Жаңалықтар

Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Тимур Қарағойшиннің ұлы Рүстем Қарағойшин «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің төрағасы болып тағайындалды.

«Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ директорлар кеңесінің шешімімен Рүстем Қарағойшин «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ төрағасы болып сайланды», – деп хабарлады холдингтің баспасөз қызметі.

Бұған дейін ұлттық холдингті Нұрлан Байбазаров басқарды. Ол 6 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі лауазымына тағайындалды.

2019-2021 жылдар аралығында Рүстем Қарағойшин «Бәйтерек ҰБХ» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2023 жылы Қазақстандағы ең ықпалды 50 бизнесменнің қатарына қосылды.

Өмірбаяны

Рүстем Қарағойшин 2004 жылы Қазақстан менеджмент, экономика...

Ақпан-наурыз айларында Қазақстанның 12 облысында ауқымды су тасқыны болуы мүмкін. Бұл туралы ТЖ Министрі Шыңғыс Әрінов мәлімдеді. Оның айтуынша, 2023 жылдың желтоқсан айында жауған жауын-шашынның көп мөлшері су басудың себебі болуы мүмкін.

«Іс жүзінде көп қар болған жоқ. Болған қардың суы жерге сіңіп кетті. Бірақ біз су тасқыны болуы мүмкін деп болжап отырмыз. Су тасқыны ақпан айының соңында оңтүстік өңірлерде, ал наурыз айының басында солтүстік өңірлерде болуы мүмкін. ТЖМ мен орталық атқарушы органдар көктемгі су тасқыны кезінде төтенше жағдайдың алдын алу шараларын жүзеге асырып жатыр», – деді министр ОКҚ брифингінде.

Брифингте ТЖ алдын алу департаментін...

Қазақстанда 2023 жылы 12 айда 120,9 мың неке тіркелді. Бұл көрсеткіш 2022 жылмен салыстарғанда неке саны шамамен 6% -ға аз. Бұл туралы Ұлттық статистика бюросы хабарлады.

Неке коэффициенті 1000 адамға 6,07%-ды құрады. Сондай-ақ осы кезеңде 16,7 мың ажырасу тіркелді (соттың некені бұзу туралы шешімін есепке алмағандағы АХАТ органдарының деректері бойынша), 2022 жылғы деңгейден 5,3%-ға аз. Ажырасу коэффициенті 1000 адамға 0,84 %-ды құрады.

Жыл сайынғы төмендеу Ұлытау облысынан басқа барлық өңірлерде байқалады. Бұл аймақта неке саны 57 бірлікке, яғни 1,5 мың бірлікке дейін өсті.

Түркістанда неке саны 1,5 мыңға, яғни 11,8 мың бірлікке дейін қысқарды.

Сонымен қатар...

Төтенше жағдайлар министрі Шыңғыс Әрінов «Майқайыңалтын» кен орыныда қайғылы
оқиғаға қатысты соңғы деректермен бөлісті.

Ведомство басшысы кен орнында анықталған заң бұзушылықтарға тоқталды.

«Өздеріңіз білетіндей 24 қаңтарда комиссия осы оқиғаға қатысты арнайы
тексеруді аяқтады. Сараптама қорытындылары мен куәгерлердің берген ақпараты
негізінде комиссия келесі себептерді анықтады. Атап айтқанда, «Майқайыңалтын»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде жауапты тұлғалар тау-кен жұмыстарын
жүргізген кезде өндірістік бақылау талаптарын өз деңгейінде сақтамаған.
Блоктарды өңдеу процесі дұрыс қадағаланбаған. 9+0 горизонтынан жоғары және
төмен кен массасын өндіру кезінде тау-кен қондырғыларын өңдеу жобалары
болмаған», – деді министр.

Сондай-ақ, министрдің айтуынша, комиссия осы олқылықтарды жою және осыған
ұқсас апаттардың алдын алу шараларын әзірлеген.

«Сонымен қатар ауа...

Қор биржасындағы бүгінгі сауда-саттықта теңге доллар мен рубльге қатысты қайта нығайды. Жалпы, осы апта ұлттық валюта долларға қатысты 1,7%-ға қымбаттаған.

