Жаңалықтар

Коллаж: kursiv.media

Қайрат Боранбаевтың құны 33,75 млрд теңгені құрайтын дүние-мүлкі мемлекет меншігіне өтті. Атап айтқанда, «Алмалы» сауда орталығының ғимараты, Unity Hall ЖШС, «Алматы Тауэрс» бизнес орталығы мен Fitnation фитнес клубтар желісі.

ҚМА-ның хабарлауынша, мемлекет меншігіне жалпы құны 33,75 млрд теңге болатын кеңсе, сауда және ойын-сауық кешені, сондай-ақ сауықтыру және фитнес желісі өткен.

«Атап айтқанда, оңтүстік мегаполистің орталығында орналасқан «Алмалы» сауда орталығының ғимараты, сондай-ақ жалға беру және мүлікті басқарумен айналысатын «Unity Hall» ЖШС. «Алматы Тауэрс» бизнес орталығында орналасқан нысанның ауданы 11 мың шаршы метрден асады. Сондай-ақ, «Fitnation» фитнес клубтар желісі мемлекет меншігіне өтті. Нысандар...

Фото:shutterstock.com

Депутаттар ең төменгі зейнетақы мөлшерлемесін ең төменгі жалақы мөлшерімен теңестіруді ұсынып отыр. Ал ең төменгі жалақы мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейін ескере отырып бекітіледі. «АMANAT» фракциясының депутаттары Еңбек және әлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсеноваға осы мәселені көтеріп депуттық сауал жолдады.

Депутаттық сауалды оқыған Әділ Жұбанов Үкімет ендігі уақытта Қазақстанның әрбір азаматының лайықты қарттығын қамтамасыз етуге ұмтылуы тиіс деп тұжырымдайды. Өйткені қазіргі ең төменгі зейнетақы – 57 853 теңгеге өмір сүру мүмкін емес.

«Сондықтан да, жаңа зейнетақы реформасын жасақтап, ең төменгі зейнетақыны мөлшерлемесін ең төменгі жалақы мөлшерімен теңестіруді ұсынамын», – деді ол.

Депутатты...

«Бір белдеу, бір жол» халықаралық ынтымақтастығының III форумының ашылу рәсімінде сөз сөйлеген Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл жобаны Қытай елінің бастамасымен жүзеге асқан «ХХІ ғасырдың мегажобасы» деп атап өтті. Сонымен қатар, бұл жоба аясында «Қазақстан халықаралық маңызға ие көлік-логистикалық торапқа айналуға барынша күш салып отыр», деп атап көрсетті

«Осы жобаға қатысушы мемлекеттердің бастамалары арқасында Азия, Еуропа және Африканың 150-ден астам елі тарам-тарам теміржолдар желісі, жоғары жылдамдықты күре жолдар және теңіз жолдары арқылы байланыс жасап отыр. Бұл жоба әлем экономикасының жылдам құбылып тұрған жағдайында қазіргі заманның аса күрделі сын-қатерлеріне тиімді төтеп бере алатын және мемлекеттеріміз үшін...

«Байланыс және коммуникациялық технологиялар», «В055 – Математика және статистика», «В063 – Электротехника және автоматика» сынды мамандықты таңдаған талапкерлердің өтініші ескерілетін болды. Бұған қатысты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек мәлімдеме жасады.

2024 жылғы Ұлттық бірыңғай тестілеу жаңалықтарына қатысты Ғылым және жоғары білім министрі түсініктеме берді. Саясат Нұрбектің айтуынша, бейіндік пәндерді біріктіру жобасының ережелері қайта пысықталып, мамандық таңдауға қажетті кейбір пәндер комбинациясы өзгеріссіз қалған:

«В059 – Байланыс және коммуникациялық технологиялар», «В055 – Математика және статистика», «В063 – Электротехника және автоматика» білім беру бағдарламаларының топтарына түсуші үміткерлер «Математика-информатика» комбинациясын тапсыруға міндетті болды. Алайда, болаша...

