсыздығы банк жүйесі мен ұлттық экономиканың тұрақтылығына кері әсерін тигізуімен байланыстырды. Президент әлсіз ақша-несие саясаты ел азаматтары мен кәсіпкерлердің жағдайын нашарлатқанын атап өтті.

Жуырда Қырғызстан президенті Садыр Жапаров діни...

Қазақстандықтар автотұрақ ақысын төлемегені үшін салынатын айыппұлға наразылық  танытып, петиция жариялады. Петиция авторлары автотұрақ үшін акы төлеу тетігі бүгінде қоғамда көптеген түсінбеушілік пен қиындық туғызып жатқанын айтады. epetition.kz порталында жарияланған петиция 27 тамызға дейін қолжетімді болады.

Мәселен, автотұрақ ақысын сол сәтте, я болмаса сол күні сағат 23:59-ға дейін төлеу қажет. Оның ақысы уақытылы төленбеген жағдайда әкімшілік айппұл салынады. Петиция авторлары оның сомасы автотұрақ құнынан едәуір жоғары екенін алға тартуда.  

«Көлік иелері автотұрақ ақысын төлеуден қашпайды, олар үлгермейді, ұмытып кетеді немесе автотұрақтың ақылы екенін білмейді. Қазір қалада тегін көлік қоятын орындар қалмаған. Аурухана, мектеп, балабақша және сауда...

Мұнай өңдеу зауыттары жұмысының маркетингтік схемасына көшуі – жаңашылдық. Оны қазақстандық монополияға қарсы ведомство саладағы бәсекелестікті арттыру үшін енгізген еді. Алайда жаңашылдық өзін-өзі ақтамады. Зауыттар мұнайдың көп бөлігін ескі өңдеу схемасы бойынша өңдеп жатыр. «Курсив» қазақстандық мұнай өңдеу нарығында статус-квоны сақтаудың немен байланысты екенін зерделеп көрді.

Кішігірім қайшылық

Қазақстандағы құрылымдық реформаларды экономистер (халықаралық та, қазақстандық та) елдің бірқатар салалық нарығындағы реттеудің өзгеруімен жиі байланыстырады. Бұл дегеніміз – аталған нарықтарды монополиясыздандыру және деолигополизациялау. Өз кезегінде бұл монополияға қарсы органның позицияларын күшейтуді білдіреді. Реформалардың кезекті пакетін іске асыра отырып, Ақорда 2020 жылғы қыркүйекте Үкімет құрамынан монополияға қарсы органды бөліп алды. Сол...

АҚШ Сауда министрлігі санкциялар тізімін жаңартып, оған тағы 123 компания қосты. Оның арасында Қазақстан мен Қырғызстанда тіркелген All Global Trading Elektronik Dis Ticaret Ltd Sti түрік фирмасы да бар. Бұл туралы ақпарат Америка үкіметінің федералды тізілімінде жарияланды.

Өнеркәсіп және қауіпсіздік бюросының мәліметінше, тізімдегі 123 компания АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігі немесе сыртқы саясатының мүдделеріне қайшы әрекет етеді.

Түрік компаниясының Қазақстан мен Қырғызстандағы филиалдарынан бөлек, санкцияларға 64 ресейлік және 42 қытайлық, сондай-ақ 8 түрік, 11 ирандық компания ілліккен. Бұған қоса, Канада, Кипр, Украина және БАӘ-нің бір-бір субъектілері санкцияға ұшыраған.

Ашық дереккөздегі мәліметтерге сүйенсек, All Global Trading Elektronik Dis Ticaret Ltd...

Ғылым және жоғары білім министрлігі магистратура бойынша мемлекеттік грант иегерлерінің тізімін жария етті.

Білім гранттары кешенді тестілеу нәтижелері бойынша конкурстық негізде берілген.

«Магистратура бойынша білім беру гранттарын тағайындау конкурсына ғылыми-педагогикалық бағыт бойынша 75 балдан, бейіндік бағыт бойынша 30 балдан жоғары жинаған оқуға түсушілер қатысты. Жалпы конкурсқа 15 196 адам қатысты»,- делінген министрлік хабарламасында.

Болашақ магистранттарды ЖЖОКБҰ-на қабылдау 28 тамызға дейін жалғасады

Грант иегерлерінің тізімін ҚР ҒЖБМ Telegram арнасынан және Ұлттық тестілеу орталығының ресми сайтынан көруге болады.

3 тамызда қазақстандық абитуриенттер үшін жоғарғы оқу орындарына арналған мемлекеттік гранттар тізімі жария болған еді. 

Жоғары білім...

