Жаңалықтар

Елдегі мемлекеттік аудит жүйесі цифрлы трансформациядан өтіп жатыр. Енді бюджет мониторингі мен профилактикалық бақылау рәсімдері толығымен цифрланады деп хабарлайды қаржы министрлігінен.

Қаржы министрлігі Ішкі мемлекеттік аудит комитеті (ІМАК) үлкен деректерді талдау мен машиналық оқыту технологияларына негізделген камералды бақылаудың жаңа цифрлы құралдарын енгізбекші. Ол есеп-қисапты тексеру жұмыстарын автоматтандырып, бақылау іс-шараларының дәлдігі мен тиімділігін арттыруға, сондай-ақ адам факторы мен басқа да сын-қатерді сейілтуге мүмкіндік береді.
 
Сондай-ақ бюджет мониторингі мен профилактикалық бақылаудың ескертуді көздейтін рәсімдерін толық цифрландырылады. Ол үшін екі мамандандырылған цифрлы жоба қолға алынған: «Аудитордың бірыңғай кабинеті» және «Аудитор қалқаны АІ».

«Аудитордың бірыңғай кабинеті» – ақпарат жүйелерімен жұмыс істеудің тиімділігі мен ыңғайлылығын...

2025 жылдың 6 айында Қазақстанда электр энергиясын тұтыну 3%-ға өсіп, 61,8 млрд кВт⋅сағатты құрады. Бұл туралы «KEGOC» АҚ ҚР Энергетика министрлігіне ұсынған есепте жазылған.

Компанияның мәліметінше, өсіп келе жатқан сұраныс аясында Ұлттық электр желісі тұрақты жұмыс істеп тұр. KEGOC жүйенің сенімділігін қамтамасыз етіп, есепті кезеңде электр энергиясын тасымалдау көлемін 7,3%-ға арттырған.

Алдағы жылыту маусымына дайындық шеңберінде компания 577 нысанда жоспарлы жөндеу жұмыстарын жүргізуде. KEGOC өндірістік көрсеткіштердің тұрақтылығы инфрақұрылымды жаңғыртуға бағытталған ұзақмерзімді стратегияны іске асыруға мүмкіндік беретінін атап өтті.

Болжам бойынша, 2031 жылға қарай Қазақстанда электр қуатына деген сұраныс 4,8 ГВт-қа дейін артуы мүмкін.

2035 жылға дейін KEGOC...

Мұғалім мен дәрігерлердің жалақысы көтеріледі. Қазақстан үкіметі 2025 жылғы 3 маусымдағы қаулысымен азаматтық қызметшілердің, мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын ұйымдар мен қазыналық кәсіпорындар қызметкерлерінің еңбекақы жүйесіне толықтырулар енгізді.

Құжатқа сәйкес, денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қорғау, мәдениет, спорт, ветеринария, орман шаруашылығы және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында жұмыс істейтін мамандардың жалақысы көбейеді. Бұл өзгеріс бұрын ауыл мәртебесіне ие болып, қазір қала мәртебесіне өткен елдімекендерде орналасқан мемлекеттік мекемелер қызметкерлеріне қатысты.

Жалақы өсімі кемінде 25 пайызды құрайды. Бұл үстемақы елдімекеннің мәртебесі өзгерген күннен бастап екі жыл бойы төленеді.

Қаулы 2025 жылғы 24 шілдеден бастап күшіне енеді және 2024 жылғы 10 қаңтардан берг...

Полиция қызметкерлері көшеге шығып, не себепті қоғамдық орындарда ниқаб секілді бет-әлпетті жасыратын киім киюге болмайтынын түсіндіріп жүр. Бұл туралы Ішкі істер министрлігінің сайты хабарлайды.

Полиция мәліметінше, ішкі істер органдарының қызметкерлері халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Адамның түр-сипатын тануға кедергі келтіретін киімдер киюге тыйым салатын заң 12 шілдеде күшіне енген.

«Заңнамаға енгізілген өзгерістердің басты мақсаты – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, соның ішінде діни сенім бостандығын шектемей, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, адамдардың тұлғасын анықтау және қоғамдық тәртіпті сақтау», – деп түсіндіреді тәртіп сақшылары.

