Жаңалықтар

Борышкерлердің төлем қабілеті, жеке тұлға банкроттығы, бизнеске несие беру проблемасы және ақша-несие саясаты. «Курсив» тілшісі Қазақстан Қаржыгерлер қауымдастығы төрағасының бірінші орынбасары Ирина Кушнаревамен сұхбатта осы мәселелер талқыланды. Сонымен қатар назардан банк секторына шетелдік ойыншылардың келуі, қос биржаның бірігуі, БЖЗҚ қаражатының инфрақұрылымдық мақсатқа пайдалануы және банк секторының жетістіктері де назардан тысқары қалмады.

Жеке тұлғаға берілетін несиелер

– S&P агенттігінің дерегі бойынша, төлемге қабілетсіз борышкерлерді несиелеудің өсуі қаржы сегментіндегі активтер сапасына қысым жасап жатыр. Сектордағы мұндай қауіпті байқадыңыз ба?

– S&P-нің 2023 жылғы маусымдағы банк секторындағы елдік және салалық тәуекелдерге қатысты бағалауында банк секторы активтері сапасының айтарлықтай жақсарғаны атап өтілген. Бұл...

Бас прокуратура «Майқайыңалтын» кенішінің санитариялық-қорғау аймағында орналасқан 206 учаскеге ғимарат салуға рұқсат берген әкімдік шешімінің заңдылығын тексеріп жатыр. Бұл жайлы Бас прокуратураның депутаттардың сауалына берген жауабында айтылған.

Прокуратураның хабарлауынша 2024 жылдың 4 қаңтарында екі адамнан көп адамның өліміне əкеп соққан тау-кен жұмыстарын жүргізу кезінде қауіпсіздік қағидаларын бұзу фактісі бойынша Полиция департаменті сотқа дейінгі тергеп-тексеруді бастаған.

«Тергеп-тексеру барысында кеніште құлау себептері туралы қорытынды беру жəне шахтада жұмыс жүргізу кезінде бұзушылықтарды анықтау үшін «Қарағандыгипрошахт» ЖШС-мен тау-кен-құрылыс жұмыстары саласындағы маман тартылған. Сондай-ақ Мемлекеттік кірістер департаменті, Өнеркəсіптік қауіпсіздік департаменті, «Центрказнедра» РММ, Экология департаменті, Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті мамандары...

«Оңтүстік Қаратұрын» кен орнын игеріп жатқан «Бозашы Мұнай» компаниясына 350 млн теңге айыппұл салынды. Маңғыстау облысы Экология департаменті жоспардан тыс жүргізілген тексеруден соң осындай шешім қабылдады.

«Маңғыстау облысы Экология департаменті «Қаратұрын» кен орнындағы ұңғыманың жану фактісі бойынша «Бузачи Нефть» ЖШС-ға қатысты жоспардан тыс тексеруді аяқтады. 2023 жылғы 9 маусымда №303 ұңғымада бұрғылау құбырын көтеру кезінде ұзақтығы 200 тәулік болатын табиғи газдың өрті орын алды. Экология департаментінің мамандары атмосфералық ауаны ластаушы заттардың бар-жоғына бірнеше рет өлшеу жасады және олардың нәтижесі ауада метанның шамадан тыс мөлшерін көрсетті», – деп нақтылады Экология департаменті.

2024 жылғы қаңтарда Экология департамент...

Өткен апта аяғында ұлттық валюта әлсіреуін жалғастырды. Оған инвесторлардың әлемдік капитал нарығындағы тәуекелден қашуы және доллар индексінің нығаюы әсер еткен. Алда салық аптасы келе жатыр. Сол себепті ірі компаниялар осы апта ішінде валюта сатады. Ол теңге бағамына әсер етпей қоймайды.

Жұма күнгі сауда-саттық соңында USD/KZT жұбының орташа сараланған бағамы 1 долларға 448,88 теңгеге дейін көтерілді (+0,69 теңге). Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының шолуында сауда көлемі айтарлықтай – $122,8 млн (-56,0 млн) дейін төмендегені жазылған.

Сарапшылар алдағы салық аптасы мен ҰБ-ның базалық мөлшерлемеге қатысты отырысы да төл валюта бағамына қатты әсер ететінін айтады.