Мәжілісте депутаттарының бастамашылығымен әзірленген  Cалық кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі және оған ілеспе салық салу мәселелері бойынша заң жобалары қарастырылды.

«Біз Салық кодексінің жобасын желтоқсанда дайын болады деп күтіп жүрміз. Бұл мәселеде депутаттардың көп сұрағы бар. Небары 1,5 жыл ғана уақыт қалды. Осы орайда жаңа кодекстің концепциясының жоқтығы таңғалдырады. Нақты жоспар жоқ. Салық саясатында не өзгеретіні түсініксіз. Біз бұл кодекстің редакциясын көрген жоқпыз. Менің ойымша бұл құжат парламентке енгізілмей тұрып, үкімет оны жария талқылауға шығаруы керек. Оның үстіне жаңа кодекс 2025 жылдың 1 қаңтарынан іске қосылуы керек. Уақыт тым аз қалған секілді. Енді менде...

Ұлттық режимнен алып қоюды белгілеу туралы жаңа қаулы қабылданды. Қаулыда ұлттық режимнің жаңа шарттары нақтыланған. Бұдан былай шетелде өндірілген А3 және А4 форматтарындағы хат, баспасөз немесе басқа да графикалық мақсаттарға арналған қағаз өнімдері Мемлекеттік сатып алуға қатыстырылмайды.

дереккөз: primeminister.kz

Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алу процесінде отандық өндірушілерге басымдық берілмек. Арнайы тізілімге қазақстандық тауарлар, жұмыстар мен қызметтер қарастырылады. Қазақстандық әлеуетті өнім берушілер өндірген тауарлар Мемлекеттік сатып алуға қатыстырылады.

Айшықтай кетейік, Үкіметтің мемлекеттік сатып алуға қатысты 2023 жыл, 13 қазандағы № 904 қаулысы 28.10.2023 жылы қолданысқа енгізіледі. Тыйым салу мерзімі – екі жыл.

Еске сала кетейік, мемлекеттік сатып...

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Арнайы мақсаттағы «А» қызметі 8-19 қазанда Астанада террористерді жою бойынша оқу-жаттығу өткізеді.

Астана қаласының өндірістік аймағында өтетін «Күз-2023» тактикалық жаттығуы барысында кепілге алынған кісілерді босату мен террористерді жою бойынша кешенді жаттығу әрекеттерін орындау жоспарланған.

«Сондай-ақ, оқу-жаттығу шеңберінде өзге аумақтардын терроризмге қарсы операциясының шартты ауданына ҰҚК арнайы мақсаттағы бөлімшелерін жөнелту бойынша шаралар қарастырылған», делінген хабарламада.

28 тамыз күні Президент қабылдауында болған ҰҚК басшысы Ермек Сағымбаев Қазақстан аумағында террористік актілердің алдын алу туралы баяндаған болатын.

Террористік қылмыстар бойынша 7 сотқа дейінгі тергеу амалдары басталып, 3 экстремист сотталғанын айтқан еді. Сонымен қатар, терроризмге қарсы іс-қимыл шараларын жетілдіру мақсатында ҰҚК Терроризмге...

2023 жылдың 1 тамызындағы жағдай бойынша мемлекеттік бюджетке 15 377,7 млрд теңге түскен. Экономикалық зерттеулер институтының сараптамасына сәйкес, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1 981,5 млрд теңгеге немесе 14,7%-ке артық.

Мемлекеттік бюджет түсімдерінің өсуіне негізінен салық түсімдерінің оң динамикасы әсер еткен. Нәтижесінде бюджеттің салық кірістері 25,6%-ға өсіп, абсолюттік мәнде өсім 2 471,7 млрд теңгені құраған.

Салық түсімдерінің құрылымында 2023 жылдың алғашқы 8 айында ең үлкен өсімді ҚҚС (қосымша құн салығы) көрсеткен. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ҚҚС түсімдері 1 058,1 млрд теңгеге яғни +38,8%-ға артқан.

Ал 2023 жылдың келесі 4 айында мемлекеттік бюджет 37,4%-ға немесе...