Учаскелік инспекторлардың айтуынша, тыйым адамның бет-жүзін толықтай жауып, тұлғасын анықтауға кедергі келтіретін...

Перизат Қайрат пен анасы Ғайни Алашбаеваға сот үкімі 2025 жылдың 25 шілдесінде шығады. Астана сотының хабарлауынша, үкім сағат 15:00-де оқылады.

10 жылға соттауды сұрады

Жарыссөзде прокурор сотталушы Перизат Қайратты 10 жылға бас бостандығынан айыруды сұрады.

Прокурорлар қылмыстық істе жазаны жеңілдететін мән-жайлар жоқ екенін айтады. Керісінше, жазаны ауырлататын жағдайлар бар деп есептейді, себебі әрекет төтенше жағдай кезінде жасалған.

Прокурор Арман Казекен соттан Перизат Кайратты ҚР ҚК 190-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы бойынша – «Алаяқтық» қылмысын жасағаны үшін кінәлі деп тануды сұрады. Осы бап бойынша оған 8 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауды ұсынды.

Сондай-ақ, ҚР ҚК 218-бабы 3-бөлігінің 3-тармағы – «Аса ірі көлемде...

Әлемдік нарықта Brent маркалы мұнай бағасы қайта өсіп жатыр. Қазіргі кезде бір баррелінің бағасы 69,64 долларды көрсетіп тұр. Оған АҚШ пен оның негізгі сауда әріптестері арасындағы келіссөздерге қатысты оң жаңалықтар әсер еткен.

Мәселен, мпта басында Вашингтон мен Токио арасында сауда келісіміне қол қойылды. Бұдан бөлек, бұқаралық ақпарат құралдары Еуропалық одақ пен АҚШ арасындағы келісім де жақында жүзеге асуы мүмкін екенін хабарлады. Сауда қатынастарындағы осындай оң өзгерістер мұнай нарығына деген сенімді күшейтіп отыр.

Бейсенбі күні Үндістанның сауда министрі Пиюш Гоял да оптимистік мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, Үндістан мен АҚШ 1 тамызға дейін өзара сауда келісіміне қол жеткізе алады деген...

Әнші, музыкант IL’HAN (Ильхан Ихсан) AIQAP подкастында өзінің тегіндегі «-ов» жалғауынан қалай бас тартқанын айтып берді.

«Туу туралы куәлігімде «Ихсанов» деп жазылған. Жеке куәлік алар кезде фамилиямнан «-ов»-ты, әкемнің атынан -вичті алып тастадым, оның орнына «Аяпбергенұлы» дегенді жаздырдым. Бұл қадамға Бауыржан Момышұлының оқиғасы әсер етті. Ол кісі марапаттауға «Момышев» деп шақырғанда, «мен Момышев емеспін, Момышұлы деп шақырсаңдар ғана шығамын» деп шықпай қойғаны бар ғой», — деді Ильхан.

Оның айтуынша, мектеп кезінде бұл үрдісті бірнеше сыныптасы да қолдап, тектерін өзгерткен.

Жаркентте қаза тапқан әскери капитан Дархан Дәулеттің қарындасы Тоғжан Дәулет сот үкіміне келіспейтінін айтты. Оның сөзінше, қылмыстық істегі үш сарбаз аз жылға сотталды.

Айта кетейік, ісі бойынша сот үкімі 2025 жылдың 24 шілдесінде шықты.

Майор Дархан Қазтай түпкілікті 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол майор шенінен айырылды. Жазасын қауіпсіздігі орташа мекемеде өтейді.

Сарбаз Бақберген Рустамұлы, Аят Шакир 12 жылға, Нұрман Әбсадық 10 жылға бас бостандығынан айырылды.

Ал сотталған Дархан Қазтайдың анасы сот үкіміне келіспейтінін, апелляциялық шағым түсіретінін айтты.

Істің мән-жайы

Дархан Дәулет Жамбыл облысы Қордай ауданы Отар ауылында 5 жыл қызмет еткен. 2024 жылдың қыркүйегінде Жаркент әскери гарнизонына инженерлік бөлімнің бастығы болып ауысқан. 2024 жылды...