26 ақпанда пайдалы қазбаларды өндіру салығы, КТС...

АМӨЗ атқарушы директоры Ғалымжан Жусанбаев президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдады. Ол үндеуінде «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының басшылығы оған зауыттағы жағдай туралы бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеуге тыйым салғанын мәлімдеді.

Өз үндеуінде Жусанбаев бір айдан бергі қызметінде зауыт жұмысына біраз жаңалық енгізгенін, зауыт жұмысынан талай қателік анықтағанын айтқан. Осыған орай өзіне қарсы шабуыл науқаны басталып кеткенін жеткізді.

«Жақында әлеуметтік желілер мен БАҚ-та елдегі стратегиялық нысандағы жұмысыма қарсы бағытталған зорлық-зомбылық ақпараттық науқан басталды. «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС бас директоры қызметіне тағайындалғаныма бір айдан сәл астам уақыт өтті. Осы кезеңде мен зауыт қызметіне бірқатар жаңалықтар енгіздім», – деген...

Дүниежүзілік банк сарапшылары Қазақстан экономикасының перспективасы алдағы екі жылда тұрақты өсімді көрсетеді деп есептейді. Ресейдің Украинаға басып кіруінің салдарынан туындаған жайсыз жағдайлардан кейін, 2023 жылы экономикалық өсім біртіндеп қалпына келе бастаса, 2024 жылы мұнай өндірісінің болжанғаннан да төмен өсім қарқыны фонында экономика өсімі 3,4 пайызға дейін түседі (өткен жылмен салыстырғанда).

Қазақстан сыртқы шоктарға орнықтылық танытты

Болжамға сәйкес, нақты жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 2025 жылы 4,5-5 пайызға ұлғаюы мүмкін. Өйткені жұмыс істеп тұрған кен орындарындағы өндіріс қуаттылығының кеңеюі экспорттың өсуіне және 2025 және одан кейінгі жылдарда мұнай-химия саласының өркендеуіне жол ашады. Өнеркәсіптік өндіріс пен тау-кен саласындағы инвестиция тұрақты болады...

«Самұрық-Қазына» әл-ауқат қоры өз иелігінен GPC Investment компаниясын шығарды. Бұл туралы Қордың KASE-ге жіберген хабарламасында жазылған.

«Бағалы қағаздары Қазақстан қор биржасының (KASE) ресми тізімінде тұрған «Самұрық-Қазына «ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ 2024 жылдың 14 ақпанынан бастап «GPC Investment» ЖШС жарғылық капиталына 100 % қатысу үлесін иеленуді тоқтатқаны туралы хабарлады», – делінген ақпаратта.

«Самұрық-Қазына» kursiv.media сауалына берген жауабында компанияны QazaqGaz ҰК иелігіне бергенін жазған. Себеп – ҚР Үкіметінің «Республикалық меншіктің кейбір мәселелері туралы» 2022 жылғы 18 шілдедегі № 486 қаулысын орындау. Соған сәйкес, GPC Investment ЖШС-нің 100% қатысу үлесі акцияларды төлеуге берілген.

...

Алтын және күміс өндіруші Рolymetal international plc компаниялар тобы ресейлік бизнесін сататын болды. Ол 69 миллиард АҚШ долларына бағаланып отыр. Компанияны «Мангазея Плюс» АҚ сатып алмақ. Мәміле акционерлер жиналысында мақұлдануы тиіс. Келісім акционерлердің мақұлдауын қоса алғанда, бірқатар шартқа бағынады.

«Директорлар кеңесі, Директорлар кеңесінің арнайы комитеті және басшылық Компанияның акционерлік құнын қалпына келтіру және Топтың ресейлік бизнесін сату арқылы оның даму стратегиясын қайта бастауға қатысты міндеттемелерді орындауды мақсат тұтып отыр. Ұсынылған шарттар бойынша жылдам, ашық және санкцияларға сәйкес мәміле барлық мүдделі тараптың сұранысына жауап береді. Мәміленің аяқталуы Компанияға тәуекелдерді айтарлықтай төмендету және тұрақты ақша...

Қазақстан Республикасының аумағына автомобиль көлігімен тауық жұмыртқасын әкелуге тыйым салынады. Бұл жайлы Ауыл шаруашылығы министрінің бұйрығында жазылған.

«Қазақстан Республикасының аумағына автомобиль көлігімен үшінші елдерден және Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен тауық жұмыртқасын (Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің тауар номенклатуралық коды: 040721) әкелуге алты ай мерзімге тыйым салу енгізілсін», – делінген құжатта.

Не үшін тыйым салынды? Министрлік мәліметінше, елдегі құс фабрикалары ішкі нарықты жұмыртқамен 98 пайыз қамти алады. Статистикалық деректерге сәйкес, 2024 жылғы 1 қаңтарда республикада 56,5 млн бас құс саналған. Ал 2022 жылғы ұқсас кезеңде құс саны 50 млн бас болған, яғни өсім...

Аязға байланысты Астана мен бірқатар өңірлердің мектептері онлайн оқу форматына көшірілді. Бұл жайлы әр өңірдің білім басқармалары хабарлады.

Елорда әкімдігінің ресми сайтында Астана оқушылары үйден оқитыны жазылған.

«2024 жылғы 19 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты бірінші ауысымның 0-11 (12)сынып оқушылары және колледждердің 1-2 курстың студенттері (9 сынып базасында) қашықтан оқыту форматына ауыстырылады», – деп жазылған.

Сонымен бірге Қостанай облысының біраз аудандарының оқушылары да қашықтан оқиды. Облыстық білім басқармасы кеше ауа температурасының -29 градусқа дейін төмендеуіне байланысты дүйсенбі күнгі сабақты 0-11 сыныптарының бірінші ауысым оқушылары онлайн форматта оқитынын хабарлаған. Сонымен...

Маңғыстау облысындағы «ҚазТрансОйл» компаниясының өрт сөндірушілері ереуілге шықты. Бұл туралы Lada.kz жазады.

Сайттың ақпаратына сүйенсек, өрт сөндірушілер Ақтау, Жаңаөзен, Жетібай, Қаражанбас және Қаламқас қалаларындағы жұмыстарды тоқтатқан. Өмірзақ ауылының өрт сөндірушілері де ереуілге шыққан.

Өрт сөндірушілердің айтуынша, олар ай сайын 130-дан 150 мың теңгеге дейін жалақы алады. Бұған қоса, еңбек демалысына 80 мың теңге алатындарын айтқан. Олар өз жалақысын 350 мың теңгеге дейін көтеруді талап етіп отыр. Сонымен қатар жыл сайын берілетін мерекелік сыйақылардың 100% төленіп, киімдерінің сапалы мөлшермен берілуін талап еткен.

Ереуілге шыққандар жариялаған бейнежазбада президент, премьер-министр мен Маңғыстау облысының әкіміне үндеу жариялаған. Үндеуде жұмысшыларды қудаламауды сұраған және талаптары...

Біріккен Араб Әмірліктерінің (БАӘ) банктері санкциялардың қайталану қаупіне байланысты Ресеймен есеп айырысуды шектеді. Бұл жайлы Ресей басылымдары хабарлады.

Біріккен Араб Әмірліктерінде жұмыс істейтін бизнесмендер мен компаниялардың және тұлғалардың шоттары жабыла бастаған.

«Біріккен Араб Әмірліктерінің ірі банктері Ресей Федерациясымен есеп айырысуды шектеп, клиенттердің шоттарын жаба бастады. Олар Ресейден ақша қабылдамайды және қарама-қарсы бағытта төлемдер жүргізбейді. Шот иелері Ресей азаматтары. Олардың есепшоттары түсініксіз себептермен жабылған», – деп жазады «Ведомости» басылымы.

Бұл ақпаратты БАӘ-де кеңселері бар кәсіпкерлер де растаған. Олардың айтуынша, қиындықтар 2023 жылдың желтоқсанында АҚШ президентінің екінші реттік санкциялар туралы жарлығы шыққанға дейін басталған. Бұл...

АҚШ-тың Mondelez компаниясы Ресейдегі кәсіптің  басшысын корпоративті бойкоттан кейін өзгертті. Компания Oreo, Barney, Alpen Gold және Milka өнімдерін шығарады. Бұл туралы Reuters  агенттігі хабарлады.