Демалысты пайдалы әрі қызықты өткізу үшін тарих пен мәдениетке арналған Qalam порталында жарияланған материалдар топтамасын ұсынамыз. Осы аптада Шығыстың ұлы режиссерлері очерктер сериясының төртінші шығарылымы, шайыр татитын, жасалуы қиын Лапсанг сушонг шайы, Парижді бағындырған қазақ балуаны және Дауылбай, Жетісудан табылған ірі петроглиф кешені жайлы материалдар жарық көрді.

Париж көрген жеңімпаз!

Қазақтың аты аңызға айналған балуаны Қажымұқан Мұңайтпасов. Қажымұқан бірнеше дүркін әлем чемпионы, әйгілі палуан Иван Поддубныйдың досы, соңғы рет жеңіс тұғырын Парижде бағындырған. Әлем тарихында ізі қалған Қажымұқан туралы толығырақ материалдан оқыңыз.

Шығыстың ұлы режиссерлері

Жапондық аниме режиссері Макото Синкайды жұрт ессіз романтик деп жатады. Бәлкім...

Қазақстан, Қытай және Ресейдің полиэтилен өндіретін зауытты салу жөніндегі бірлескен жобасында күрделі салымдар (құрылыс-монтаждау жұмыстары, жабдықтарды, құрал-саймандарды, инвентарларды сатып алу және т.б.) шамамен 7 млрд доллардан 9 млрд долларға дейін болуы мүмкін. Бұл туралы Қазақстан қор биржасындағы (KASE) эмитент күнінде мұнай өнеркәсібі компаниясы басшысының орынбасары Диана Арысова мәлім етті. Алайда бұл тек ҚМГ немесе барлық үш қатысушының күрделі салымдары бола ма, соны нақтыламады.

 «Бұл жоба үшін күтілетін күрделі инвестиция деңгейі, 1 миллиард долларды алып-қосқанның өзінде, шамамен 8 миллиард долларды құрайды. Бұл әлі болжам болғандықтан, нақты соманы атау мүмкін емес. Шымкент мұнай өңдеу зауыты мен CASPI BITUM...

Қазақстанда проблемалық кредиттер қорының өкілеттігі кеңейеді. Алдағы уақытта жеке компаниялар инвестициялық жобаларды, соның ішінде тоқырауға ұшыраған жобаларды қордың басқаруына бере алады. Қаулы жобасын Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі әзірледі. Құжат «Ашық НҚА» сайтында жарияланды.

ПКҚ-ның жаңа міндеттеме алуына Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі келісім берді. Қор активтерді басқарғаны үшін сыйақы алады. Оның міндеттеріне «қаржылық және экономикалық сауықтыру, оған берілген жобалардың құны мен инвестициялық тартымдылығын арттыру» кіреді. Бұл қызмет индустриялық-инновациялық қызмет пен агроөнеркәсіптік кешен субъектілеріне ұсынылатыны нақтыланды.

Проблемалық кредиттер қоры жұмыс істемейтін несиелерден құтылғысы келетін банктерге көмек көрсету үшін 2012 жылы құрылған. Құрылған сәттен бастап қорды Ұлттық банк басқарды...

Отбасындағы мәселелердің дені қаржыға келіп тіреледі. Мұны психологтар растайды. Бюджетті дұрыс бөлмегендіктен, әркім міндетін шегелеп алмағаннан екі арада түсініспеушілік туып, ақыр соңы ажырасуға әкеліп соғуы мүмкін. Сондықтан бұл мәселеге бейқам қарауға болмайды. Бүгінгі материалымызда отбасылық бюджеттің модельдеріне шолу жасап, ақшамен қарым-қатынастың маңызы жайлы айтамыз.

Отбасылық бюджеттің қандай түрлері болады?

Қазір нарық заманы болғандықтан, үйде күйеуі де, әйелі де жұмыс істей береді. Бірақ әр үйде сол тапқан табысты жаратуға қатысты ереже әртүрлі. Бір отбасыда барлық ақша ер адамның қолында болады. Енді бір жанұяда әркім өз тапқанын өз қалауынша жұмсайды. Үшінші бір шаңырақта ортақ ұстайды. Жалпы алғанда барлығына бірдей дұрыс нұсқа...

Америкалық Skydance Media бірігу туралы өзара келісімді бұзды деп Paramount Global (SPB: PARA) медиахолдингін айыптап отыр. Бұл жөнінде The Wall Street Journal жазды.

Бірігу туралы келісімге сәйкес, Paramount компаниясы 45 күн ішінде оны сатып алу бойынша балама ұсыныстарды сұрауы және қарауы тиіс еді. Сәрсенбі, 2024 жылдың 21-і тамызы – осы мерзімнің соңғы күні, компания миллиардер Warner Music Group-тың бұрынғы басшысы кіші Эдгар Бронфман өтініш жолдағанын және Бронфман атынан әрекет ететін инвесторлар консорциумға қатысты мерзімді 5 қыркүйекке дейін ұзартқанын хабарлады.