Қаржы саласында жасанды интеллекті пайдалану қарқыны күн өткен сайын артып келеді. Ол дүрмектен Қазақстан да қалыс қалған емес. Бизнес-процестерді оңтайландыру, банк өнімдерін жақсарту, тәуекелдерді бағалау, ақпараттық жүйелерді интеграциялау үшін отандық банктер AI (жасанды интеллект) және ML (машинаны үйрету) технологияларын белсенді қолданып жүр. Ендеше, «банктер Big Data мен машинаны үйрету технологиясын қалай және не үшін енгізіп жатыр?» деген сауал тұрғысында сала мамандарының пікірлеріне шолу жасайық.

Киберқауіпсіздік: жасанды интеллект алаяқтардан қалай қорғайды?

Кристина Дорош, Орталық Азия мен Әзірбайжандағы Visa өңірлік компаниясының вице-президенті:

 «Жасанды интеллектінің финтехте қолданылуы туралы тақырып қазір өте қызық әрі «хайпқа» толы деуге болады. Олай болуы да бекер емес...

Астана әуежайы БАӘ-нің Terminals Holding компаниясының басқаруына берілді. Бұл жайлы Үкімет үйінің баспасөз қызметі хабарлады.

«ҚР Премьер-Министрі Әлихан Смайыловтың Түркістан облысына жұмыс сапары барысында шетелдік инвестор – БАӘ-нің Terminals Holding компаниясымен Астана әуежайын мультимодальді хаб ретінде дамыту жөніндегі ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Инвестор елорда әуежайының қызметіне жан-жақты баға беріп, кейіннен жолаушыларға қызмет көрсету сапасын және жалпы әуе айлағының тиімділігін арттыру үшін жедел басқаруды өз қолына алады», делінген хабарламада.

Инвестор бірінші кезекте – ұшу-қону жолағын реконструкциялауды және оны одан әрі жаңғыртуды жоспарлап отыр. Дайындық жұмыстарын және елорданың қысқа мерзімді құрылыс маусымын ескере...

Қырғызстанда алтын құймаларын сату 2015 жылдан басталды. «Қырғызалтын» тек ең ауыр — 100 грамм көлеміндегі алтынды өндірді. Елде кішігірім құймаларды өндіруге мүмкіндік болмады. Яғни қажетті технологиялық жабдықтар болмағандықтан. Сондықтан салмағы 1, 2, 3, 5, 10 грамм және 1 унция құймалар Қазақстаннан әкеліп отырды.

Қырғызстанның Президенті Садыр Жапаров мәселені шешіп, шағын салмақтағы өлшенген алтын құймаларын шығару бойынша Министрлер Кабинеті Төрағасының орынбасары Бақыт Торобаевқа кәсіпорын құруды тапсырды.

Алтын құймаларды өндіру үшін Италия мен Германияның озық заманауи технологияларын пайдалану жоспарлануда. Жалпы ауданы 1,5 мың шаршы метр алтын құймаларын шығаратын кәсіпорынды пайдалануға беру 2024 жылдың бірінші тоқсанына жоспарланған. Ғимараттың құрылысы «Қырғызалтын»ААҚ-ның өз қаражаты...

Алдағы уақытта елімізде мопед көлікттері міндетті тіркеуді және ал жүргізушілеріне рұқсат куәліктерін беруді енгізу қарастырылуда. Бұл туралы Ішкі істер министрінің орынбасары Игорь Лепеха Үкіметтегі брифингте мәлімдеді.

Жаңа талаптарды енгізуді кім ұсынды. Игорь Лепеха бұл ұсынысты Ішкі істер министрлігінің өзі бастамашылық еткенін және мопед жүргізушілерінің, әсіресе Алматы мен Астанада жол қозғалысы ережелерін бұзуы салдарынан жол-көлік оқиғасының саны артқанын мәлімдеді.

«Мәселе күрделі, мопедтерді тіркеу, мемлекеттік нөмірлік белгілер мен жүргізуші куәлігі мәселесі бойынша Мәжіліске ұсыныс енгізілді. Депутаттар бізді қолдайды ма, жоқ па, біз білмейміз. Мәселені депутаттармен талқылаймыз,», – деді Лепеха.