Сарапшылар оған алдағы салық кезеңі ықпал етті деп тұжырымдайды. Ұлттық банктің мәліметінше, апта басындағы доллар бағамы 451,24 теңге болған. Бүгінгі сауда қорытындысы бойынша теңгенің долларға қатысты бағамы 447,08 теңге болды.

Дегенмен қаржы нарығының өкілдері ұлттық валютаның долларға қатысты нығаю циклі аяқталып қалғанын айтады. Бұл цикл 2023 жылдың қарашасынан 2024-тің қаңтарына дейін 3 айға созылған еді.

Ал Freedom сарапшылары доллар жаңа өсу үрдісін бастады деп тұжырымдайды. Дегенмен көп нәрсе ұлттық валютаның 1 долларға 455 теңгеге дейін...

Қор нарығында бір компаниялар акциясының өсіп, енді бірінің құлдырап жатуы – қалыпты құбылыс. Оларды түрлі мобилді қосымшаларда, арнайы дерек көздерінде бақылап отыруға болады. Әлеуетті һәм ықтимал инвесторларға кеңес беруге келгенде тиімді жобалар ұсынатын Freedom Broker сарапшылары акциясын сатып алуға қолайлы әлемдік алпауыт компанияларға қатысты сараптауын ұсынады. Бүгін солардың арасынан сұрыптап, үш компанияның қызметі, нарықтағы орны және акцияларының нысаналы бағасын жария етеміз.

Электронды коммерция индустриясындағы қызметті жүзеге асыратын қаржы технологиялары Block компаниясы тұтынушыларға арналған Cash App және бизнеске арналған Square сияқты екі экожүйе арқылы өнімдер мен қызметтерді ұсынады.

Компанияның соңғы тоқсандық есебіне үңілсек, тұтыну сегментінде де, корпоративтік сегментте де белсенд...

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) активтерін «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің (ҰБХ) қаңтар айында шығарылған облигацияларымен толықтыру – БЖЗҚ балансындағы осы топқа кіретін бағалы қағаздар портфелінің сапасын жақсартуға тиіс. Десек те, нарық ішінде инвестициялаудың мұндай жолы кең тарап кетсе, оған деген жеке инвесторлардың қызығушылығы артып, үкіметтің бұл саланы реформалауға деген ықыласы төмендей түсуі де мүмкін.

Инфрақұрылымның ақшасы

БЖЗҚ есебінен 1,5 трлн теңгеге «инфрақұрылымдық жобаларды» қаржыландыру туралы шешімді 2023 жылдың сәуір айында ҚР экономикасын жаңғырту мәселелері жөніндегі мемлекеттік комиссия қабылдаған болатын. ҚазТАГ ақпараттық агенттігі жария еткен ақпаратқа сай, бұл қаражат екі жылдың ішінде «Бәйтерек» ҰБХ арқылы экономикаға бағытталуы тиіс. Яғни...

Халықаралық Валюта Қоры өзінің соңғы есебінде Қазақстан қаржы жүйесінің тәуекелдері туралы жазған. «Курсив» құжаттағы негізгі тезистерге мән береді.

Қазақстан банктері

Ірі депозиттер Қазақстан жеке банктерінде шоғырланған. Олардың азаюы жеке банктер үшін аса қауіпті. Егер бес ірі салымшы кенеттен өз қаражатын алса, банктердің кем дегенде 25%-ы қаржыландыру тапшылығын сезінеді.

Жеке тұлғаларға кредит беру көлемі қарқынды өсті. Тұтынушылық несиелеу тек екі ірі банкте шоғырланған. 1,5 миллионға жуық қарыз алушының несиелері бойынша 90 күн немесе одан да көп берешегі бар екенін ескеру маңызды. Тұтынушылық несиелердің 40% қарыз сомасы жалақысының 40%-дан астамын құрайтын адамдарға беріледі.

ХВҚ Қазақстанға тұтынушылық кредиттерді қамту саласын қайта қарастыруды ұсынады. Сарапшылардың пікірінше, банктер...