Skydance Бронфман қолайлы ұсыныс жасамағандықтан, Paramount-тың мұндай шешім қабылдауға құқы жоқ деп есептейді. Компания келісімді бұзу құқығын пайдаланудан уақытша бас тартатынын...

Ресейдің Вологорад облысы Суровкино қаласының қатаң режимдегі №19 түзету мекемесінде бүлік шықты. Түзету колониясында өтіп жатқан тәртіптік комиссия отырысында жазаны орындау жөніндегі федералды қызмет мамандарына тұтқындар шабуылдады.

Олардың саны шамамен 3-4 адам деген болжам айтылуда. Сотталушылар өздеріне автокөлік пен қару-жарақ беруді, айып абақтысынан жерлестерін босатуды талап етіп отыр.

Ақпарат құралдары колонияның бір қызметкері қаза болды деген деректі алға тартты. Волгоград облысының губернаторы Андрей Бочаров ЖОФҚ зардап шеккен төрт қызметкері Суровикино орталық аудандық ауруханасына жатқызылғанын хабарлады. Өңірілік денсаулық сақтау комитетінің мәліметінше, олардың екеуінің жағдайы мүшкіл. Тағы екеуінің жағдайы орташа ауыр деңгейде деп бағаланып отыр.

Қазіргі уақытта кепілге алынғандарды құтқару бойынша жедел...

Freedom Holding Corp. құрамына кіретін Freedom Broker өз кеңсесінде жүргізілген тексеру амалдары 2021 жылғы Kcell акцияларының саудасына қатысты тергеу амалдарының аясында жүргізілгенін хабарлады. Қаржылық мониторинг агенттігі бірқатар клиенттер мен олардың телекомоператордың бағалы қағаздары бойынша жасасқан мәмілелеріне қызығушылық танытты деп хабарлады компаниядан «Курсивке».

«Freedom Broker бірқатар БАҚ-да жарияланған, 2024 жылғы 23 тамызда компанияның Алматы қ., Әл-Фараби даңғылы, 77/7 (Esentai Tower бизнес орталығы) мекенжайы бойынша орналасқан компанияның бас кеңсесінде уәкілетті органдар «Фридом Финанс» АҚ жекелеген клиенттерінің бағалы қағаздармен жасасқан операцияларына қатысты қылмыстық тергеп-тексеру шеңберінде жедел-іздестіру шараларын жүргізгені туралы ақпаратты растайды. Атап айтқанда, іс «Қазақтелеком» АҚ-ның Kcell акцияларын KASE...

Оңтүстік Корея билігі қоғамдық зарядтау станцияларына электр көліктерінің аккумуляторларын 80% жоғары зарядтауға тыйым салуды көздеп отыр деп жазады Carscoops.com басылымы.

Сонымен қатар аккумулятордың заряды 90%-дан асатын электр көліктеріне жерасты тұрақтарына қоюға тыйым салынады. Ережелер қыркүйек айының соңына дейін енгізілуі мүмкін.

Осы айда Сеулде тұрғын үй кешенінің жерасты тұрағында тұрған Mercedes-Benz EQE өртеніп кетті. Жергілікті ақпарат құралдарының хабарлауынша, салдарынан өрттен жақын маңдағы 880 көлік зақымданған. Бұған қоса 1600 үй бір апта бойы жарықсыз және сусыз күн көруге мәжбүр болған.

Елдегі электромобиль бойынша, мамандар бұл ережелерге қарсы. Батареяны зерттеу орталығының қызметкерлері толық зарядталған батареялардың өрт шығу қаупін арттыратыны туралы ешқандай дәлел...

Таяуда Қазақстанда жеңілдетілген несие берудің жаңа бағдарламасы іске қосылады. Бұл ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысатын кәсіпорындарға қатысты.

Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ербол Тасжүрековтың сөзінше, биыл Үкімет 2028 жылға дейінгі ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді дамытудың кешенді жоспарын қабылдаған.

«Жақында ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысатын кәсіпорындар қатыса алатын жеңілдетілген жаңа несие бағдарламасы іске қосылады. Олар 5% мөлшерлемемен несиені отандық шикізат сатып алу үшін пайдалана алады. Қазіргі кезде осы мақсаттарға 30 млрд теңге бөлу мәселесі қарастырылып жатыр», – деді вице-министр орталық коммуникациялар алаңында өткен брифингте.

