Жаңалықтар

Қаржы вице-министрі Әсет Тұрысов мемлекеттік қаржыларды цифрландыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижелерін жариялады. Бұл жұмыс Қаржы министрлігінің барлық бағыттарын – салық және кедендік әкімшілендіруден бастап, бюджеттік жоспарлау, мониторинг және мемлекеттік активтерді басқаруға дейін қамтыған.

Тұрысов не дейді

Әсет Тұрысовтың айтуынша, Мемлекеттік кірістер комитетінің барлық ақпараттық жүйелеріне тәуелсіз IT-аудит жүргізілген. Соның нәтижесінде жаңа ақпараттық архитектура қалыптастырылып, жүйелердің саны 14-тен 5 негізгі жүйеге дейін қысқартылған. Олар: Smart Data Finance (SDF), Интеграцияланған салықтық әкімшілендіру жүйесі (ИСНА), СУР, ЭСФ және «Keden». Бұл тәсіл заманауи микросервис архитектурасына көшуге, өнімділікті арттыруға және жасанды интеллект құралдарын енгізуге мүмкіндік берді.

Smart Data Finance пен «Keden»

Қазақстан Республикасы Ұлттық кітапханасы Мұхтар Әуезовтің ғылыми-зерттеу кабинеті жабылады деген ақпаратты ресми түрде теріске шығарды.

Ұлттық кітапхананың хабарлауынша, 2014 жылы жазушының отбасы мен кітапхана бастамасымен ашылған бұл бөлім бүгінде де жұмысын жалғастырып жатыр.

«Кабинеттің негізгі мақсаты – классик жазушының бай мұрасын зерттеп, оны көпшілікке кеңінен таныту. Мұнда қаламгердің еңбектері мен ол туралы жазылған материалдар жинақталған», – делінген хабарламада.

2025 жылдың мамырында Ұлттық кітапханада өткен Мұрат Әуезовті еске алу кешінде қызы Зифа-Алуа шығармашылық мұраны насихаттау ісі жалғаса беретінін айтқан. Ал қыркүйек айында Алматы әкімдігі жазушы немересінің бастамасын қолдап, оның есімін Орталықтандырылған кітапхана жүйесіне қарасты...

Ет бағасы сұраныстың артуы себепті қымбаттаған. Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров қазіргі кезде баға тұрақтанғанын айтады. Министр ресми дерек бойынша еттің келісі орта есеппен 3249 теңге деп тұжырымдайды.

«Ресми статистика бойынша, орташа баға бүгін таңертең 3249 теңге болды. Базар нарқы сондай. Бағалар шамамен 3500–3600 теңге аралығында, ал жоғары сапалы ет 4300–5000 теңге шамасында. Жалпы алғанда, баға тұрақты және әзірге осы деңгейде сақталады», – деді Сапаров.

Оның сөзіне қарағанда, бағаның өсуі жыл басында сыртқы нарықтардағы жоғары сұраныспен байланысты болған. Алайда қазіргі уақытта министрлік ішкі нарықты бақылауда ұстап отыр.

Десе де министр жаңа жыл қарсаңындағы және...

Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров мемлекеттің фермерлер алдындағы 341 млрд теңгеден асатын қарызына қатысты пікір білдірді. Оның айтуынша, бұл қаражат қазірдің өзінде есепке алынған және толық көлемде төленеді.

Министрдің түсіндіруінше, 341 млрд теңге күту парағында тұр және бұл сома алдағы бюджеттің есебінен өтеледі. Қаражаттың бір бөлігі өңірлерге бағытталды. Атап айтқанда 57 млрд теңге бөлініп, облыстарға жіберілген. Қалған төлемдер 2026 жылдың қаңтар, ақпан және наурыз айларында жүргізіледі.

Министр қазіргі уақытта шаруаларға қолдау тек субсидия арқылы ғана емес, жеңілдетілген несиелеу жолымен де көрсетіліп жатқанын айтты. Мысалы, техниканы лизингке 5% мөлшерлемемен беріліп жатыр, сондай-ақ жеңілдетілген несие де 5% мөлшерлемемен ұсынылуда.