Бұған дейін Құлыбаевқа тиесілі делінетін «Ақтөбе-Темір-ВС» еншілес кәсіпорны» қажетті инвестицияның жоқтығынан темір кен орынындағы өндірісті тағы да уақытша тоқтатты. Компания Ақмола облысындағы «Велиховское Южное» және «Велиховское Северное» кен орындарында темір өндіретін. Бұл туралы Қазақстан қор биржасына жіберген хабарламасында жазылған.

«Инвестициялардың болмауына байланысты, кен орындарын уақытша консервациялау мерзімін 2024 жылғы 31 желтоқсанға дейін ұзарту»,– делінген компания хабарламасында.

Компанияның бас директоры Іргебаев Кеңесханның қолы қойылған шешім 6 ақпанда қабылданған. Сонымен қатар құжатта компанияның 2024 жылға арналған бюджеті 241 миллион теңге шығыспен бекітілгені жазылған.

«Ақтөбе Темір-ВС» еншілес кәсіпорны 2003 жылы жауапкершілігі шектеулі серіктестік түрінде құрылған...

Ұлттық статистика бюросы елдегі орташа айлық жалақының мөлшерін жариялады.

Сарапшылар 2023 жылғы III-IV тоқсанды cалыстырып, айлық жалақының орташа мәні 12,3%-ға өскенін, ал нақты жалақы индексі 109,9%-ды құрағанын мәлімдеді. Зерттеуде 2023 жылғы IV тоқсандағы жалақының медиандық мәні
259 463 теңге деп көрсетілді.

Мамандар 2023 жылғы IV тоқсандағы орташа айлық жалақы мөлшерін 2022 жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткішпен де салыстырды. Қорытындысында айлық жалақының орташа мәні 16,2%-ға өсіп, нақты жалақы индексі 105,3%-ды құрағанын айтты.

«Өңірлік бөліністе 2022 жылдың тиісті тоқсанымен салыстырғанда 2023 жылдың IV тоқсанында орташа айлық атаулы жалақының ең көп өсуі Ұлытау облысында – 23,5%-ды, Ақмола облысында – 23%-ды, Қызылорда...

Қырғызстанда мемлекетті маңызды ресурстармен қамтамтамасыз ету үшін полиметалдар мен сирек кездесетін металдарды өндіру жөніндегі ұлттық жобаны іске қосылды. Тиісті жарлыққа Қырғызстан президенті Садыр Жапаров қол қойған.

Бұл жоба жоғары технологиялық құрылғылар өндірісінде сұранысқа ие және әскери және ғарыштық салаларда қолданылатын материалдарға деген сұраныстың артуына байланысты қолға алынған.

«Полиметалл өндіруді дамыту жаһандық тапшылыққа жауап беріп қана қоймай, Қырғызстан экономикасына оң әсерін тигізеді, сол арқылы ұлттық ЖІӨ-ні ұлғайтуға, тау-кен өнеркәсібі мен онымен байланысты салаларда жаңа жұмыс орындарын құруға көмектеседі»,– делінген Қырғызстан басылымдарында.

Жобаға мемлекет ішкі және сыртқы инвестицияларды тартуды көздеп отыр. Сондай-ақ жеке...

12 ақпанда сағат 09.00-ден 21.00-ге дейін Алматыда қалыңдығы 20 см-ге дейін қалың қар жауады деп күтілуде. Бұл ақпан айындағы орташа айлық жауын-шашынның шамамен 40%-ын құрайды, деп хабарлады Алматы қаласының коммуналдық инфрақұрылымды дамыту басқармасы хабарлады.

Осыған байланысты қаланың коммуналдық қызметтері күшейтілген жұмыс режиміне көшті.

«Қар шығару жұмыстары аяқталды. Қысқы кезеңде барлығы 226 мың текше метр қар шығарылды», – деп хабарлады Алматы қаласының коммуналдық инфрақұрылымды дамыту басқармасы.

12 ақпан күні таңертең қар тазалауға 600 бірлікке дейін техника және 1220 жол жұмысшысы жұмылдырылады.

Көктайғақты алдын алу мақсатында, қар жауатын негізгі магистральдық көшелерді көктайғаққа қарсы сұйық реагентпен алдын ала өңдеу жоспарлануда.