Сонымен қатар 2025 жылдан бастап агроөнеркәсіптік кешен субъектісі субсидия алуға өтінім бермей, бірден арзаныра...

Алматы облыстық сотында банкир Ержан Тәтішевті өлтіргені үшін сотталған Мұқтархан Тоқмадиді мерзімімен бұрын бостандыққа шығару туралы шешімге қарсы жәбірленуші тараптың аппелляциялық шағымы қаралды.

Жәбірленуші тарап бұл шешімге үзілді-кесілді қарсы екенін білдірді. Ержан Тәтішевтің інісі Еркін Тәтішевтің адвокаттары мерзімімен бұрын босату шарттарына Тоқмадидің іс-әркеттері сәйкес келмейтініне баса назар аударды.

Жәбірленші тараптың пікірінше, Тоқмади ешқашан өз кінәсін мойындамаған. Жасаған қылмысына шынайы өкініш білдірмеген. Мұны оның баспасөз құралдарына берген сұхбаттарынан аңғаруға болады. Тоқмади онда бұл қылмысқа қатысы жоқ екенін, қысым көрсетілген соң, мойындауға тура келгенін айтады.

Десе де, олардың пікірінше, қазақстандық және америкалық тергеушілер оның кінәсін толық дәлелдеп берген. Мемлекеттік органдары арнайы тексеру...

Каспий құбыр консорциумы (КҚК) 2024 жылдың бірінші жартыжылдығында 33,21 миллион тонна мұнай жөнелтті. Бұл туралы «ҚазМұнайГаз» есебінде жазылған.

Құжатқа сүйенсек, 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында КҚК 32,2 млн тонна мұнай тасымалдады. Мәселен, 2024 жылдың қаңтар-маусым айларында жүк жөнелту көлемі 3,1%-ға өсті.

Қаңтар-маусым айларында КҚК арқылы тасымалданған мұнайдың ішінде ҚМГ үлесі 6,89 млн тоннаны құрады.

«ҚазМұнайГаз» есебінде КҚК жүйесі бойынша мұнай тасымалдау тарифі тоннасына 36 доллар деңгейінде қалғанын атап өтілген.

Каспий құбыр консорциумы – ірі халықаралық мұнай жеткізу жүйесі. Ол Қазақстан батысынан (негізінен Теңіз, Қарашығанақ және Қашаған кен орындарынан) Қара теңіздегі Новороссийск (Ресей) портына жақын орналасқан терминалдарға мұнай жеткізу үшін құрылған...

Астанада ауыр жүк көліктеріне 3 миллион 700 мың теңгеге дейін айыппұл салынуы мүмкін. Қыркүйек айында қалада көлік өлшейтін автоматтандырылған жүйе іске қосылады. Бұл туралы Астана қаласының әкімдігі хабарлады.

Әкімдіктің мәліметінше, бұл жүйе ауыр жүк көліктерінің салмағын бақылауға, қаланың көлік инфрақұрылымының жалпы деңгейін жақсартуға, өзге де көліктердің кедергісіз жүруі үшін қолайлы жағдайлар жасауға мүмкіндік береді.

Жүйе қазірдің өзінде сынақ режимінде жұмыс істейді. Автоматтандырылған өлшеу жүйесі Павлодар, Қарағанды, Қостанай, Көкшетау, Қосшы қалаларынан келетін кіреберісте тұр. Сондай-ақ Қараөткел және Малотимофеевка кенттері тарапынан орнатылған. Соңғы айда 10 мыңнан астам бұзушылық тіркелді.

«Қазақстан Республикасының автомобиль жолдарымен жүруге арналған автокөлік құралдарының рұқсат етілген...

Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі мен Ресей Федерациясының Энергетика министрлігі Еуразиялық экономикалық одақ хаттамасына «Конденсат» мұнай өңдеу зауытына қатысты өзгеріс енгізді. Өзгерістерге сәйкес, компания АИ-92 және АИ-95 маркалы бензинін ЕАЭО аумағынан тыс жерлерге экспорттау құқығына ие болады. Бұл жайлы компанияның 2023 жылға арналған есебінде жазылған.

Ал «Конденсат» компаниясына «Бірінші шина компаниясы» ЖШС мұнай жеткізіп отырады. Аталмыш ЖШС компаниямен осындай келісімшартқа отырған. Келісімшартқа сәйкес «Бірінші шина компаниясы» 2024 жылы топқа ай сайын 30 мың метрикалық тонна дистиллят газ конденсаты мен шикі мұнай жеткізуге міндетті. Компания есебінде бұл көлем зауыттың 90-95% бензин жөнелтуіне мүмкіндік беретіні жазылған. Құжатта соңғы екі жылда шикізат...