25 шілдеге қараған түні Астана уақытымен сағат 2:40-та Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында жер сілкінді. Бұл туралы қырғыз баспасөзі жергілікті сейсмология институтына сілтеме жасай отырып хабарлады.

Институт мәліметінше, дүмпу ошағы Қырғызстанның Қара-Бұлақ ауылынан үш шақырым жерде орналасқан. Бұл ауыл қазақ-қырғыз шекарасына өте жақын орналасқан.

Қара-Бұлақ пен Массы ауылдарында жерасты дүмпуінің күші шамамен 4 балл болған. Қошқар-Ата ауылында 3,5, ал Майлы-Су ауылында 3 баллдық жер сілкінісі сезілген.

Сейсмикалық белсенділікпен зардап шеккендер туралы мәлімет жоқ.

Қазақстан аумағында жер сілкінісі айтырлықтай сезілген жоқ. Жергілікті қызметтер шекара маңындағы дүмпу туралы мәлімет таратпады.

Естеріңізге сала кетейік, осы аптада Қазақстанның тоғыз өңірінде дабыл қағылды. Жергілікт...

Ресейдің Федералдық қауіпсіздік қызметі (ФҚБ) Қара теңіздегі порттарға кіруге шетелдік танкерлерге рұқсат бере бастады. Осылайша Қазақстаннан мұнай экспорты шамамен бір тәулікке тоқтап қалғаннан кейін қайта жанданды деп жазады Reuters төрт дереккөзге сілтеме жасап.

Агенттік мәліметінше, мұнай экспортындағы уақытша үзіліс әлемдік мұнай жеткізілімінің шамамен 2%-ына әсер етіп, оның бағасын барреліне 70 долларға дейін көтеріп жіберді. Кейін баға қайта төмендеп, Brent маркалы мұнайының қыркүйектегі фьючерстері барреліне 69,46 доллар бағасымен саудаланды.

Апта басында Ресей президенті Владимир Путин шетелдік кемелердің Ресей порттарына кіруі үшін Федералды арнайы қауіпсіздік қызметінен арнайы рұқсат алуын міндеттейтін заңға қол қойған. 24 шілдеде Қазақстан мұнайының Қара теңіздегі Ресейд...

Эстония үкіметі Беларусь режимінің негізгі өкілдеріне қатысты санкцияларды мерзімсіз түрде ұзартты. Бұл туралы шешімді 24 шілдеде елдің сыртқы істер министрі Маргус Цахкна хабарлады.

Министрдің айтуынша, Беларусьтегі адам құқықтарының жағдайы әлі де нашар, ал Минсктің Ресейдің Украинаға қарсы агрессиясын қолдауы – қысымды одан әрі күшейтуді қажет етеді.

«Соңғы бес жылда ешқандай оң өзгеріс байқалмады. Біз Беларусьтегі репрессияларға көз жұма қарамауымыз керек. Сондықтан санкциялар мерзімсіз сақталуы тиіс», – деді министр.

Санкциялық тізімге Беларусьтің жоғары лауазымды шенеуніктері, судьялар, күштік құрылым қызметкерлері, үгіт-насихатшылар және Александр Лукашенкоге жақын тұлғалар – барлығы 273 адам енгізілді. Бұл тізімде Лукашенконың өз...

Алматы облысында Қаскелең қаласының 47 жастағы тұрғынына сот үкімі шықты. Ол ірі көлемде алаяқтық жасады деп айыпталған, деп хабарлады Polisia.kz.

Полицияның мәліметінше, ер адам өзін әкімдік қызметкері ретінде таныстырған. Осылайша азаматтарға жағдайы төмен отбасыларға арналған мемлекеттік ипотекалық бағдарлама арқылы баспана рәсімдеуге көмектесемін деп уәде берген. Ол пәтерді төмен пайызбен екі-үш ай ішінде алып беремін деп сендірген.

Алаяқтық жолмен ол 47 азаматтың ақшасын иемденген. Алайда бірнеше ай өткен соң пәтер алып бере алмаған, содан кейін азаматтар полицияға жүгінген.

Жалпы шығын көлемі 110 миллион теңгені құрады. Полиция ер адамның жоғары білімі бар екенін, алайда еш жерде жұмыс істемейтініне де назар аударған.