Мопед жүргізушілері жол ережесін қаншалықты жиі бұзады. Министрдің орынбасары қыркүйек-қазан (толық екі ай...

Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға ресми сапары аясында жалпы құны 16,54 миллиард доллар болатын 30 коммерциялық құжатқа,  соның ішінде инвестициялық, сауда келісімдеріне, өндіріс технологиясын беру, кредит желісін ашу және тағы да басқа бағыттарды қамтитын келісімшарттарға қол қойылды.

Ақорданың хабарлауынша, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мен SINOPEC арасында, «Қазпошта» АҚ мен YTO Express Group арасындағы ынтымақтастық туралы келісім сынды бірқатар құжаттарға қол қойылған. Атап айтқанда:

Президенттің қатысуымен мынадай құжаттарға қол қойылды:

1. Терефтал қышқылын/полиэтилентерефталат өндіру жобасының алдын ала техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу жөнінде «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мен SINOPEC арасындағы келісім;

2. «CASPI BITUM» БК» ЖШС зауытының мұнай өңдеу қуатын жылына...

Мәскеудің бейбітшілік соты Ресейде әлеуметтік желідегі шетелдік тұлғаның міндеттерін орындамағаны үшін ZOOM-ға 115 миллион рубль көлемінде айыппұл салды, деп хабарлады Интерфакс ру сайты.

«Zoom Video Communications Inc. компаниясына 115 068 103 рубль 20 тиын түріндегі жаза тағайындалды», – деді Мәскеу Таган ауданының №422 сот учаскесінің бейбітшілік судьясы Тимур Вахрамеев.

Zoom Ресей аумағында шетелдік тұлғалардың әлеуметтік желідегі қызметі туралы заңнамада қарастырылған міндеттерді орындамағаны үшін кінәлі деп танылды (Ресей Федерациясының Әкімшілік Кодексінің 13.49-бабының 2-тармағы).

Сотта жарияланған іс материалдарына сәйкес, Zoom Ресей аумағында филиал немесе өкілдік құрмай жұмыс жасады. 2023 жылдың қыркүйегінде Роскомнадзор жасаған хаттамада айтылғандай, Ресей Федерациясының аумағында Zoom-ды тәуліктік қолданушылар...

Freedom Life Өмірді сақтандыру компаниясының мамандары қазақстандық ата-аналардың қаншасы өз баласы үшін бірден ЖОО-ның ақысын төлей алатынын, ал кімдер жинақтауды жоспар жүргені жайлы әлеуметтік сауалнама жүргізді.

Сақтандырушылар 3 пен 15 жас аралығындағы балалары бар респонденттердің 71,5% – ы балаларының жоғары біліміне ақы төлеу үшін қаражат жинау қажеттілігі туралы ойлайтынын анықтады. Алайда, сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың жалпы санының тек 27,3% – ы ғана қазір ақша жинауда.

Зерттеу көрсеткендей, қазір балалардың біліміне ақша жинайтын ер адамдар 30,3%, ал әйелдер қауымы тек- 24,5%.

Жоғары оқу орындары мен колледждерге жинайтын ата аналардың жас ерекшеліктеріне тоқталып кетсек, 18-29 жастағы ата -аналар —26,7%, 30-44 жастағы...

Фото: shutterstock.com

Қазақстан мен Қытай Транскаспий халықаралық көлік бағытын бірлесіп дамытпақ. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға ресми сапары барысында екі ел үкіметаралық келісімге келді.

Атап айтқанда, Транскаспий халықаралық көлік бағыты, оның ішінде Қытай – Еуропа қатынасындағы контейнерлік пойыздар қозғалысын дамыту жөніндегі құжатқа Көлік министрлігі қол қойған.

«Мемлекет басшысының Қытайға іссапары барысында Көлік министрлігі тарапынан 4 құжатқа қол қойылды. Екі құжат ҚХР Көлік министрлігі және ҚХР Реформа және даму жөніндегі агенттігімен келісілді. Бұл құжаттардың мәні – Транскаспий көлік дәлізін дамыту. Яғни ол жерде контейнерлік және мультимодальды тасымалды дамытуға мән беріледі. Қол қойылған құжаттар декларативті мәндег...