Иран Каспий теңізі жағалауында Атом электр станциясын (АЭС) салып жатыр. Құрылыс елдің солтүстігіндегі Гүлістан провинциясында басталды. Бұл туралы Иран атом энергиясы агенттігінің басшысы Мохаммад Эслами айтты.

Шенеунік бір емес, бірнеше АЭС жобасы туралы жариялады. Эсламидің айтуынша, Тегеран мен Мәскеу сегіз жаңа АЭС-ті бірлесіп салу жөнінде келісімге отырды. Олардың төртеу Парсы шығанағындағы Бушир портында, қалғаны басқа жерлерде салынады. Құрылыстың нақтай қай аймақта басталатынын билік кейінірек хабарлайды.

Иранның Гүлістан провинциясы Түркіменстанның Балқан өңірімен шекаралас орналасқан. Сол себепті мұнда түркімендер көп тұрады. Түркімен тілі – осы өңірде ресми тіл. Өңір Каспий теңізімен де шектеседі.

Эсламидің айтуынша, жаңа атом станциялары елдің өндіріс...

Қазақстанда жетістікке жеткен футболшыларға ат-шапанын кигізіп, көлік мінгізген дұрыс па? Бұл оларды қаншалықты ынталандырады? Осы сұрақты журналистер Үкімет кулуарында Қазақстан Футбол федерациясының бас хатшысы Давид Лорияға қойды.

Лория не дейді

Давид Лория бұл сұраққа біржақты жауап бере алмайтынын жеткізді. Айтуынша, өзі футбол ойнаған кезде мұндай болмаған.

«Әдетте, ұтылғаны үшін сыйлықты ешкім бермейді. Соған қарамастан бұл сыйлықтар жігіттерді жақсы ынталандырады. Көлік мінген жігіттер өте жас екенін ұмытпайық. Олар үшін шынында да бұл үлкен жетістік. Оларды қолдайтын меценаттар табылып жатыр. Мұның еш әбестігі жоқ. Сыйлықты алған азаматтар да оны орынды түрде қабылдады», – деді ол.

Лорияның сөзінше...

Қазақстанда такси нарығы аймақтар бойынша біркелкі дамып жатқан жоқ. Егер Алматы мен Астанада Comfortжәне Comfort+ санатындағы көліктерді оңай табуға болса, басқа өңірлерде мұндай қызмет түрі сирек кездеседі. Оның себебін Forum Taxi Kazakhstan форумында Қазақстан Автомобиль одағы президенті Анар Мақашева түсіндірді.

Бұған бірнеше себеп бар. Біріншіден, еліміздегі автопарктің басым бөлігі ескі көліктерден тұрады. Қазақстанда 5,8 млн автомобиль тіркелген, оның ішінде жеңіл көліктердің 60%-дан астамының шыққанына 10 жылдан асса, ал 40%-ының шыққанына – 20 жылдан асқан. Яғни заманауи стандарттарға сай жаңа көліктер жетіспейді.

«Кезінде утиль алымы мен алғашқы тіркеуден босату жеңілдіктерін пайдаланып, елге кез келген көлікті әкелуге мүмкіндік болды. Соның салдарынан қазір...

Қостанайда тойға келген 86 адам ішек індетін жұқтырды. Арқалықтағы «Жайна» кафесіндегі тойдан сарқыт жеген 16 адам да ауырған.

«Наша газета» ақпаратына қарағанда, зардап шеккендердің барлығына «сальмонеллез» диагнозы қойылды.

Қостанай облысы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Гүлім Досымованың сөзіне қарағанда, бұл оқиға бойынша нысанға қатысты эпидемиологиялық зерттеу жүргізіліп отыр.

«Тағам мен судан зертханалық сынамалар алынды. Бірақ қоздырғыштар табылған жоқ. Қоршаған орта нысандарынан 40 сынама алынып, оның жетеуінен ішек таяқшасы тобының бактериялары анықталды. Бұл нысанның санитарлық-гигиеналық жағдайының нашар екенін көрсетеді. Сонымен қатар 11 қызметкер тексерілді. Олардың екеуінен науқастардағы бактериямен бірдей сальмонелла табылды. Демек, инфекцияның ықтимал көз...