Украина қарулы күштері майдан шебінде Starlink ғаламдық желіні пайдалана алмай қалды. Илон Маск спутниктік интернет жұмысындағы ақау үшін кешірім сұрады. Бұл туралы BBC телеарнасы хабарлайды.

Америкалық миллиардердің Starlink компаниясы ұсынатын қызметті Украина қарулы күштерінің бөлімдері пайдаланып жүр. Майдан шебіндегілер спутниктік интернет жұмыс істемей қалғанын айтып үлгерді.

Қарулы күштердің дрондар жүйесін басқаратын қолбасшысы Роберт Бровди (лақап аты «Мадьяр») өзінің телеграм-арнасында «Бүкіл майданда Starlink істемей тұрғанын» жазды. Бұл туралы басқа да украин әскери телеграм-арналары хабарлап жатыр.

Артынша Илон Маск желідегі ақау үшін кешірім сұрады. Миллиардер бұл туралы өзінің X әлеуметтік желісіне жазды.

«Қызмет жақын уақытта іске...

Әзербайжан астанасы Бакуде Қазақстан киносының айлығы басталды. Мәдени іс-шара салтанатты түрде «Дос-Мұқасан» музыкалық драмасының көрсетілімімен ашылды. Бұл туралы Мәдениет және ақпарат министрлігі хабарлады.

Режиссер Айдын Сахаман түсірген туынды қазақ рокының негізін қалаған әйгілі ансамбльге арналды. Фильмде ел музыка өнеріне жаңа серпін берген «Дос-Мұқасан» тобының құрылу тарихы мен олардың шығармашылық жолындағы күресі баяндалады.

Ашылу рәсімінде әзербайжандық өнерпаздардың қатысуымен концерттік бағдарлама ұйымдастырылып, бұл кеш қос халық арасындағы мәдени байланыстың жарқын көрінісіне айналды. Іс-шараға Қазақстанның Әзербайжандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Әлім Байел, өнер мен ғылым саласындағы зиялы қауым өкілдері, дипломатиялық корпус мүшелері, БАҚ өкілдері мен Бакуде тұратын қазақстандықтар қатысты.

Фильм ҚР...

Шешенстан президенті Рамзан Қадыров Түркияның Бодрум өңірінде демалып жүрген уақытта суға батып кете жаздады. Бұл туралы жергілікті басылымдар жазды.

Оқиға Бодрумның Қайнар ауданындағы без жұлдызды қонақ үйде болған. Мәліметтерге қарағанда, Қадыров суға түсіп жүрген уақытта өзін аса жайсыз сезінген. Оны жағалау күзетінің қызметкерлері құтқарып қалған.

Президенттің жағдайы мәз еместігін аңғарған қызметкерлер тез арада дәрігер шақыртқан. Медициналық көмек қонақ үйге жетіп, Шешенстан президентін ауруханаға жеткізген.

Қонақ үйде Қадыровқа алғашқы медициналық көмек көрсетілгені туралы айтылды. Ол жедел жәрдем көлігімен жекеменшік ауруханалардың біріне түскен. Мәліметтерге қарағанда, ем қабылдаған шешен басшысының жағдайы жақсы. Дәрігерлер оның денсаулығын тексеріп, Қадыровтың өміріне ешқандай қауіп жоқ екенін...

Президент Эммануэль Макронның мәлімдеуінше, Франция қыркүйекте БҰҰ Бас ассамблеясында Палестина мемлекетін ресми түрде мойындайды. Алайда Париждің бұл әрекеті Израиль мен АҚШ-тың сынына ұшырады. Бұл туралы Reuters жазды.

Макрон Палестина автономиясының президенті Махмұд Аббасқа жазған хатын X әлеуметтік желісіне жариялады. Онда Францияның Палестинаны мемлекет ретінде мойындатуға күш салатыны, басқа да әріптестерін өзінен үлгі алуға үгіттейтіні жазылған.

«Таяу Шығыста тұрақты бейбітшілік орнатып, тарихи әділеттілік орнату үшін, мен Франция Палестина мемлекетін мойындайды деп шештім», – деп мәлімдеді Макрон.