Армения премьер-министрі Никол Пашинян Әзірбайжанмен 2023 жылдың соңына дейін бейбіт келісімге қол қоюға дайын екенін мәлімдеді. Бұл туралы Интерфакс ру сайты хабарлады.

«Біз осы жылдың соңына дейін Әзірбайжанмен бейбітшілік туралы келісімге қол қоюға дайынбыз», – деді ол Еуропарламентте.

Ол Ереван елдердің егемендігі негізінде өңірлік коммуникациялардың құлпын ашуға, Әзірбайжаннан келетін жүктері мен жолаушыларының Армения аумағы арқылы қауіпсіз өтуін қамтамасыз етуге дайын екенін атап өтті.

«Біздің аймаққа бейбітшілік қажет, аймақтың барлық елдері ашық шекарада өмір сүретін жағдайға мұқтаж», – деді Пашинян.

Пашинян Армения мен ЕО арасындағы қарым – қатынастың «жоғары динамикасын...

2023 жылдың 8 айында өзге елдерден елімізге 6,1 мың тонна АИ-95 маркалы бензин жеткізілген. Көрсеткіш 2022 жылдың осы кезеңіндегі 60,4 тоннамен салыстырғанда 101 есе артып отыр. Бұған Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі, Ұлттық статистика бюросы деректері дәлел.

Бірінші кредиттік бюроның хабарлауынша, 2021 жылы импорт болған жоқ. Ал 2020 жылы ол 0,3 мың тоннаның айналасында болған. 2018 жылға дейін ондаған мың тонна АИ-95 сырттан импортталып, өз елімізде аз өндірілген.

Сырттан жеткізілетін жанармай көлемі шілде-тамыз айларында артып, 2023 жылғы жалпы көлемнің 65%-ын құраған. Сол кезде билік Шымкент МӨЗ-да жөндеу жүргізілуі және Атыраудағы МАЭК-те кіші-гірім апат болуына байланысты...

Көлсай көлдеріне автокөлікпен кіруге тыйым салынуы мүмкін. Бұл жайлы Премьер-министрдің орынбасары Тамара Дүйсенова депутаттардың сауалына жауабында айтқан.

Депутаттар өз сауалында Көлсай көлдерінің маңында кәсіпкерлер қонақ үй, бассейн, дәмхана салып тастағанын, мәлімет бойынша, бірде біреуінің құрылыс салуға рұқсат қағаздары жоқ екенін айтқан.

«Жер мақсатсыз пайдаланылуда. Ал, Ұлттық парк аумағында капиталды құрылыс жүргізуге болмайды, деген ережені ешкім елемейді. Құзырлы орындар да оны тексеруге, шара қолдануға құлықсыз. Ресми мәліметтер бойынша соңғы бір жарым жылда «Көлсай»көлдеріне жарты миллион турист келіпті. Көлдің айналасында бос
жер жоқ. Айналаның бәріне шамамен үш жүздей киіз үй мен тамақтану шатырлары тігілген. Ешқайсысында дәретхана жо...

QazaqGaz және PetroChina International компаниялары газ экспорты бойынша 2023-2026 жылдарға арналған жаңа келісімшартқа қол қойды.

Құжаттың қос компания ынтымақтастығын дамытып, Қазақстан газын Қытайға экспорттау бағытындағы серіктестікті жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік беретіні айтылды.

Келісім Мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаев бастаған ҚР өкілдерінің қатысуймен Қытай елінде өтіп жатқан «Бір белдеу, бір жол» саммиті аясында бекіді, – делінген ақпарат мәтінінде.

«QazaqGaz «Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы – отандық, сондай-ақ шетелдік газ нарығында мемлекеттің мүддеcін білдіретін Қазақстан Республикасының негізгі газ компаниясы.