Жыл сайын Қазақстанның әртүрлі өңірлерінен қосымша 600-ге дейін ауыл оқушыларына Бурабайдағы IQanat мектебінде білім ала алады. Мұндай мүмкіндікті қазақстандық кәсіпкер, меценат және мектептің қамқоршысы Тимур Турлов сыйлады. Ол құны 2,7 млрд теңге болатын жаңа кампустың құрылысын қаржыландырды. 

8 ақпанда Бурабайда ашылу салтанаты өтті. Оған Ақмола облысының әкімі Марат Ахметжанов және IQanat жобасының бастамашысы Айдын Рахымбаев қатысты. 

Жаңа кампуста мектеп оқушылары да, IQanat олимпиадасының финалисі болған ауыл балалары да білім алады. 1700 ауылдық оқушысы Олимпиададан кейінгі үш жылдық бағдарламаның қатысушы, мектепке қарқынды курстардан өтуге келеді. 

Жаңа корпус спорт, ғылым және өнер әлеміндегі ең батыл балалық армандарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мұнда планетарий...

Жаңа премьер-министр арнайы кеңес өткізіп, Үкімет мүшелеріне тапсырма берді. Cоның ішіндегі МӘМС жүйесін реформалау да бар.

Ол президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сынына ұшыраған бұл жүйені жетілдіру үшін қайта форматтау қажет екенін айтқан.

«МӘМС жүйесі елеулі қайта форматтауды қажет етеді деп санаймын. Қаражатты тиімсіз жұмсау мен артық жалған тіркеулер бола тұра оны қаржыландыруды ұлғайтуға жол берілмейді. Сала толық цифрландыру мен ашықтықты талап етеді», — деді Премьер-Министр.

Одан бөлек Үкімет басшысы цифрлық трансформация барлық салада жүргізілуге тиіс екенін атап өтті. «Жайлы мектеп» және «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» сынды ұлттық жобаларды іске асыру тапсырды. Сонымен бірге азаматтарды әлеуметтік...

«Эйр Астана» әуе компаниясы IPO барысында алғашқы жария орналастыруға қатысты өтінімдер кітабын жинақтау аяқталғанын хабарлайды. Air Astana акцияларының нақты бағасы белгілі болды. Орналастыру бағасы 1 ғаламдық депозитарлық қолхат (ҒДҚ) үшін – $9,5 және қарапайым акция үшін 1 073,83 теңге (ҰБ ресми бағамына сай) деп белгіленген.

ҒДҚ базалық активі – компанияның қарапайым ациялары. Бұл ретте бір ҒДҚ-ның құны 4 (төрт) акция бағасына тең. Орналастыру бағасын негізге ала отырып, компанияның болжамдық нарықтық капитализациясы шамамен $847 млн құрайды.

Бұған дейін болжамды баға аралығы – бір қарапайым акция үшін 2,13 доллардан 2,75 долларға дейін белгіленген. Ал 1 ҒДҚ құны 8,50 және...

Қазақстан Премьер-Министрі Олжас Бектенов үкіметте кеңес өткізіп, онда мемлекеттің шығындарына және жалпы бюджеттің жұмсалу барысына ревизия жүргізуді тапсырды. Бұл жайлы Үкімет үйінің баспасөз қызметі хабарлады.

Үкімет басшысы жұмыс қарқыны жоғары, ал талап қатаң болатынын айтып, Үкімет алдындағы негізгі міндеттерді белгілеп берген. Атап айтқанда, қаржы-экономикалық сала бойынша бюджет шығыстары толығымен экономикалық табыс әкелуге бағыттап, өнімсіз шығыстарды толығымен жоюды тапсырған.

«Қаржы министрлігі 10 күн ішінде республикалық бюджетке және бір ай ішінде жергілікті бюджеттердің барлығына ревизия жүргізіп, аса маңызы жоқ шығыстарды айтарлықтай қысқартуға тиіс. Ешкім де ақшаны орынсыз шашпауы керек», – деді Олжас Бектенов.

Үкімет...