Қазақстан экономикасы биыл өскенімен, сарапшылар алдағы жылы бұл қарқын төмендейді деген болжам жасап отыр. Halyk Research сарапшыларының есебіне сәйкес, ел экономикасы 2025 жылы «өсу шегінен» өтіп, 2026 жылы баяулайды.

Зерттеу авторларының айтуынша, 2025 жылғы экономикалық өсімге мұнай өндірісінің артуы, қаржы ынталандыру шаралары мен төмен база әсер еткен. Алайда бұл факторлардың ықпалы әлсіреп келеді. Жалпы ішкі өнім бойынша жылдық болжам 5,6% деңгейінде сақталғанымен, тоғыз айдың қорытындысында өсім 6,3%-ға дейін төмендеген.

Экономикалық серпіннің басты көзі — мұнай секторы, әсіресе, Теңіз кен орнындағы өндіру көлемі. Биылғы тоғыз айда мұнда өндіріс 13,2%-ға өсіп, жалпы көрсеткіш 75,7 млн тоннаға жеткен...

Қазақстан өз аймағында медианды жас жағынан көрші елдердің алдында келе жатыр.

АҚШ ОББ-ның (ЦРУ) The World FactBook мәліметтері бойынша, 2024 жылы халықтың орташа жасы Нигерде 15,2 жастан Монакода 56,9 жасқа дейін өзгерген. Медианалық жас популяцияның жас бойынша таралуының орташа нүктесін өлшейді. Басқаша айтқанда, бұл адамдардың жартысы жас, ал жартысы үлкен деген сөз. Әлемдік халықтың медианалық жасы 30,9 жасты құрады, рейтинг барлығы 229 ел мен аумақты қамтыған.

Әлемдегі ең жас аймақ – Африка. Құрлықтсағы 21 елде халықтың орташа жасы 20 жасқа толмаған. Халықтың орташа жасы әлемдегі ең аз мемлекеттерге Уганда (16,2 жас), Ангола (16,3 жас), Мали (16,4 жас) және...

Алматыдағы жыл электр стансасы келесі жылдың соңында газға көшеді. Бұл туралы Forum Taxi Kazakhstan шарасында мәжіліс депутаты Сергей Пономарев айтты.

«Мәжіліс депутаты ретінде Алматыдағы ЖЭО-2 газға көшуін бақылауыма алдым. Ол күніне 82 тонна көмір жағады, ал көмір түтіні сіз бен біздің өкпемізге барып қонады. Міне, осы Алматы ЖЭС-2 келесі жылдың 31 желтоқсанынан бастап газға көшеді», – деді депутат Пономарев.

Қазір жылу орталығын газға көшіру үшін қажетті турбина мен жылыту қазандықтары АҚШ-та әзірленіп, Қытай арқылы Алматыға жеткізілді. Депутат қазір монтаждау жұмыстары жүргізіліп жатыр деп түсіндірді.

Бұған дейін «Алматы электр станциялары» АҚ өкілі Шыңғыс Жүйріков жылу...

Қазақстанда бірнеше футбол клубы жеке қолға өтеді. Олардың арасында «Шахтёр», «Қайсар», «Жеңіс», «Қызыл-Жар» секілді ірі командалар бар. 4 қарашада Футбол федерациясының бас хатшысы Давид Лория үкімет отырысында осылай деп мәлімдеді.

«Қайсар» сатылып кетті

Ұлттық құраманың бұрынғы қақпашысы Лорияның айтуынша, футбол клубтарын жекешелендіру туралы тапсырысты президент Ұлттық құрылтайда берген. Қазірдің өзінде «Қайсар» (Қызылорда) жеке қолға өткені мәлім болды.

«2025 жылғы 30 қазанда «Қайсар» футбол клубы ресми түрде жеке қолға беріліп, Исламғали Қозбақовтың «TAU Group LTD» компаниясына басқаруға берілді. Қала әкімдігі футбол академиясының құрылысына жер бөлді. 12 млрд теңге инвестиция салынады», – деді Лория.

Айта кетейік...

Ұлттық араздықты қоздырған блогер Алика Мұхамадиева 3,5 жылға сотталғанымен, жазасын екі жылдан кейін өтейтін болды. Заңда мұны «жаза өтеуін кейінге қалдыру» деп атайды. Елімізде бұған дейін де бірнеше шулы істе қылмыстық кодекстің 74-бабы қолданылған. Kursiv.Media жазасын кейін өтейтін бірқатар азаматқа қатысты ақпаратты жинақтады.

Заңда не жазылған?

Қылмыстық кодекстің 74-бабына сәйкес, жүкті және кішкентай баласы бар әйелдерге, кішкентай баласын жалғыз өзі тәрбиелеп отырған ер адамдарға жазасын кейін өтеуге мүмкіндік берілген.

Жазасын ең көп дегенде 5 жылдан кейін өтеуге мүмкіндік бар. Қанша жылға кейінге қалдырылатынын сот анықтайды. Бұл жағдайда бала 14 жастан аспауға тиіс.

Кімдердің жазасы кейінге қалдырылмайды?

2026 жылға қарай Қазақстанда мектеп бағдарламасына жүзу сабақтарын енгізу бойынша пилоттық жоба іске қосылмақ. Жаңа бастама Оқу-ағарту министрлігі мен Qazaq Aquatics федерациясының бірлесуімен жүзеге асады. Бұл жоба тек спортты дамытумен шектелмей, балалардың қауіпсіздігін арттыруға да бағытталған.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2024 жылы әлем бойынша 236 мыңнан астам адам суға батып қайтыс болған, оның 82 мыңы – 1 жастан 14 жасқа дейінгі балалар. Qazaq Aquatics федерациясының бас хатшысы Дмитрий Баландиннің айтуынша, бұл алаңдатарлық көрсеткіштер жас ұрпақты жүзу мен суда қауіпсіздік ережелеріне үйретудің маңыздылығын айқын көрсетеді.

Пилоттық бағдарлама бірінші Алматы мен Астанада іске қосылады. Кейін жоба еліміздің барлық өңірінде кезең-кезеңімен енгізілмек...

2025 жылғы егін науқаны Қазақстан ауыл шаруашылығы үшін табысты жыл болды. Ел бойынша 16 млн гектар егіс алқабынан гектарына орта есеппен 17 центнерден өнім алынып, барлығы 27 млн тонна астық қамбаға құйылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров мәлімдеді.

Жиналған астық арасында бидай негізгі үлесті иеленіп отыр. 12,2 млн гектардан жиналған бидай көлемі 20,3 млн тоннаны құрады. Яғни өткен жылмен салыстырғанда шамамен 500 мың тоннаға көп.

Бұл ретте бидайдың егіс көлемі 900 мың гектарға қысқарғанына қарамастан, өнім көлемі артқан. Мұндай нәтиже соңғы жылдары шаруалар кеңінен енгізіп жатқан озық агротехнологиялардың тиімділігін дәлелдейді.

Астықтан бөлек, өзге дақылдар бойынша да о...

ЮНЕСКО шешімімен 15 желтоқсан «Түркі тілдер отбасының халықаралық күні» деп белгілеу туралы шешім қабылданды. Бұл жайлы Түркияның ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі, елші Гюльнур Айбет  Самарқан қаласында өткен конференция кезінде айтты.

Ол тілдің тек қарым-қатынас құралы ғана емес, өркениеттің жаны, ұлттың жадын, даналығын және бірегейлігін сақтайтын рухани байлық екенін атап өтті. Бүгінде 200 миллионнан астам адам түркі тілдерінде сөйлейді, ал олардың мәдениеті ғасырлар бойы қалыптасқан ортақ тарих пен құндылықтарға негізделген.

Айбеттің айтуынша, 15 желтоқсанның таңдалуы да кездейсоқ емес. Дәл осы күні VIII ғасырдағы Орхон жазбалары, түркі тіліндегі ең көне жазба ескерткіштер алғаш рет оқылып зерттелген. Бұл күн түркі өркениеттерінің ортақ мәдени және көркем мұрасын бейнелейтін тарихи дата болып саналады.

Ауғанстанда 3 қарашағады 6,3 балдық жер сілкінісінен Мазари-Шариф қаласындағы әйгілі көк мешіт те зақымданды. Мұсылмандар зиярат етуге жиналатын орыннан түсірілген видеолар әлеуметтік желілерде таралды.

CNN мәліметінше, Ауғанстандағы жер сілкінісінен кем дегенде жиырма адам қаза тауып, жүздеген адам зардап шекті. Жерасты дүмпуінің ошағы елдің солтүстігіндегі Мазари-Шариф өңірінде орналасқан. Мұнда жыл сайын мыңдаған мұсылман әлемдегі ең әсем мешіттердің біріне зиярат етуге жиналады.

Әлеуметтік желілерде таралған видеоларға қарағанда, жер сілкінген кезде мешіттің кірпіштері жерге құлаған. Үйінділер еденде шашылып жатыр. Дегенмен ғимараттың өзі құлаған жоқ. Әйгілі мешітке қаншалықты зақым келгенін жергілікті мамандар бағалайды.

Көк мешітте Әли ибн Әбу Тәліп жерленген...

Қазақстанда ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін қолдау мақсатында жаңа қаржыландыру тетігі енгізілмек. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров Үкімет отырысында мәлімдеді.

Министрдің айтуынша, елде көктемгі егіс жұмыстарына ерте қаржыландыру тәжірибесі жалғасып жатыр. Вегетациялық кезеңнің қорытындысы бойынша 1,8 млн тонна минералдық тыңайтқыш енгізілген, бұл ғылыми негізделген қажеттіліктің 56%-ына тең. Элиталық тұқым үлесі де өсіп, 9,5%-дан 11,5%-ға жеткен.

«Ерте қаржыландыру бағдарламасы келесі жылы да іске асады. 1 қазаннан бастап 2026 жылғы көктемгі дала жұмыстарына өтінім қабылдау басталды. Қарашаның екінші онкүндігінен бастап шаруаларға револьверлік кредит беру жүйесі ашылады. Бұл тетік бір кепілмен жыл сайын несие...

Мемлекеттік сатып алу саласында Мәжіліс депутаттары мен Үкімет басшылығы келіспей тұрған бір мәселе бар. Депутаттар алып қорды «жеке бизнеспен жағаласып отыр» деп айыптайды. Алайда Үкімет басшысы Олжас Бектенов екі жақты дауда «Самұрық-Қазынаны» қорғап сөйлейді.

Олжас Бектенов 2024 жылы 1 шілдедегі «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңы бойынша жеке кәсіпкерлік субъектісі саналатын кемі екі әлеуетті өнім беруші өтінім берсе, веб-портал мемлекеттік кәсіпорын болып табылатын өнім берушілердің өтінімдерін автоматты түрде қабылдамауы көзделгенін хабарлайды. Бұл норманы қолданудың тәртібі мемлекеттік сатып алуды іске асыру қағидаларында көрсетілген.

«Компания акцияларының мемлекетке тиесілі екені оның құрылтай құжаттарындағы (құрылтайшылар туралы мәліметтер арқылы) немесе...

Жахан Отарғалиев Мөлдір Мұқановадан кешірім сұрады. Әзілкеш Тұрсынбек Қабатов пен Мөлдір Мұқанованың арасындағы жайтқа да тоқталды.

«Жеңгемді қолдап кеткім келді. Өнерге келуіме себеп болған – Тұрсынбек ағам. Үйінде тұрып, жеңгемнің шәйін ішіп, екеуімен де жақсы араласқанмын. Екеуін бірдей сыйлаймын, жақсы көремін», – деді Жахан Отарғалиев.

Оның сөзінше, Мөлдір оған қашан да қолдау білдірген.