Компания тауарлық газды магистральдық газ құбырлары мен газ тарату желілері арқылы тасымалдау жөніндегі орталықтандырылған инфрақұрылымды басқарады. Халықаралық транзитті қамтамасыз етіп...

Қазақстанда Алматы, Түркістан, Ақтөбе және Алматы облыстарында жоғары технологиялық мультимодальды қоймалар салу жоспарланып отыр. Сол себептен Қытай тарапы Қазақстанды Еуразия құрлығындағы логистикалық және сауда хабына айналады деп есептейді.

Бүгінгі, Сейсенбі, 17 қыркүйек күнгі Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытай Халық Республикасына сапары аясында «Қазпошта» АҚ мен қытайлық «Sai Cheng Logistics International Co.,Ltd» және «YTO EXPRESS Co. LTD» компаниялары ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойды.

Келісім негізінде халықаралық жеткізілімдерді кеңейту, коммерциялық экспресс-жеткізу, трансшекаралық электрондық коммерцияны дамыту, тауарларды Қытайдан Қазақстан арқылы басқа елдерге жеткізу қауіпсіздігін жақсарту бағатында бірлескен жұмыстар қолға алынатыны айтылды.

Мәселен, Қазақстандық пошта мен «Sai Cheng Logistics International Co., Ltd» Қытайдан Қазақстанға тауарларды халықаралы...

Жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген таксистер мен курьерлер зейнетақы мен өзге де әлеуметтік төлемдерді қалай төлеуі тиіс. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова мәлімдеді. Оның айтуынша, онлайн-платформаларда жұмысқа орналасқан қызмет көрсетушілер – курьерлер мен жүргізушілер порталында тіркелу уақытша тоқтап қалды.

«Бұл қызметті жүзеге асыратын барлық тұлғалар жеке кәсіпкер ретінде тіркелуі керек. Сол себепті де бұл көлік қызметін көрсететін азаматтардың тіркелу үрдісін кешеуілдетеді. Енді мен Үкімет басшысына осы 4 пайызды енгізіп, бірақ ешкімді тіркемеу үшін үкіметтің қаулысын қабылдап, салық салудың басқа тәртібін қабылдау қажет екенін айттым. Ол үшін интернет-платформада жария келісімге...

Фото: shutterstock және freepik

Қазақстан ХАМАС-тың израильдік бейбіт тұрғындарға шабуылын және шетел азаматтарын кепілге алуын айыптайды. Бұл туралы еліміздің Сыртқы істер министрлігі мәлімдеді.

«Біз БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің кепілге алынған адамдарды алдын ала шартсыз дереу босату және гуманитарлық көмекке кедергісіз қолжетімділікті қамтамасыз ету қажеттілігі туралы үндеуін қолдаймыз», – делінген хабарламада.

Сондай-ақ, Қазақстан Израильді Газа секторында көптеген бейбіт тұрғындардың қаза болуына және азаматтық инфрақұрылымның жойылуына әкеліп соғатын пропорционалды емес күш қолданудан бас тартуға шақырады.

«Мұндай жағдайда халықаралық құқық нормаларын сақтай отырып, Палестина халқының заңды құқықтарын көздейтін БҰҰ Қауіпсіздік...

Алты жылға сотталған кәсіпкер Қайрат Боранбаев Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорына 30 млрд теңге аударды. Бұл жайлы Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі хабарлады.

Қаржылық мониторинг агенттігі өкілдерінің хабарлауынша, Қайрат Боранбаевқа қатысты жүргізіліп жатқан сотқа дейінгі тергеп-тексеру аясында ол өз еркімен тергеумен ынтымақтасу ниеті туралы мәлімдеген.

Боранбаевқа тиесілі компаниялар шетелден қайтарылған қаражат есебінен Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорына 66 млн АҚШ долларын, яғни 30 млрд теңгеден астам қаржы аударды, – делінген баспасөз мәлімдемесінде.

Еске салайық, көгілдір отынды әкелу кезінде қаражат ұрлау фактісі бойынша жүргізілген тергеу аясында Боранбаев 14,5 млрд теңге көлемінде материалдық шығын өтеген...