Францияда еврейлер мен мұсылмандардың ірі қауымы тұрып жатыр. Енді ол Палестина мемлекеттілігін мойындаған алғашқы ірі Батыс елі атануы мүмкін.

Мұндай жаңалық Израиль мен Вашингтонны...

Шерзат ісіне байланысты сотталған Думан Ысқақ бостандыққа шықты. Бұл туралы адвокат Мейірман Шекеев хабарлады.

Адвокаттың айтуынша, бұл іске қатысты апелляциялық сот отырысы 18 тамыз күні сағат 11:00-де Алматы облысы сотының ғимаратында өтпек.

Думан Ысқаққа қатысты бірінші сатыдағы соттың үкімі бойынша тағайындалған жаза толық өтелгендіктен, Алматы облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының судьясы Мұсабекованың 2025 жылғы 23 шілдедегі қаулысымен оған қатысты бұлтартпау шарасы жойылып, ол қамаудан босатылды, – деді Мейірман Шекеев.

Еске сала кетейік, 5 маусым күні Шерзат ісі бойынша 9 адамға сот үкімі шыққан еді. Ең көбі Абзал Шынасыл 23 жылға, Равиль Сакиев...

Динара Сәтжан – медиа мен шоу-бизнестегі ең танымал тұлғалардың бірі. Оның Dinara Satzhan Fashion Group атты сән үйі бар, ютубта жеке шоу жүргізеді. Инстаграмда жеке бренд бойынша курстар өткізеді. Бұған дейін Динара «Хабар» арнасында жаңалықтар жүргізді, жеке қонақүйді де басқарды. «Менде әрдайым ақша болған» дейді ол өзі жайлы. Ақшаны екі есе көбейтуді білетін танымал тележүргізушінің қанша бизнесі бар? Салық төлей ме? Kursiv шолуында ұсынамыз.

18 жасына сыйлыққа көлік

Динара Сәтжан 1982 жылы Қарағанды облысындағы Жаңаарқа ауылында дүниеге келді. Өзінен кейін Раджив және Рауан есімді екі бауыры бар. Тоқсаныншы жылы Динара ата-анасымен бірге Алматыға көшіп келеді. Әкес...

2030 жылдан бастап Еуроодақ аумағында автокөлік жалдау компанияларына бензин мен дизельмен жүретін көліктерді сатып алуға тыйым салынуы мүмкін. Еурокомиссия осыған қатысты заң жобасын әзірлеп жатыр. Бұл Еуропада көлік секторын электрлендірудің шешуші кезеңіне айналуы ықтимал.

Іштен жанатын қозғалтқыштарға тағы бір соққы

Немістің Bild басылымының хабарлауынша, Еурокомиссия (ЕК) 2030 жылдан бастап ЕО елдеріндегі автокөлік жалдау компанияларына іштен жанатын қозғалтқышы бар автокөліктерді сатып алуға тыйым салатын жаңа ережені әзірлеуде. Комиссия өкілдері бұл заң жобасының дайындалып жатқанын растады, бірақ нақты егжей-тегжейін әлі жария еткен жоқ.

Құжат 2025 жылдың жаз соңына дейін ұсынылады деп күтілуде. Одан кейін жоба Еуропарламент талқысына жолданады. Егер ол қабылданса...

Hyundai компаниясының Қазақстандағы өкілдігі Palisade жол талғамайтын көлігінің екінші буынын отандық нарыққа шығаруға дайындалып жатыр. Бұл кроссовер алғаш рет 2024 жылдың соңында жұртшылыққа таныстырылған болатын және қазіргі таңда көлік құралының типін мақұлдау туралы куәлік (ОТТС) алған.

Құжатқа сәйкес, жаңа Palisade Алматыдағы зауытта құрастырылады және 3 қатарлы салонымен 7 және 8 орындық нұсқаларда ұсынылады. Көлік жалғыз ғана қозғалтқыш түрімен шығарылады. Бұрынғы 3.5 литрлік атмосфералық 249 ат күшіндегі мотордың орнына енді 2.5 литрлік турбомотор орнатылған. Ол екі қуат нұсқасында болады: 249 және 281 ат күші, алайда екеуінің де айналу моменті бірдей, яғни 422 Нм болады.

Құжаттарда Palisade көлігінің жаңа буыны шыққаннан кейін...

АҚШ-тың Tesla компаниясы алдағы уақытта біршама қиындықтарға тап болуы мүмкін. Оған елдегі электромобильдерге берілетін мемлекеттік қолдаудың тоқтатылуы себеп. Бұл туралы компанияның негізін қалаушы Илон Маск инвесторлармен өткен жиын барысында мәлімдеді.

«Бұл алдағы бірнеше тоқсан біз үшін қиын болатынын білдіреді, қиындықтар күтіп тұрғаны анық», – деді Маск жағдайға қатысты пікір білдіре отырып.

Оның айтуынша, АҚШ президенті Дональд Трамп бастамашы болған субсидияларды алып тастау, сондай-ақ автопилот технологиясын енгізудің ұзақ процесі компанияның қаржылық көрсеткіштеріне әсер етеді. Масктың болжамынша, Tesla компаниясы тек 2026 жылдың соңына қарай ғана «сенімді» нәтижелерге қайта қол жеткізе алады.

Илон Масктың мәлімдемесінен кейін Tesla...

Қайтарылған активтерді басқару компаниясыбай-бағландардан тәркіленген 18 зергерлік бұйым аукционда бастапқы бағасынан шамамен 20%-ға қымбатқа сатылғанан мәлімдеді.

Аукцион E-Qazyna алаңында бағаны көтеру әдісімен өтті. Жалпы саудаға қойылған 56 зергерлік бұйымның 18-і, яғни, 32%-ы сатылды.

Сатылған лоттар қатарында Roberto Coin және FOPE брендтерінің білезіктері, гауһар, изумруд және інжу тастармен көмкерілген жүзіктер, сондай-ақ ұлттық өрнегі бар әшекейлер болған.

«Жалпы бастапқы құны – 14 789 960 теңге, ал сатылым сомасы – 16 925 139 теңгені құрады. Бұл қатысушылар тарапынан жоғары қызығушылық бар екенін және бағаның бастапқы 70%-дан  87%-ға дейін өскенін көрсетеді», – делінген ҚАБК хабарламасында.

Мысалы, FOPE білезіг...

Астанада енді сағат 22:00-ден кейін қатты музыка, айқай немесе басқа да шулы әрекеттер орын алса, айыппұл салынады.

Елорда полицейлері түнгі уақытта тыныштықты бұзғандарды анықтау мақсатында рейд жүргізіп жатыр. Полиция департаментінің өкілдері бұл шаралар қоғамдық тәртіпті сақтау және тұрғындардың тыныштығын қамтамасыз ету мақсатында  жасалып жатқанын айтады.

Статистикалық мәліметке сүйенсек, жыл басынан бері елордада тыныштықты бұзудың 25 мыңнан астам дерегі тіркелген. Олардың басым бөлігі тұрғындардың шағымдары негізінде анықталған.

«Соңғы оқиғалардың бірі – елорданың Алматы ауданында тіркелді. Түнгі сағат 01:30 шамасында ауланың ішінде көліктен қатты музыка ойнап тұрғанын көрген тұрғындар полицияға шағымданды. Патрульдік қызметкерлер келіп, жүргізуші мен жолаушыға ескерту жасады...

Экология және табиғи ресурстар министрлігі Қазақстан Өзбекстанға 500 киік береді деген ақпаратқа қатысты пікір білдірді.

Министрлік Өзбекстан Экология, қоршаған ортаны қорғау және климаттың өзгеруі министрлігімен киікті сақтау саласындағы өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қоюға дайындық жүріп жатқанын растады.

Қазіргі таңда меморандум жобасы жұмыс тәртібіне сай, Қазақстан тарапына ұсынылып, ол қарастырылып жатыр.

«Осы мәселенің табиғатты қорғау маңыздылығын ескере отырып, Меморандумның мазмұны екі елдің жауапты ғылыми мекемелері мен уәкілетті мемлекеттік органдарын тарта отырып, пысықтауды талап ететінін атап өткен жөн. Сонымен қатар, жануарлар дүниесі өкілдерін беру, сондай-ақ меморандум жасасу мәселелері мемлекетаралық санатқа жатады және тиісті деңгейде шешім...