«Мен Мөлдір жеңгемнен кешірім сұрағым келеді. Былтыр менің парақшам блокқа кеткен кезде, мені ең бірінші болып қолдаған – менің Мөлдір жеңгем. Айтқызбай. Мен ол кісіден сұраған жоқпын. Өзі «қайын інім» деп қолдап кетті», – деді Жахан Отарғалиев.

Оның айтуынша, Жахан Отарғалиев пен...

Қарағанды облысында «Үміт Самғау» қаржы пирамидасына қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүріп жатыр. Бұл туралы Қаржылық мониторинг агенттігі (ҚМА) хабарлады.

Құзырлы мекеменің мәліметінше, компания «жалғызбасты аналарға, көпбалалы және аз қамтылған отбасыларға көмек көрсететін қайырымдылық жобасы» түрінде жасырынған.

«Азаматтарға салған қаражатының 300%-дан 800%-ға дейін табыс әкелетіні жөнінде уәде беріліп, әртүрлі «салым түрлері» ұсынылған», – делінген ҚМА мәліметінде.

Қаржы пирамидасын құрушылар «салым көлемі неғұрлым жоғары болса, табыс та соғұрлым көп болатынын» айтқан. Қатысушыларға төлемдер нақты кәсіпкерлік қызметтен , жаңа салымшылардың қаражаты есебінен жүргізілген.

«Қылмыстық схемаға ұйымдастырушының туыстары мен таныстары «дропперлер» ретінде тартылған...

2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда азаматтардың табысын анықтаудың жаңа тәртібі күшіне енеді. Енді салық органдары адамның табысын «кері әдіспен» есептейді. Яғни егер азаматтың ресми табысы мен нақты шығыны сәйкес келмесе, салық қызметі оның нақты табысын шығынына қарап анықтайды.

Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы бұйрығымен бекітілген жаңа ереже салықшыларға азаматтардың декларацияда көрсеткен табысын олардың өмір салтымен салыстырып тексеруге мүмкіндік береді. Егер бір адам ресми түрде аз табыс көрсетсе, бірақ қымбат пәтер, көлік сатып алып, көп қаржы жұмсаса, оның нақты табысы есептеліп, соған сай салық салынады.

Қалай есептеледі?

Салық органдары үш тәсілді қолданады:

Мальдив Республикасы темекіге қатысты қатаң шара қабылдап, жасөспірімдер үшін темекі шегуге және сатуға толық тыйым салған әлемдегі алғашқы ел болды. Енді ел аумағында 2007 жылдың 1 қаңтарынан кейін туғандар, соның ішінде туристер де, темекі өнімдерін сатып ала алмайды немесе шеге алмайды.

Денсаулық сақтау министрлігі бұл әрекетін «жас ұрпақты темекі зиянынан қорғауға бағытталған» деп түсіндіреді.

Жаңа ереже барлық темекі өніміне қатысты және сатушылар сатып алушылардың жасын міндетті түрде тексеруге тиіс. Министрлік бұл шешімнің Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Темекіге қарсы күрес жөніндегі Рамалық конвенциясына сәйкес қабылданғанын хабарлады.

БҰҰ-ның Денсаулық сақтау ұйымы аталған конвенцияны «темекі шегу індетіне жаһандық деңгейде жауап берудің тиімді тетігі» деп сипаттайды.

Бұған дейін Қырғызстанда темекі шегуге қатысты жаңа...

3 қарашада Алматы метросында электронды төлем жүйелері, соның ішінде «Оңай» істемей, жолаушылар есік алдында тұрып қалды. Метрополитен себебін түсіндірді.

Ондаған жолаушының дүйсенбі күні метроға кіре алмай тұрғаны әлеуметтік желілерде тез таралды. Себебі электронды төлем жүйелерінің бәрі істемей, адамдар кассадан жетон сатып алуға мәжбүр болды.

«Метродағы бүгінгі жағдай: ONAI да, банк картасы да істемейді. Кассадан жетон сатып алу керек», – деп жазды желідегі бір белсенді.

Басқа да жолаушылар өткен аптаның соңынан бері метроға кіру қиындағанын, соған байланысты жолдан қалғанын жазып жатыр.

«Әлем елдерінде адамдар көп қатынайтын уақытта есікті ашып қоя...