Ақтау порты арқылы жөнелтілетін Қазақстан мұнайының экспорттық көлемі 287 мың тоннаға жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 76 мың тоннаға артық көрсеткіш.

«ҚазТрансОйл» АҚ баспасөз қызметінің хабарлауынша, мұнайдың экспорттық көлемі өткен айда ұлғайды.

«2024 жылдың қаңтарында Ақтау порты арқылы тасымалданған қазақстандық мұнай экспортының көлемі 287 мың тоннаны құрады. Атап айтқанда Ақтау портынан Баку портына қарай мұнай тасымалдау көлемі 60 мың тоннаға артып, 116 мың тоннаны құрады. Ақтау портынан Махачкала портына 171 мың тонна қазақстандық мұнай жөнелтілді, бұл 2023 жылдың қаңтар айындағы көрсеткіштен 17 мың тоннаға артық», – деп хабарлады компанияның баспасөз қызметі.

...

Алкоголь өнімін таңбалау мен қадағалаудың қанатқақты жобасын іске асырудың тәртібі мен мерзімі бекітіледі/kursiv.media

QazTrack ақпараттық сервисі арқылы алкоголь өнімін таңбалау мен қадағалаудың қанатқақты жобасын іске асырудың тәртібі мен мерзімі бекітіледі. Ашық НҚА сайтында Қаржы министрі Мәди Такиевтің бұйрығы жарияланды.

«Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті 2024 жылғы 1 наурыздан бастап 2025 жылғы 1 наурызды қоса алғандағы кезеңде пилотты жобаны жүргізуді қамтамасыз етсін. Жүргізілген пилоттық жобаның нәтижелері туралы есепті 2025 жылғы 31 наурызға дейінгі мерзімде ұсынсын», – делінген бұйрықта.

Атап өтейік, құйылған шарап пен сыра қайнату өнімі таңбаланбайды және қадағаланбайды.

Салық кодексінің «Салық және бюджетке төленетін...

Сауд Арабиясы Saudi Aramco мұнай компаниясының акцияларын қайта орналастыру үшін Citigroup Inc., Goldman Sachs Group Inc. және HSBC Holdings Plc компаниясын тартуға ниетті. Бұл туралы Bloomberg агенттігі хабарлады.

Дереккөздердің мәліметінше, орналастыру көлемі 20 миллиард долларға жетуі мүмкін.

Сондай-ақ бірқатар басқа инвестициялық банктермен келіссөздер жүргізілуде. Орналастыру туралы шешім алдағы бірнеше аптада қабылданбақ.

«Қазіргі уақытта Aramco акцияларының мерзімдері мен сату көлеміне қатысты шешімдер қабылданбаған. Сондықтан Сауд билігі бұл процесті кейінге қалдыруы мүмкін», – деп жазды агенттік жеке дереккөздеріне сілтеме жасап.

Сауд Арабиясы 2019 жылы Aramco компаниясын IPO-ға шығарды. Сол кезде шамамен 30 млрд долларға акциялар орналастырды...

2023 жылы елімізде банк картасы арқылы жасалған транзакциялар көлемі 142 трлн теңгені құрап, алғаш рет ЖІӨ көрсеткішінен шамамен 20%-ға асып түскен.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы ақпаратына сүйенсек, өткен жылмен салыстырғанда өсім 39%-ды құрады.

Ел бойынша қолма-қол ақшасыз операциялардың үлесі бір жыл ішінде 82,5%-дан 86,2%-ға дейін өсті. Өңірлер бөлінісінде өсім көшбасшылары – Алматы (+9,9%), Түркістан (+9,5%) және Батыс Қазақстан (+5,4%) облыстары болды.

Қолма-қол ақшасыз операциялар әдістері ішінде интернеттегі транзакциялар (барлық қолма-қол ақшасыз операциялар көлемінің 83,0%) ең танымал. Содан кейін POS-терминал (10,9%) және QR (6,0%) арқылы төлем жасалады.

Бұған дейін Қаржы министрлігінде 2025 жылдан бастап жеке картамен ұзақ уақыт бойы айына 100-ден астам мобильді аударым болса, салық мәселелерін көтеретінін...