Mondelez еуропалық филиалының атқарушы директоры Винс Грубер ресейлік бөлімшені «автономды ұйым» деп атады. Сонымен қатар, кәсіпорынның жаңа бас менеджері Алексей Блиновтың тағайындалғаны туралы хабарлады.

Mondelez еуропалық бизнесті кіші субаймақтар мен жекелеген елдерге жауап беретін 14 «коммерциялық бөлімшеге» бөлді. Грубердің айтуынша, Ресейде сатылатын компанияның өнімдері сол елде шығарылады. Енді Еуропадан Ресейге  бұл дайын өнімдерді импорттамайды. Сондай-ақ, Ресейден Еуропаға экспорттамайды.

Корпоративтік басқару жөніндегі сарапшы және ValueEdge Advisors төрағасының орынбасары Нелл Мейноу піаір білдірді. Ол бұл өзгерістерд...

Германия «Дружба» магистральдық мұнай құбыры арқылы қазақстандық мұнайды жеткізу көлемін айына 200 мың тоннаға дейін ұлғайтуға мүдделі. Мамыр айынан қазанға дейін Германияға мұнай экспортының ай сайынғы көлемі 100 мың тоннаны құрады. Ал қараша айында 154 мың тонна жеткізілді. 2023 жылы Қазақстан Еуроодаққа мұнайдың барлық экспорттық көлемінің жартысынан астамын — 46,6 млн тоннаны жеткізді. Бұл туралы Румынияның Аdevural газетіне берген сұхбатында Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев айтты.

«2023 жылдың қорытындысы бойынша Германия бағытында 993 мың тонна тасымалданды. Неміс тарапы қазақстандық мұнайды жеткізу көлемін жылына 2,4 млн тоннаға дейін ұлғайтуға мүдделілігін білдіреді. 2023 жылдың қорытындысы бойынша қазақстандық мұнайды...

Елімізде тұрғын үйге деген сұраныс өте жоғары. 2022 жылдың қорытындысы бойынша бір адамның баспанамен қамтылу көрсеткіші 23,4 шаршы метрді құрады. БҰҰ-ның әлемдік стандарты бойынша бір адамға 30 шаршы метрден баспана келуі тиіс. Көпшілік көктемнің шыққанын күтіп жүр. Көктеммен бірге бірқатар жаңалық жария болуы мүмкін. Әсіресе, қыр астынан ипотекалық бағдарламалардың құлағы қылтияды.

Жаңа  – «9-20-25» ипотекалық бағдарлама

Соның бірі де бірегейі – «9-20-25» бағдарламасы. Үкімет басшысының бірінші орынбасары Роман Склярдің айтуынша, бағдарлама республикалық бюджеттің қаржыландыруымен, «Отбасы банк» арқылы жүзеге асырылады. Әзірге бағдарламаның шарттары туралы егжей-тегжей мәлімет жоқ. Дегенмен аты айтып тұрғандай, пайыздық мөлшерлемесі – жылдық 9 пайыз...

2023 жылдың қорытындысын шығарған отандық инвестициялық компаниялар, өткен жыл бойынша есеп беріп те үлгерді. Былтырғы жылдың алғашқы алты айында белсенді түрде өсті. Кеңейген инвестсектор, екінші тоқсанда тоқырауға жол бергені мәлім болды. Активтердің өсуі тек жаңа жағдайға бейімделіп, икемделе алған компаниялар тарапынан ғана байқалған.

2024 жылдың басындағы жағдайға сай инвестициялық портфель басқарушы қазақстандық компаниялардың жиынтық активтері 574,4 млрд теңгені құрады. Актив көрсеткіштері бір жылдың ішінде 28%-ға, яғни 125,6 млрд теңгеге дейін өскен. Өсу көрсеткіші 2023 жылдың бірінші жарты жылдығында ғана байқалған, екінші жарты жылдықта – біртіндеп қысқара түскен.

Естеріңізге сала кетсек, 2023 жылдың қаңтары мен шілдесі аралығында инвестициялық компаниялар өз қоржындары...

Мемлекет әрі ойланып, бері ойланып қосылған құн салығын (ҚҚС) көтермеу туралы шешім қабылдады. Үкімет басшысы одан да бюджет кірісін толықтырудың басқа жолын іздейік деп мәлім етті. Қаржы министрі Мәди Тәкиевтің айтуынша, ҚҚС-ты көтеру кәсіпкерлерге жағымсыз салдарын тигізеді. Дәл қазіргі 12 пайыз деңгейінде сақтау үшін ешқандай қосымша құжат әзірлеу қажет емес. Дегенмен қазынаға 2-2,5 трлн теңге ауадай қажет. Үкіметтің экономикалық блогының бұрынғы басшылары ҚҚС ставкасын ұлғайту есебінен осыншама қаржы тартуды көздеген болатын. Ендігі шешім қандай? Сарапшылар не айтады?

Бәрі де Президенттің Үкіметтегі кеңейтілген отырыста сөйлеген сөзінен басталды. Президент Тоқаевтың айтуынша, қазіргі уақытта елімізде жаңа Салық кодексі әзірленуде, ол инвесторлар...

Қазақстанда ауа райының нашарлауына байланысты 7 облыста республикалық маңызы бар 8 автожолда қолданылатын көлік қозғалысына шектеу енгізілді. Бұл туралы «ҚазАвтоЖол» баспасөз қызметі хабарлады.

 Абай облысында 1 жол учаскесі. Жалпы ұзындығы 177 км автожол (қар, боран, жел салдарына) «Омбы-Майқапшағай» – Қалбатау ауылы-Бұғаз ауылы.

 Алматы облысында 2 жол учаскесі. Жалпы ұзындығы 99 км (қар, ауа температурасының төмендеуі салдарынан) «Алматы-Тау турбазасына кіреберіс» және «Алматы-Ташкент-Термез» -Жаңақұрлыс ауылы -Жамбыл облысынын шекарасына дейін.

Шығыс Қазақстан облысында 1 жол учаскесі. Жалпы ұзындығы 153 км (қар, боран).»Омбы-Майқапшағай» – Абай облысынын шекарасынан – Зайсан қаласына дейін.

Жамбыл облысында 1 жол учаскесі. Жалпы ұзындығы 150 км (қар, боран...

Жасанды интеллектінің өмірімізге еніп кеткені сонша, көпшілік еңбек нарығына оның төндіретін қаупі туралы жиі сөз қозғайтын болып жүр. Технологиялар адамның орнын басып, қатардағы қызметкерлерді жұмыссыз қалдыруы мүмкін бе? Бұл сұрақтың жауабын осы тақырыпта жасалған зерттеулер мен болжамдардан іздеп көреміз.

Бітіспес дау: AI дос па, жау ма?

Жасанды интеллект адамдардың жұмысын тартып ала ма? Мұндай талқының басталғанына біраз болған. Көпшілігі AI арқылы жұмыс орны көбейіп, адамдардың күнделікті күйбеңмен емес, шығармашылықпен көбірек айналысуға мүмкіндігі молырақ болады деген пікірді ұстанған еді. Дегенмен кейінгі кездері пайда болып жатқан жаңа технологияларға қарап, болжам аздап негатив бағытта да жасалып жүр. Соның ішінде ChatGPT пайда...

Нью-Йорк соты АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трампты алаяқтық ісі бойынша 355 миллион доллар төлеуге міндеттеді.

Нью-Йорк сотының судьясы Артур Энгорон АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трампты алаяқтық үшін айыпты деп таныды. Экс-президентті 355 миллион доллар айыппұл төлеуге міндеттеді. The Hill басылымының жазуынша, оған Нью-Йорктегі кез келген компания немесе корпорацияда жұмыс істеуге тыйым салған.

Хабарламада Трамптың ұлдарына да айыппұл салынғаны жазылған.

«Оларға көп табыс табу үшін активтердің құнын көтерді деген айып тағылып отыр. Құжаттар мұны қайта-қайта дәлелдейді», – деген Энгорон.

2022 жылы Нью-Йорктің бас прокуроры Летитиа Джеймс Трампты салық және сақтандыру төлемін алу үшін...

Алматы әуежайында рейстер тағы да кешігіп жатыр. Алматы халықаралық әуежайы мен Air Astana әуе компаниясы ұшу кестесін қалпына келтіруге тырысуда. Оңтүстік астана мен елорда әуежайынан 180 жолаушы діттеген жеріне жете алмай қалған.

Айта кетейік, 16 ақпанда Алматыдағы қолайсыз ауа райына байланысты рейстер кешіккен. Алматы әуежайынан 12 рейс бойынша әуе кемелері ұша алмай қалды. 

Алматы қаласы мен облысында ғана емес, сонымен бірге Қазақстанның басқа өңірлерінде де күн райы бұзылған. Атап айтқанда, Астана, Семей қаласы және Қарағанды мен Ақтөбе облыстарында ауа райы нашарлаған. 

Әуежай мәліметтеріне сәйкес, Air Astana, FlyArystan, Qazaq Air және Qatar Airways рейстері кешігіп, кейінге қалдырылған.

Кеше түскен...

Соңғы күндері Абай облысының аумағында биіктігі 80 сантиметрге жуық қар жауып, бұрқасынға ұласқан. Сондықтан облыс жолдарында табиғи сипаттағы төтенше жағдай жарияланды. «ҚазАвтоЖол» республикалық маңызы бар жолдарда қозғалыс шектелгенін хабарлады.

«Республикалық маңызы бар жолдармен жүріп-тұру шектелді, ал облыста табиғи сипаттағы ТЖ режимі енгізілді», – делінген хабарламада.

Әсіресе, Қалбатау-Майқапшағай тас жолында 400-ге жуық көлік қар құрсауында қалып қойған. Олады ТЖМ мамандары және жолшылардың көмегімен эвакуациялаған. Жылдам көмек көрсетуге әуе қызметі де тартылған.

Қазіргі кезде Қалбатаудан Көкпектіге дейінгі жол ашық. Күре жолдардың қары күреліп жатыр. Аталмыш учаскеде 14 жол техникасы жұмылдырылған. Қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз...

Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің бірі – Владимир Кимге тиесілі «Қазақмыс» корпорациясы жер қойнауын пайдалану жөніндегі келісімшарт талабын бұзған. Атап айтқанда, компания 2013 жылғы 20 ақпандағы № 4188-ТПИ келісімшартының міндеттемелерін орындамаған.

Бұл келісім Қарағанды облысындағы «Спасск» мыс кен орнында мыс, алтын және ілеспе құрамын барлауға арналған болатын. Құжат бойынша, корпорация осы кен орнында бұрғылау жұмысын жүргізуі тиіс еді. Алайда компания 3 жыл қатарынан келісім шартын орындамаған.

Мәселен, корпорация 2020 жылы 7290,03 шаршы метр жерге бұрғылау жұмысын жүргізуі керек еді. Бірақ та ешқандай бұрғылау жұмысы жүргізілмеген.

2021 жылғы жоспарлы көрсеткіш 9463,89 шаршы метрді құрағанымен, келісім міндеттемесі тағы да...

Тұтынушылық сенімділік индексі (CCI) 2023 жылдың соңындағы белсенді өсуден кейін жағымды аймақта қалғанына қарамастан, төмендеп отыр. Инфляцияның баяулауы жалғасуда, осының нәтижесінде қазақстандықтар жыл соңы мен ай соңында бағаның өсуін сирек көріп, алдағы уақытта бағаның өсуін аз ойлайды. Алайда жұмыссыздық жайлы алаңдаушылық пайда болған. Ал ақшаны жұмсау мен үлкен сауда жасаудың орнына ақша жинауды жөн көрген.

Ұстамды оптимизм

Қазан одан кейінгі қарашадағы тұтынушылық сенімділігі индексінің өсуі жағымды трендтің бастауына қатысты оптимизм ұялатты. Алайда CCI-нің өсуі желтоқсанда төмендеуге ауысты. Ал қаңтарда 1,5 тармаққа түсіп, төмендеуді жалғастырып, 103,2 тармақта тоқтады. Осылайша, тұтынушылық сенімділік индексі қаңтарда қазандағы көрсеткішке қайта оралды (2023 жылды...