Қазақстанның жалпы халықаралық резервтері 2024 жылдың қаңтарында 706 млн долларға өсті. Осылайша оның жалпы көлемі 36,67 млрд долларды құрады. Бұл туралы ҚР Ұлттық банкі хабарлады.

«Қазақстанның 2024 жылғы қаңтардағы жалпы халықаралық резервтері 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 706 миллион долларға немесе 1,96 пайызға өсіп, 36,67 миллиард долларға жетті», – деп жазылған Ұлттық банктің жұма күні ресми сайтында жарияланған есебінде.

Шетел валютасындағы активтер 2024 жылғы қаңтарда 3,25%-ға өсіп, 17 млрд долларға жуықтады. Ал алтын түріндегі активтер 0,88%-ға немесе 19,7 млрд долларға дейін артты. Таза халықаралық резервтер 2,27%-ға өсіп, 34,67 млрд долларды құрады.

Еске сала кетсек, Қазақстанны...

KMF микроқаржы ұйымы (МҚҰ) жарғылық капиталын 14,4 млрд теңгеден 50 млрд теңгеге дейін ұлғайтты. Бұл туралы Қазақстан қор биржасының (KASE) хабарламасында жазылған. МҚҰ кеңейіп, банкке айналуды мақсат тұтып отыр.

KMF акционерлерінің 2024 жылғы 7 ақпандағы жиналысы нәтижесінде, ұйым жарғысына тиісті өзгерістер енгізілмек. 50 млрд теңге көлеміндегі жарғылық капитал «серіктестік қызметін жүзеге асыру үшін» жинақталатыны жазылған. Сондай-ақ компания құны 1 теңге болатын 50 миллиард қарапайым акцияларды шығарады. Бұл – KMF кейіннен акционерлік қоғамға айналады деген сөз.

2023 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша, ұйымның жарғылық капиталы 14,4 млрд теңгені құрады. Қазақстан заңнамасына сәйкес, жаңадан құрылған банк үшін жарғылық және меншікт...

Наурыз айында Қазақстанда екі мереке — Халықаралық әйелдер күні мен Наурыз мерекесі тойланады. Жалпы қазақстандықтар келесі айда 14 күн демалады, бұл өткен жылмен салыстырғанда екі күнге артық. 

Электронды үкіметі сайтының мәліметіне сүйенсек, 8 наурыз жұмаға келеді. Сондықтан: бес күндік жұмыс аптасында азаматтар қатарынан үш күн демалады – 8, 9, 10 наурыз (жұма, сенбі, жексенбі), алты күндік — 8 және 10 наурыз (жұма және жексенбі). 

Наурыз мерекесінде: бес күн қатарынан демалыс болады — 21, 22, 23, 24, 25 Наурыз (бейсенбіден дүйсенбіге дейін), алты күндік – 21-24 наурыз аралығында (бейсенбіден жексенбіге дейін). 

2023 жылы наурыз айында демалыс аз болды: барлығы 12 күн. Наурыз аптаның ортасына түскендіктен, қазақстандықтар 21-23 наурыз аралығында қатарынан үш күн демалды, 24 наурыз жұма...

«QazAvtoJol» 8 ақпан күні түнде Ақтөбе облысынының екі ауданында жергілікті ауқымда төтенше жағдай жарияланғанын, сонымен бірге елдің 10 облысындаға автожолдарда шектеу енгізілгенін хабарлады.

«Ақтөбе облысындағы ауа райының қолайсыздығына байланысты Хромтау және Әйтеке би аудандарында төтенше жағдай жарияланды. Бұрқасын жел мен толассыз жауған қар салдарынан облыс аумағынан өтетін күре жолдардың 11 учаскесінде автокөлік қозғалысына шектеу енгізілді», – делінген «QazAvtoJol» хабарламасында.

Мұндай қолайсыз ауа райы елдің біраз аймақтарында сақталған. Сол себепті «QazAvtoJol» елдің 10 облысында республикалық маңызы бар автожолдарда шектеу енгізді. Атап айтқанда, 48 учаскеде жол қозғалысы шектелген.

Олар: